چرا نخستین سفر علی الزیدی به تهران برای منطقه اهمیت دارد؟ / مأموریت دشوار بغداد در میانه بحرانها
اقتصاد۲۴- سفر رسمی پنجشنبه هفته گذشته علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، به تهران را باید در متن یکی از پیچیدهترین مقاطع تحولات منطقهای در سالهای اخیر تحلیل کرد؛ به هر حال چنین سفری در میانه جنگ تحمیلی آمریکا علیه ایران، افزایش سطح رویارویی تهران و واشینگتن و تلاش بازیگران منطقه برای جلوگیری از گسترش دامنه بحران انجام شد.
از همین رو، اولین سفر الزیدی در مقام نخستوزیر عراق به تهران، صرفا یک دیدار دوجانبه نبود، بلکه در بستری از ملاحظات امنیتی، ژئوپلیتیکی و دیپلماتیک معنا پیدا کرد؛ بستری که همزمان زمینهساز گمانهزنیهای گسترده رسانهای نیز شد. انتشار ادعای نیویورکتایمز درباره انتقال پیشنهاد آتشبس از سوی آمریکا به تهران از طریق نخستوزیر عراق، اگرچه با واکنش صریح تهران و تکذیب آن به عنوان روایتی «انحرافی و گمراهکننده» همراه شد، اما خود نشاندهنده جایگاه ویژه بغداد در معادلات جاری منطقه و حساسیت نقش عراق در مناسبات ایران و آمریکا بود.
در سطح رسمی، دستورکار سفر الزیدی بر توسعه همکاریهای دوجانبه، اجرای توافقات پیشین، امضای اسناد جدید، تدوین سند جامع همکاریهای راهبردی، توسعه کریدورهای حملونقل و انرژی، همکاریهای امنیتی، اقتصادی و منطقهای متمرکز بود. همه این موضوعات و نیز دیدار الزیدی با سران هر سه قوه بیانگر تلاش دو کشور برای ارتقای روابط از سطح همکاریهای موردی به چارچوبی پایدار و نهادمند است. با این حال، در پسِ این دستور کار رسمی، سفر نخستوزیر عراق حامل پیام مهمتری نیز بود؛ چنانی که در گزارش پیشین «شرق» اشاره شد: «سفر الزیدی به تهران را باید حلقه تکمیلی دیپلماسی متوازن دولت جدید عراق و تلاشی برای مدیریت همزمان سه پرونده راهبردی حفظ موازنه میان ایران و آمریکا، تثبیت انحصار سلاح در اختیار دولت عراق و اجرای کامل توافقنامه امنیتی میان تهران و بغداد دانست». بغداد در شرایط کنونی بیش از هر زمان دیگری میکوشد سیاست «توازن» در روابط خود با تهران و واشینگتن را حفظ کند؛ راهبردی که نه بر میانجیگری کلاسیک، بلکه بر جلوگیری از سرریزشدن تنشهای ایران و آمریکا به داخل عراق استوار است. دولت عراق به موازات حفظ روابط راهبردی با جمهوری اسلامی ایران، تلاش میکند از تبدیلشدن خاک این کشور به میدان تقابل قدرتهای منطقهای و فرامنطقهای جلوگیری کرده و همزمان پروژه تثبیت اقتدار دولت، انحصار سلاح در چارچوب نهادهای رسمی و کاهش نقش بازیگران مسلح خارج از ساختار حاکمیتی را پیش ببرد. از این منظر، سفر الزیدی را باید تلاشی در راستای مدیریت همزمان روابط خارجی و الزامات امنیت داخلی عراق دانست؛ راهبردی که موفقیت یا ناکامی آن میتواند بر آینده معادلات تهران-بغداد و نیز توازن امنیتی غرب آسیا تأثیرگذار باشد.
ورود نخستوزیر عراق به تهران؛ از تأکید بر روابط راهبردی تا رایزنی درباره امنیت منطقه
علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، ظهر پنجشنبه در صدر هیئتی عالیرتبه وارد تهران شد؛ سفری رسمی که به دعوت مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری اسلامی ایران، صورت پذیرفت و در شرایط حساس منطقهای، توجه ویژهای را به خود جلب کرده است. این نخستین سفر الزیدی به تهران در جایگاه نخستوزیر عراق به شمار میرود؛ سفری که قرار بود طی آن مهمترین پروندههای مشترک میان دو کشور، همکاریهای دوجانبه و تحولات منطقهای بررسی شود. الزیدی پیش از عزیمت به تهران در پیامی در حساب کاربری خود در شبکه اجتماعی «ایکس» اعلام کرد: «در این سفر با مقامهای ارشد جمهوری اسلامی ایران درباره پروندههای مورد اهتمام مشترک و راههای گسترش همکاریهای دوجانبه گفتوگو خواهد کرد». نخستوزیر عراق همچنین تأکید کرد رایزنی درباره مسائل منطقهای و تلاش برای تقویت امنیت و ثبات در منطقه از دیگر محورهای دیدارهای او در تهران خواهد بود.
الزیدی با اشاره به پیوندهای تاریخی، تمدنی و جغرافیایی میان ایران و عراق، تأکید کرد روابط دو کشور بر پایه منافع مشترک، گفتوگو، همکاری و احترام متقابل استوار است و تداوم این مسیر میتواند به توسعه پایدار دو ملت و تقویت امنیت منطقهای کمک کند. حیدر العبودی، سخنگوی دولت عراق نیز پیش از این سفر اعلام کرده بود نخستوزیر عراق در تهران مجموعهای از گفتوگوهای مشترک را با هدف تأمین منافع دو کشور دنبال خواهد کرد. به گفته او، پروندههای مرتبط با امنیت منطقه، همکاریهای اقتصادی، تجارت، حملونقل و انرژی ازجمله موضوعاتی است که در مذاکرات تهران و بغداد مطرح خواهد شد.
الزیدی ظهر پنجشنبه و پس از ورود به تهران در فرودگاه مورد استقبال سیدعلی مدنیزاده، وزیر امور اقتصادی و دارایی و رئیس کمیسیون مشترک همکاریهای اقتصادی ایران و عراق قرار گرفت. حضور رئیس کمیسیون مشترک اقتصادی در مراسم استقبال، نشاندهنده جایگاه موضوعات اقتصادی و همکاریهای توسعهای در دستور کار این سفر بود. ساعاتی پس از ورود نخستوزیر عراق، مراسم استقبال رسمی از او در مجموعه فرهنگی تاریخی سعدآباد با حضور مسعود پزشکیان برگزار شد. در این مراسم، پس از نواختهشدن سرود ملی دو کشور و ساندیدن از یگان تشریفات، اعضای هیئتهای رسمی دو کشور به یکدیگر معرفی شدند. مسعود پزشکیان در دیدار با علی فالح الزیدی، با اشاره به ظرفیتهای گسترده موجود در روابط تهران و بغداد، بر ضرورت تسریع در اجرای توافقات مشترک میان دو کشور تأکید کرد. رئیسجمهوری ایران و نخستوزیر عراق همچنین فعالسازی ظرفیتهای مشترک در حوزههای سیاسی، اقتصادی، تجاری، ترانزیتی، انرژی و همکاریهای منطقهای را عاملی مهم برای تعمیق روابط دو کشور دانستند.
دو طرف با تأکید بر اهمیت هماهنگی مستمر میان تهران و بغداد، توسعه مناسبات همهجانبه را ضرورتی راهبردی برای آینده روابط دو کشور ارزیابی کردند و آن را عاملی مؤثر در تقویت ثبات، امنیت و رفاه دو ملت و همچنین افزایش انسجام منطقهای دانستند. در حاشیه این سفر هم عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، درباره گمانهزنیها درباره احتمال انتقال پیام آمریکا به تهران از طریق نخستوزیر عراق نیز اظهارنظر کرد. او با اشاره به سفر اخیر الزیدی به واشینگتن گفت طبیعی است نخستوزیر عراق دیدگاهها و برداشتهای خود از این سفر را با مقامهای ایرانی در میان بگذارد، اما تأکید کرد تهران در شرایط کنونی با مشکل میانجی برای ارتباط با آمریکا مواجه نیست. عراقچی تصریح کرد مسئله اصلی میان تهران و واشینگتن، موضوع انتقال پیام نیست، بلکه نوع رویکرد آمریکاست؛ رویکردی که به گفته او «غیرمنطقی، زیادهخواهانه و سلطهطلبانه» است و جمهوری اسلامی ایران با آن مقابله میکند. وزیر خارجه ایران تأکید کرد پیشرفت در مسیر تعامل، نیازمند تغییر رویکرد آمریکا و احترام به منافع ملت ایران است. وزیر امور خارجه همچنین درباره اجرای توافق امنیتی میان ایران و عراق گفت این توافق یکی از موضوعات مهم در رایزنیهای دو کشور است و تاکنون در سطح قابل قبولی اجرا شده، اما همچنان نیازمند توجه بیشتر است. او با اشاره به برخی نگرانیهای باقیمانده در این زمینه، ابراز امیدواری کرد این مسائل نیز برطرف شود. عراقچی همچنین موضوع اربعین را از دیگر محورهای همکاری جاری میان تهران و بغداد دانست و گفت هماهنگیهای لازم میان دستگاههای اجرائی، امنیتی و تدارکاتی دو کشور از مدتها قبل آغاز شده و انتظار میرود مراسم امسال با شکوه بیشتری برگزار شود.
امضای ۴ سند همکاری میان تهران و بغداد؛ تأکید پزشکیان و الزیدی بر اجرای توافقات و تعمیق روابط راهبردی
در ادامه برنامههای سفر رسمی علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق به تهران، مقامات عالیرتبه جمهوری اسلامی ایران و عراق چهار موافقتنامه و یادداشت تفاهم همکاری میان دو کشور امضا کردند. این اسناد در حضور مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران و نخستوزیر عراق در مجموعه سعدآباد به امضا رسید و حوزههایی همچون حملونقل، زیرساخت، همکاریهای شهری و مدیریت دولتی را در بر میگیرد. موافقتنامه حملونقل جادهای کالا، یادداشت تفاهم احداث راهآهن خسروی-خانقین-بغداد، یادداشت تفاهم خواهرخواندگی تهران و بغداد و یادداشت تفاهم همکاری در حوزه مدیریت دولتی، آموزش و منابع انسانی، چهار سندی بود که در جریان این سفر میان مقامهای دو کشور به امضا رسید.
پس از امضای این اسناد، نشست مشترک هیئتهای عالیرتبه جمهوری اسلامی ایران و عراق برگزار شد. مسعود پزشکیان در این نشست با تأکید بر ضرورت تدوین برنامه جامع همکاریهای راهبردی میان تهران و بغداد، اجرای سریع توافقات موجود، توسعه همکاریهای اقتصادی و زیرساختی و تقویت تعاملات امنیتی را از محورهای اصلی ارتقای روابط دو کشور دانست. رئیسجمهوری ایران با اشاره به پیشینه تاریخی، فرهنگی و دینی میان دو ملت، بر ضرورت ارتقای مناسبات تهران و بغداد در حوزههای سیاسی، اقتصادی، تجاری، علمی، کشاورزی، صنعتی، امنیتی و زیرساختی تأکید کرد و گفت ظرفیتهای موجود میان دو کشور باید در مسیر توسعه همهجانبه روابط فعال شود.
پزشکیان همچنین مراسم اربعین حسینی را یکی از جلوههای مهم پیوندهای فرهنگی و اعتقادی میان مردم ایران و عراق دانست و از میزبانی دولت و مردم عراق از زائران ایرانی قدردانی کرد. او این مناسبت را نمادی از همدلی و همبستگی میان دو ملت توصیف کرد. رئیسجمهوری ایران در ادامه با تأکید بر لزوم فعالترشدن سازوکارهای مشترک میان دو کشور، خواستار تشکیل منظم کمیسیونهای مشترک و تسریع در اجرای توافقات و تفاهمنامههای دوجانبه شد. او تأکید کرد: اسناد امضاشده باید با پیگیری دستگاههای مسئول، هرچه سریعتر وارد مرحله اجرا شود و همکاریها از سطح توافقات رسمی به نتایج عملی برای دو ملت برسد. پزشکیان همچنین پیشنهاد تدوین «برنامه جامع همکاریهای راهبردی» میان ایران و عراق را مطرح کرد و آن را نقشه راه توسعه بلندمدت روابط دو کشور دانست. او با اشاره به تجربه برخی مناطق در تسهیل رفتوآمد، تجارت و همکاریهای اقتصادی، بر ضرورت کاهش موانع برای تردد شهروندان، فعالان اقتصادی، دانشگاهیان و گردشگران میان کشورهای منطقه تأکید کرد. توسعه شبکههای حملونقل ریلی و جادهای نیز از دیگر موضوعات مورد اشاره رئیسجمهوری ایران بود. پزشکیان اعلام کرد: ایران توسعه زیرساختهای ارتباطی با کشورهای همسایه را دنبال میکند و اتصال عراق به این شبکه میتواند زمینه گسترش همکاریهای ترانزیتی، سرمایهگذاری، بازارهای مشترک و توسعه ظرفیتهای بندری را فراهم کند.
در بخش امنیتی مذاکرات نیز رئیسجمهوری ایران بر پیوند امنیت دو کشور تأکید کرد و گفت: ناامنی در هر یک از دو کشور، آثاری مستقیم بر کشور دیگر خواهد داشت. او اجرای کامل توافقنامه امنیتی میان ایران و عراق، بهویژه در زمینه پاکسازی مناطق مرزی از حضور گروهکهای معاند را مورد تأکید قرار داد و خواستار حل این مسائل از مسیر همکاری و تعامل دوجانبه شد. در این نشست، علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق نیز با تأکید بر جایگاه ویژه جمهوری اسلامی ایران در سیاست خارجی بغداد، توسعه همکاریهای دوجانبه را ضرورتی راهبردی برای دو کشور دانست.
نخستوزیر عراق با اشاره به اهمیت امنیت ایران برای کشورش، تصریح کرد هیچ نقطهای از خاک عراق نباید به محلی برای تهدید یا ایجاد ناامنی علیه جمهوری اسلامی ایران تبدیل شود. او بر پایبندی بغداد به همکاریهای امنیتی با تهران تأکید کرد و گفت عراق اقدامات خصمانه علیه ایران را از سوی هیچ طرفی نخواهد پذیرفت. الزیدی همچنین با اشاره به نقش ایران در مبارزه با گروه تروریستی داعش، اظهار کرد مردم عراق حمایتهای ایران در این دوره را فراموش نخواهند کرد. او گفت: این حمایتها فقط در سطح سیاسی نبوده و ایران به صورت عملی در کنار مردم عراق برای مقابله با تروریسم حضور داشته است. نخستوزیر عراق با اشاره به حضور وزیران اقتصادی این کشور در هیئت همراه خود در سفر به تهران، گفت: هدف از این حضور، بررسی و توافق درباره موضوعاتی است که منافع مشترک دو کشور را تأمین میکند. او بر علاقهمندی بغداد برای گسترش همکاریها با ایران در حوزههای اقتصادی، علمی، دانشگاهی، بهداشت و درمان و دیگر زمینههای مورد علاقه دو طرف تأکید کرد. در پایان این نشست، مقامهای دو کشور بر ادامه رایزنیها و پیگیری اجرای توافقات تأکید کردند؛ توافقاتی که به گفته سران ایران و عراق، هدف آن ارتقای سطح روابط دوجانبه و تبدیل همکاریهای موجود به دستاوردهای عملی برای دو ملت است.
دیدار رئیس قوه قضائیه با نخستوزیر عراق؛ تأکید بر توسعه همکاریهای قضائی و روابط راهبردی تهران و بغداد
علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، در ادامه سفر رسمی خود به تهران با حجتالاسلاموالمسلمین غلامحسین محسنیاژهای، رئیس قوه قضائیه جمهوری اسلامی ایران، دیدار و درباره توسعه روابط دوجانبه، همکاریهای قضائی و حقوقی و مسائل منطقهای گفتوگو کرد. محسنیاژهای در ابتدای این دیدار از حضور گسترده مردم و مسئولان عراق در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی و همچنین همکاری دولت عراق در برگزاری مراسم اربعین قدردانی کرد و این حضور را نشانه عمق پیوندهای دو ملت دانست. او همچنین انتصاب الزیدی به سمت نخستوزیری عراق را تبریک گفت و ابراز امیدواری کرد دولت جدید این کشور در مسیر توسعه اقتصادی، سیاسی، فرهنگی و امنیتی عراق و منطقه گامهای مؤثری بردارد.
رئیس قوه قضائیه با اشاره به شرایط منطقه، تأکید کرد جمهوری اسلامی ایران با وجود فشارها و اقدامات آمریکا و رژیم صهیونیستی، مسیر خود را با اقتدار ادامه خواهد داد و ملت ایران هرگز در برابر فشارها و تهدیدها تسلیم نخواهد شد. او تصریح کرد تنها راه پیشروی آمریکا، کنارگذاشتن سیاستهای مبتنی بر زیادهخواهی و احترام به ملت ایران است. محسنیاژهای همچنین روابط ایران با کشورهای همسایه را دوستانه توصیف و بر آمادگی جمهوری اسلامی ایران برای همکاری با همسایگان تأکید کرد. او با اشاره به روابط تهران و بغداد، پیوند دو کشور را مستحکم دانست و گفت عوامل خارجی قادر به خدشهدارکردن این روابط نیستند.
بیشتر بخوانید:لحظه روبوسی پزشکیان با نخستوزیر عراق سوژه شد
رئیس دستگاه قضا توسعه همکاریهای حقوقی و قضائی را از اولویتهای روابط دو کشور برشمرد و با اشاره به توافقات انجامشده میان دستگاههای قضائی ایران و عراق، خواستار اجرای کامل این توافقها شد. او همچنین از آمادگی ایران برای انتقال تجربیات خود در زمینه مبارزه با فساد، گسترش همکاریهای حقوقی و قضائی و توسعه همکاری در حوزه استرداد محکومان خبر داد. در این دیدار، علی فالح الزیدی نیز بر اهمیت توسعه همکاریهای دوجانبه، بهویژه در حوزههای حقوقی و قضائی، تأکید و با اشاره به پیشینه تحصیلی خود در رشته حقوق، جایگاه قضاوت را در برقراری عدالت بسیار مهم توصیف کرد. نخستوزیر عراق همچنین با اشاره به مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی در نجف و کربلا، آن را نمادی از جایگاه علما و مراجع دینی در جهان اسلام دانست و گفت مردم عراق با الهام از فرهنگ عاشورا همواره در کنار مظلومان قرار دارند و با ظلم مقابله میکنند. الزیدی جمهوری اسلامی ایران را کشوری مبتنی بر یک مکتب فکری و اعتقادی دانست و تأکید کرد ایران متعلق به یک فرد نیست، بلکه بر پایه اندیشه و باورهای ملت خود استوار است. دو طرف در پایان این دیدار درباره موضوعات مورد علاقه مشترک، توسعه همکاریهای ایران و عراق و آخرین تحولات منطقهای نیز تبادل نظر کردند.
قالیباف در دیدار با نخستوزیر عراق: رژیم صهیونیستی دشمن شماره یک کشورهای اسلامی است
علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، در ادامه برنامههای سفر رسمی خود به تهران، شامگاه پنجشنبه با محمدباقر قالیباف، رئیس مجلس شورای اسلامی، دیدار و درباره روابط دوجانبه، همکاریهای منطقهای و تحولات جهان اسلام گفتوگو کرد. قالیباف در این دیدار با خیر مقدم به نخستوزیر عراق و هیئت همراه، از دولت و ملت عراق بهدلیل برگزاری مراسم باشکوه تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی در شهرهای عراق قدردانی کرد. او همچنین از میزبانی دولت و مردم عراق از زائران اربعین تقدیر و از تلاشهای بغداد برای برگزاری هرچه بهتر این مراسم قدردانی کرد. رئیس مجلس شورای اسلامی با اشاره به سابقه روابط تهران و بغداد، بر اهمیت همکاریهای دو کشور در تحولات منطقه تأکید کرد و گفت مناسبات ایران و عراق نقش مهمی در تقویت ثبات منطقه و جهان اسلام دارد. به گفته او، همکاری نزدیک تهران و بغداد میتواند در حل بسیاری از مسائل و چالشهای منطقهای مؤثر باشد.
قالیباف همچنین با اشاره به تحولات منطقه، رژیم صهیونیستی را دشمن همه کشورهای اسلامی توصیف کرد و گفت همکاری ایران و عراق در حفظ وحدت کشورهای اسلامی در برابر این رژیم، میتواند نقش مهمی در تقویت همگرایی جهان اسلام ایفا کند. او تصریح کرد رژیم صهیونیستی بدون تردید دشمن شماره یک مسلمانان است و همکاری کشورهای اسلامی برای مقابله با تهدیدهای ناشی از اقدامات این رژیم ضروری است. در این دیدار، علی فالح الزیدی نیز با ابلاغ سلام دولت و ملت عراق به رئیس مجلس شورای اسلامی و مردم ایران، بر روابط نزدیک دو کشور تأکید کرد و گفت ایران و عراق فقط دو کشور همسایه نیستند، بلکه شریک و دارای سرنوشتی مشترک هستند. نخستوزیر عراق در ادامه با اشاره به قدردانی رئیس مجلس از حضور گسترده مردم عراق در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی، اظهار کرد این حضور وظیفه ملت عراق بوده و نیازی به قدردانی ندارد. او افزود فقدان رهبر انقلاب اسلامی، صرفا ازدستدادن یک شخصیت سیاسی نبود، بلکه جهان اسلام یکی از چهرههای برجسته و تأثیرگذار خود را از دست داد.
الزیدی با اشاره به استقبال گسترده مردم عراق از مراسم تشییع، گفت حضور گسترده مردم در شرایط آبوهوایی گرم، نشاندهنده جایگاه رهبر شهید انقلاب در میان مسلمانان و شیعیان بود و این مراسم تصویری متفاوت و ماندگار از همبستگی ملتهای منطقه به جهان منتقل کرد. او همچنین تأکید کرد جایگاه شخصیتهای دینی و مذهبی را نمیتوان با امکانات مادی به دست آورد و استقبال گسترده مردم از مراسم تشییع، بیانگر پیوندهای عمیق اعتقادی و عاطفی میان ملتهای منطقه است. در این دیدار، دو طرف بر اهمیت استمرار رایزنیها، توسعه همکاریهای دوجانبه و تقویت هماهنگیهای ایران و عراق در موضوعات منطقهای و جهان اسلام تأکید و گسترش روابط میان تهران و بغداد را در راستای تأمین منافع مشترک دو کشور و تقویت ثبات منطقهای ارزیابی کردند.
بیانیه مشترک ایران و عراق در پایان سفر الزیدی؛ نقشه راه جدید برای گسترش همکاریهای دوجانبه
جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق در پایان سفر رسمی علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، به تهران با صدور بیانیهای مشترک، بر گسترش همکاریهای راهبردی، تدوین سند جامع همکاریهای بلندمدت، تسریع در اجرای توافقات دوجانبه و تقویت هماهنگیهای سیاسی، اقتصادی، امنیتی و منطقهای تأکید کردند. در این بیانیه آمده است نخستوزیر عراق در پاسخ به دعوت رسمی مسعود پزشکیان، رئیسجمهور جمهوری اسلامی ایران، در رأس هیئتی بلندپایه سیاسی، امنیتی و اقتصادی به تهران سفر و در جریان این سفر با رئیسجمهور و جمعی از مقامهای عالیرتبه جمهوری اسلامی ایران دیدار و گفتوگو کرد. دو طرف در این دیدارها ضمن بررسی آخرین وضعیت روابط دوجانبه، تحولات منطقهای و مسائل بینالمللی، بر استمرار گفتوگوهای سازنده، تعمیق روابط راهبردی و توسعه همکاریها بر پایه اعتماد متقابل، حسن همجواری و منافع مشترک تأکید کردند. براساس این بیانیه، ایران و عراق توافق کردند سندی جامع و راهبردی برای نهادینهسازی همکاریهای بلندمدت در حوزههای سیاسی، اقتصادی، فرهنگی، امنیتی و سایر زمینههای مورد علاقه مشترک تدوین شود. همچنین مقرر شد وزیران امور خارجه دو کشور پیشنویس نهایی این سند را در اسرع وقت برای تصویب و اجرا به مقامهای عالی دو کشور ارائه کنند.
در بیانیه مشترک، توسعه روابط در حوزههای سیاسی، اقتصادی، امنیتی، فرهنگی، علمی، فناوری، زیرساختی و مناسبات مردمی، ضرورتی راهبردی برای تأمین منافع مشترک دو کشور توصیف شده و دو طرف بر اراده مشترک برای تبدیل روابط تهران و بغداد به الگویی موفق از همکاریهای منطقهای تأکید کردند. ایران و عراق همچنین توافق کردند کمیسیون عالی مشترک دو کشور با هدف پیگیری اجرای توافقات و توسعه همکاریهای راهبردی، هر سال در سطح رؤسای دولتهای دو کشور و بهصورت متناوب در تهران و بغداد برگزار شود. در بخش دیگری از این بیانیه، جمهوری اسلامی ایران از دولت و ملت عراق به دلیل همبستگی و مشارکت گسترده در مراسم تشییع رهبر شهید انقلاب اسلامی قدردانی کرد. دو طرف این حضور را نشانه پیوندهای تاریخی، دینی و مردمی میان ایران و عراق دانستند. در حوزه همکاریهای اقتصادی نیز بر تسریع در اجرای پروژههای مشترک، از جمله تکمیل راهآهن بصره-شلمچه، افزایش حجم مبادلات تجاری، توسعه سرمایهگذاریهای مشترک، تسهیل تجارت، تقویت همکاریهای بانکی و مالی و گسترش همکاری در بخشهای انرژی، حملونقل، ترانزیت، صنعت، کشاورزی و خدمات فنی و مهندسی تأکید شد. همچنین دو کشور خواستار رفع موانع اجرایی و اداری برای سرعتبخشیدن به اجرای پروژههای مشترک شدند. در این بیانیه، دو طرف بر اجرای کامل توافقنامهها، اسناد و یادداشتهای تفاهم امضاشده میان دو کشور نیز تأکید کردند و خواستار عملیاتیشدن هرچه سریعتر آنها شدند. ایران و عراق در بخش دیگری از بیانیه، همکاری در حوزه محیط زیست را از دیگر اولویتهای مشترک برشمردند.
دو کشور با اشاره به چالشهایی همچون تغییرات اقلیمی، خشکسالی، ریزگردها و مدیریت منابع آب، بر توسعه همکاریهای علمی و اجرایی، حفاظت از تالابهای مشترک، صیانت از تنوع زیستی و ایجاد سازوکارهای مشترک برای مقابله با بحرانهای زیستمحیطی تأکید کردند. در حوزه امنیتی و منطقهای نیز دو کشور با بررسی آخرین تحولات منطقه، بر تقویت همکاریها در مبارزه با تروریسم، افراطگرایی، جرائم سازمانیافته، قاچاق و دیگر تهدیدهای فرامرزی تأکید کرده و ادامه هماهنگیهای دوجانبه و چندجانبه را برای حفظ امنیت و ثبات منطقه ضروری دانستند.
در ادامه، دو طرف بر گسترش همکاریهای فرهنگی، علمی، دانشگاهی، رسانهای، گردشگری و زیارتهای دینی و همچنین تقویت پیوندهای مردمی به عنوان پایهای برای توسعه روابط راهبردی بلندمدت تأکید کردند. در پایان این بیانیه مشترک، جمهوری اسلامی ایران و جمهوری عراق با تأکید بر استمرار گفتوگوهای راهبردی و اجرای کامل توافقات مشترک، اعلام کردند توسعه روابط دوجانبه علاوه بر تأمین منافع دو ملت، به تقویت ثبات، امنیت، رفاه و توسعه پایدار در منطقه غرب آسیا کمک خواهد کرد. دو کشور همچنین با تأکید بر ضرورت حلوفصل بحرانهای منطقه از طریق گفتوگو، دیپلماسی و مشارکت کشورهای منطقه، حمایت خود را از راهحلهای سیاسی و مسالمتآمیز مبتنی بر حقوق بینالملل اعلام و بار دیگر بر حمایت از ملت فلسطین و تحقق حقوق مشروع آنان، از جمله تشکیل دولت مستقل فلسطین به پایتختی قدس شریف، تأکید کردند.
حاشیهای بر سفر الزیدی؛ رد ادعای نیویورکتایمز درباره انتقال پیام آتشبس ترامپ به تهران
البته سفر علی فالح الزیدی به تهران، با وجود اهمیت راهبردی و دستورکارهای متنوع آن، خالی از حاشیه نیز نبود. حساسیت شرایط منطقه و همزمانی این سفر با تحولات پرشتاب سیاسی و امنیتی، زمینهساز طرح برخی گمانهزنیها و روایتهای رسانهای شد؛ حاشیههایی که هرچند نتوانست بر اهداف اصلی این سفر سایه بیندازد، اما به بخشی از فضای خبری پیرامون رایزنیهای تهران و بغداد تبدیل شد. در همین باره، یک مقام آگاه، گزارش روزنامه نیویورکتایمز درباره انتقال پیشنهاد آتشبس موقت از سوی آمریکا به تهران از طریق نخستوزیر عراق را «کاملا انحرافی و گمراهکننده» توصیف و تأکید کرد جمهوری اسلامی ایران همواره برای دیپلماسی اصالت قائل بوده است. نیویورکتایمز به نقل از چند مقام عراقی و ایرانی که نامی از آنها نبرده، مدعی شده بود ایران پیشنهاد آتشبس موقت دونالد ترامپ را که از سوی علی فالح الزیدی، نخستوزیر عراق، به تهران منتقل شده بود، رد کرده است. این روزنامه همچنین مدعی شد تهران با توافقی موقت که در آن موضوع کنترل تنگه هرمز تعیینتکلیف نشود، موافق نیست.
در واکنش به این ادعا، مقام آگاه ایرانی در گفتوگو با ایرنا، این روایت را نادرست و گمراهکننده دانست و تأکید کرد ریشه تشدید تنشهای منطقه، «پیمانشکنی آمریکا و نقض تعهدات یادداشت تفاهم ۲۸ خرداد» است. او افزود برخلاف آمریکا که به گفته او دیپلماسی را به ابزاری برای جنگ روانی و رسانهای تبدیل کرده و تصمیماتش تحت تأثیر اختلافات داخلی و نفوذ رژیم صهیونیستی قرار دارد، جمهوری اسلامی ایران همواره رویکردی مبتنی بر دیپلماسی داشته است. نیویورکتایمز پیشتر نیز با استناد به منابعی بینام مدعی شده بود نخستوزیر عراق در سفر به تهران حامل پیشنهادی از سوی رئیسجمهور آمریکا برای برقراری آتشبس میان ایران و ایالات متحده بوده است؛ ادعایی که مقام آگاه ایرانی آن را رد و روایت این روزنامه را «انحرافی» توصیف کرد.
در گزارش قبلی «شرق» پیشیبینی شده بود احتمال نقل و انتقال پیام و سطحی از میانجیگری توسط علی الزیدی، یک گزینه نزدیک به واقعیت است؛ چراکه در نگاه کلان، سفر نخستوزیر عراق به آمریکا و سپس ایران را باید در چارچوب راهبرد بغداد برای ترسیم مسیر آینده این کشور ارزیابی کرد؛ مسیری که در یک سوی آن توسعه اقتصادی، جذب سرمایهگذاری و همکاری با واشینگتن قرار دارد و در سوی دیگر، حفظ روابط راهبردی و امنیتی با تهران؛ لذا الزیدی میکوشد با حفظ توازن میان دو طرف، بار دیگر نقش خود را به عنوان بازیگری ارتباطدهنده و میانجی در معادلات منطقهای احیا کند و این نه یک «انتخاب»، که یک «ضرورت اجتنابناپذیر» برای عراق خواهد بود.
هرچند توان عراق برای میانجیگری در بحران پیچیده ایران و آمریکا، آن هم در میانه جنگ محل بحث است، اما ضرورتهای امنیتی و منافع ملی این کشور، چنین نقشی را به عراق تحمیل میکند. به هر حال تداوم و تشدید تنش میان تهران و واشینگتن میتواند پروژههای کلیدی دولت الزیدی، از جمله تثبیت حاکمیت، انحصار سلاح در دست دولت، خروج نیروهای آمریکایی و اجرای برنامههای اقتصادی را با چالش مواجه کند.
