روایت آسوشیتدپرس از تغییر راهبرد ترامپ در جنگ با ایران/ از جنگ تا «عملیات خشم اقتصادی»
اقتصاد۲۴-دونالد ترامپ بار دیگر فشار اقتصادی را در مرکز راهبرد خود علیه ایران قرار داده است؛ آن هم در شرایطی که حملات نظامی نتوانستهاند به پایان سریع جنگ منجر شوند و مذاکرات نیز بار دیگر متوقف شدهاند.
آسوشیتدپرس در گزارشی نوشت: دونالد ترامپ، رئیسجمهور آمریکا، بارها گفته است که جنگ با ایران را پس از آن آغاز کرد که پنج دهه فشار اقتصادی نتوانست تهران را از پیگیری اهداف هستهای خود بازدارد. اما اکنون او روی این گزینه حساب باز کرده است که فشار مالی بیشتری بتواند به جنگ پایان دهد.
دولت ترامپ امیدوار است ماهها بمباران و حملات نظامی، اقتصاد ایران را به نقطه فروپاشی نزدیک کرده باشد؛ نقطهای که در آن رهبران ایران ناچار شوند خواستههای آمریکا برای پایان دادن به برنامه هستهای و بازگشایی کامل تنگه هرمز به روی نفتکشها و کشتیهای حملکننده گاز طبیعی را بپذیرند.
ترامپ روز دوشنبه گفت از آنجا که ایران در چارچوب مذاکرات صلح خواستار دریافت غرامت شده است، آمریکا نیز قصد دارد مطالبه مشابهی را مطرح کند.
این موضع بخشی از تغییر جهت گستردهتر ترامپ در روزهای اخیر است؛ رئیسجمهور آمریکا تلاش دارد این استدلال را مطرح کند که ایران اکنون در آستانه فروپاشی مالی قرار گرفته است؛ این در حالی است که اقتصاد ایران پیش از این نیز دههها تحت تحریمهای مالی قرار داشته است. تحریمها معمولا ابزاری بلندمدت برای اعمال فشار اقتصادی هستند و لزوما نمیتوانند مانند یک ابزار فوری جنگی، به سرعت مسیر یک درگیری را تغییر دهند.
این تغییر راهبردی در شرایطی رخ داده که ذخایر آمریکا از برخی تسلیحات مهم کاهش یافته و مذاکراتی که بارها آغاز و متوقف شدهاند، بار دیگر ظاهراً به بنبست رسیدهاند. با این حال، ترامپ همچنان اصرار دارد که فشار اقتصادی میتواند راه را برای یک توافق نهایی باز کند.
او روز دوشنبه در پاسخ به خبرنگاران گفت: «بله، آنها میتوانند دردسر ایجاد کنند، اما ورشکستهاند. پول ندارند. میدانید، ایران ورشکسته است؛ کاملاً ورشکسته. حتی حقوق سربازانشان را هم نمیدهند. تورم آنها ۳۰۰ درصد است.»
جنگ ایران و تنگه هرمز؛ فشار تورمی بر آمریکا را افزایش میدهد
برآورد ترامپ از نرخ تورم بالاتر از ارقامی است که مقامهای دولت آمریکا در گفتوگو با خبرنگاران اعلام کردهاند.
از سوی دیگر، ادامه جنگ برای مدت طولانیتر میتواند خطر افزایش تورم را برای کشورهای دیگر، از جمله آمریکا، به همراه داشته باشد؛ جایی که جنگ و افزایش قیمت بنزین با استقبال عمومی مواجه نشده است.
قیمت نفت خام روز دوشنبه افزایش یافت. سرمایهگذاران اظهارات ترامپ را نشانهای از احتمال کاهش بیشتر تردد کشتیها از تنگه هرمز تلقی کردند؛ مسئلهای که محدودیت عرضه جهانی بنزین، سوخت جت، گاز طبیعی و دیگر منابع انرژی را تشدید میکند.
پیش از آغاز جنگ، حدود ۲۰ درصد از عرضه نفت جهان از طریق تنگه هرمز جابهجا میشد. جنگ ایران و آمریکا این مسیر حیاتی را تا حد زیادی مسدود کرده است.
تلاشها برای بازگشایی تنگه هرمز تاکنون دوام چندانی نداشته و این آبراه اکنون به یکی از مهمترین اهرمهای فشار ایران در مذاکرات تبدیل شده است.
واشنگتن هرگاه دیپلماسی شکست میخورد، سراغ تحریم میرود
ایران تاکنون نشانهای از هراس علنی در برابر احتمال اعمال تحریمهای مالی بیشتر نشان نداده است.
اسماعیل بقایی، سخنگوی وزارت امور خارجه ایران، در شبکههای اجتماعی نوشت: هر زمان واشنگتن ثابت میکند که قادر به پیشبرد دیپلماسی نیست، به تحریمها عقبنشینی میکند؛ و هر زمان این تحریمها به نتیجه نمیرسند، صرفاً شدت آنها را افزایش میدهد.
او افزود: خطر واقعی این است که سیاستمداران آمریکایی با چسبیدن به این عادت نادرست، آخرین فرصتهای خود برای خروجی کمتحقیرکنندهتر از بحرانی که خودشان ایجاد کردهاند را از بین ببرند.
کاخ سفید از «عملیات خشم اقتصادی» علیه ایران میگوید
ترامپ درباره اینکه فشار مالی جدید دقیقا شامل چه اقداماتی خواهد بود، توضیحی ارائه نکرد. با این حال، دولت او از ۱۶ آوریل عملیاتی را که «عملیات خشم اقتصادی» نامیده میشود، علیه ایران به اجرا گذاشته است.
اسکات بسنت، وزیر خزانهداری آمریکا، این بخش از کارزار فشار علیه ایران را «معادل مالی» یک عملیات بمباران توصیف کرده است.
بر اساس این رویکرد، کشورهایی که از ایران نفت خریداری کنند یا با این کشور روابط بانکی داشته باشند، ممکن است هدف تحریمهای آمریکا قرار گیرند.
اما یک مشکل اساسی در این تغییر راهبرد وجود دارد: تحریمها نمیتوانند به سرعت تاثیر مسدودشدن گسترده تنگه هرمز را ایجاد کنند.
ریچارد نفیو، پژوهشگر ارشد دانشگاه کلمبیا که در دولت باراک اوباما در طراحی راهبرد تحریمهای ایران نقش داشت، با اشاره به همین موضوع گفت تحریمها برای اثرگذاری به زمان بیشتری نیاز دارند.
نفیو همچنین تاکید کرد ارزش تحریمها بهعنوان یک ابزار فشار زمانی محدود میشود که ترامپ هنوز اهداف راهبردی مشخصی برای جنگ ارائه نکرده باشد.
به گفته او، ترامپ در مقاطع مختلف بر جلوگیری از دستیابی ایران به سلاح هستهای، کنترل تنگه هرمز و سپس برنامه موشکهای بالستیک تأکید کرده است.
در همین حال، دولت آمریکا مجموعه گستردهای از حملات هوایی را علیه ایران انجام داده و سطح تخریبی که ایجاد کرده، بسیار بالا بوده است؛ اما این حملات به پایان سریع جنگ، آنگونه که ترامپ در ابتدا وعده داده بود، منجر نشدهاند.
نفیو گفت: فشار اقتصادی میتواند بخشی از راهبرد او باشد، اما هنوز توضیح نداده که هدف از آن چیست. او افزود: ترامپ بهطور سیستماتیک دست خود را از طریق استفاده ناکافی از قدرت نظامی، ناتوانی در بیان روشن هدف و نوسان در موضعگیری درباره مذاکرات تضعیف کرده است.
تحریمها همچنان اهرم اقتصادی آمریکا هستند
با وجود این انتقادات، تحریمها و محاصره دریایی ادامهدار آمریکا علیه بنادر ایران، همچنان اهرم اقتصادی و مالی قابلتوجهی در اختیار واشنگتن قرار میدهند.
خوان زاراته، معاون مشاور امنیت ملی آمریکا در دولت جورج دبلیو بوش، گفت تحریمهایی که کشورهای ثالثِ طرف معامله با ایران را تهدید میکنند هم تاثیرگذارند.
با این حال، او تاکید کرد که چنین ابزارهایی برای اثرگذاری به زمان نیاز دارند.
زاراته گفت: پرسش اصلی این خواهد بود که آمریکا تا چه اندازه حاضر است تجارت نفت ایران را محدود کند و کشورهای ثالث را با تحریمهای شدید تهدید کند و آیا واشنگتن صبر لازم را دارد تا ببیند فشار اقتصادی میتواند رفتار حکومت ایران را تغییر دهد یا خیر.
ترامپ پیش از این تحریمها را ناکافی میدانست
چرخش اخیر ترامپ به سمت مسائل اقتصادی در قبال ایران تا حدی یک تغییر موضع آشکار است.
ترامپ سالها از رؤسایجمهور پیشین آمریکا که برای محدودکردن توان اقتصادی ایران در تامین مالی برنامه نظامی و هستهای این کشور از تحریم استفاده کردند، انتقاد کرده بود.
او هفته گذشته در سخنرانی خود در لاسوگاس، از بمبارانها و حملات موشکی و پهپادی آمریکا که از ۲۸ فوریه آغاز شدهاند دفاع کرد و گفت تحریمهای دولتهای پیشین که قدمت آنها به نوامبر ۱۹۷۹ بازمیگردد، نتوانستهاند اهداف موردنظر را محقق کنند.
ترامپ گفت: چهار سال گذشته است، اما در واقع ۵۰ سال گذشته؛ چون آنها سه سال است میگویند ۴۷ سال. حالا ۵۰ سال شده است. هیچ رئیسجمهور دیگری کاری را که باید خیلی وقت پیش انجام میدادید، انجام نداده است؛ چون ایران نمیتواند سلاح هستهای داشته باشد، نمیتواند چنین سلاحی داشته باشد.
اقتصاد ایران زیر فشار جنگ و تحریم
بنا بر ادعای نویسنده، اقتصاد ایران در نتیجه جنگ آسیب دیده است. صندوق بینالمللی پول برآورد کرده که اندازه کلی اقتصاد ایران ۵.۴ درصد کوچکتر شده است. دولت ایران نیز اخیراً نرخ تورم سالانه را ۸۸.۶ درصد اعلام کرده است.
وزارت خزانهداری آمریکا میگوید میانگین بارگیری نفت ایران از حدود ۱.۸ میلیون بشکه در روز پیش از جنگ به کمتر از ۵۰۰ هزار بشکه در روز طی ماه گذشته کاهش یافته است.
یک مقام ارشد آمریکایی که به شرط ناشناس ماندن درباره راهبرد دولت صحبت کرد، گفت ارتش آمریکا توانایی ایران برای تولید، فروش و انتقال نفت و دیگر منابع انرژی را به عقب رانده است.
به گفته این مقام، دولت آمریکا محاصره دریایی تنگه هرمز و تحریمها را ابزارهایی موثر میداند و معتقد است ترامپ گزینههای بیشتری برای تشدید فشار در هفتهها و ماههای آینده در اختیار دارد.
ترامپ روی تحمل بیشتر آمریکاییها حساب کرده است
ترامپ در عمل استدلال میکند که رایدهندگان آمریکایی بهتر از ایرانیها میتوانند مشکلات اقتصادی ناشی از جنگ را تحمل کنند؛ ایرانیهایی که سالهاست با فشار اقتصادی دستوپنجه نرم میکنند.
پیت هگست، وزیر دفاع آمریکا، روز دوشنبه در نشست مشترکی با اسکات بسنت گفت: مسئله فقط توانایی نظامی نیست؛ ما قدرتمندترین اقتصاد جهان را نیز در اختیار داریم. وقتی وزیر خزانهداری مصممی داشته باشید که میداند چگونه از اهرمهای مختلف استفاده کند، میتوانید فشار زیادی بر دشمنان وارد کنید.
به این ترتیب، دولت ترامپ بار دیگر تحریمها و فشار اقتصادی را به یکی از مهمترین ابزارهای خود برای پایان دادن به جنگ با ایران تبدیل کرده است؛ رویکردی که با وجود فشار شدید بر اقتصاد ایران، با یک پرسش اساسی روبهروست: آیا تحریمهای بیشتر میتوانند تهران را به پذیرش شروط آمریکا وادار کنند، یا آنکه تنها جنگی را که ترامپ وعده پایان سریع آن را داده بود، طولانیتر خواهند کرد؟
