اظهارات غریبآبادی درمورد کنوانسیون حقوقی دریای خزر/ بر ممنوعیت حضور نظامی تاکید داریم
اقتصاد۲۴- کاظم غریبآبادی، معاون امور حقوقی و بینالمللی وزارت امور خارجه و نماینده ویژه ایران در امور خزر، در مراسم روز خزر که با حضور جمعی از مسئولان، کارشناسان و اعضای جامعه دیپلماتیک در سازمان حفاظت محیط زیست برگزار شد با تأکید بر اهمیت راهبردی دریای خزر گفت: «۲۱ مردادماه، روز خزر، یادآور اهمیت این پهنه آبی و مسئولیت مشترک کشورهای ساحلی در قبال آن است.»
وی افزود: «۲۳ سال پیش در چنین روزی کشورهای ساحلی دریای خزر در تهران، کنوانسیون چارچوب حفاظت از محیط زیست دریای خزر، معروف به کنوانسیون تهران، را به امضا رساندند و ۲۰ سال از اجرای آن میگذرد.»
غریبآبادی اظهار کرد: «دریای خزر برای ایران و کشورهای ساحلی آن، همواره فراتر از یک پهنه آبی بوده است. خزر در طول تاریخ بخشی از جغرافیا، هویت و مناسبات ملتهای پیرامون خود بوده و در شکلگیری روابط میان جوامع این منطقه نقش داشته است.»
معاون وزیر خارجه ادامه داد: «این دریا طی قرنها نهتنها مسیر ارتباط و تجارت، بلکه بستری برای رفتوآمد انسانها، انتقال فرهنگها، شکلگیری مناسبات اجتماعی و گسترش تعامل میان جوامع پیرامونی خود بوده است. خزر در بسیاری از مقاطع تاریخی، بیش از آنکه عامل جدایی باشد، پل ارتباطی میان ملتها بوده است.»
وی درباره اهمیت ژئوپلیتیکی خزر نیز گفت: «تحولات اخیر منطقه و بهویژه جنگ ۴۰ روزه اخیر اسرائیل و آمریکا علیه ایران و پیامدهای آن، بار دیگر اهمیت ژئوپلیتیکی و راهبردی دریای خزر را بیش از پیش آشکار کرد و جایگاه این پهنه آبی را در محاسبات راهبردی کشورهای ساحلی و مناسبات منطقهای برجستهتر ساخت.»
غریبآبادی تأکید کرد: «کشورهای ساحلی خزر، بیش از هر کشور دیگری، از تحولات این دریا تأثیر میپذیرند و طبیعی است که مسئولیت اصلی را نیز در قبال امنیت، ثبات و آینده آن بر عهده داشته باشند.»
او افزود: «امنیت خزر، پیش از هر چیز، یک مسئولیت منطقهای و درونزاست و باید توسط کشورهای ساحلی و از طریق سازوکارهای مورد توافق آنها تأمین و حفظ شود.»
معاون وزیر امور خارجه با اشاره به کنوانسیون وضعیت حقوقی دریای خزر گفت: «در این چارچوب، بر مسئولیت کشورهای ساحلی در قبال امنیت حوزه خزر و ممنوعیت حضور نظامی کشورهای خارجی تأکید ویژه داریم. این موضوع از آن جهت اهمیت دارد که امنیت خزر نباید به عرصهای برای رقابت یا حضور قدرتهای خارج از منطقه تبدیل شود.»
وی تصریح کرد: «کشورهای ساحلی خود قادرند و باید بتوانند درباره امنیت، ثبات و آینده دریای خزر گفتوگو و تصمیمگیری کنند. خزر میتواند و باید نمونهای از یک نظام امنیت منطقهای باشد که توسط کشورهای منطقه و برای کشورهای منطقه شکل میگیرد.»
غریبآبادی در ادامه با اشاره به اختلاف دیدگاه میان کشورهای ساحلی گفت: «اختلاف دیدگاهها و تفاوت اولویتهای ملی، امری طبیعی است و نمیتوان انتظار داشت پنج کشور ساحلی در همه موضوعات نگاه یکسانی داشته باشند.»
وی افزود: «با این وجود، خزر یکی از حوزههایی است که علیرغم تفاوت دیدگاهها، همچنان امکان گفتوگو و همکاری را میان پنج کشور حفظ میکند. به اعتقاد ما، خزر ظرفیت آن را دارد که در کنار سایر ابعاد روابط پنج کشور، به یکی از عرصههای اعتمادسازی و همکاری منطقهای تبدیل شود.»
معاون وزیر خارجه حفاظت از محیط زیست خزر را یکی از مهمترین زمینههای همکاری دانست و اظهار کرد: «حفاظت از محیط زیست خزر صرفاً یک دغدغه زیستمحیطی نیست. اگر قرار است خزر همچنان یک پهنه زنده، قابل بهرهبرداری و برخوردار از ظرفیتهای اقتصادی، اجتماعی و راهبردی باقی بماند، حفاظت از محیط زیست آن یک ضرورت اساسی است.»
غریبآبادی ادامه داد: «تضعیف اکوسیستم خزر، کاهش منابع زنده، آلودگی، تغییرات اقلیمی و کاهش سطح آب میتواند مستقیماً بر زندگی جوامع ساحلی، فعالیتهای اقتصادی، شیلات، حملونقل، بنادر و زیرساختهای ساحلی اثر بگذارد.»
وی درباره کاهش سطح آب دریای خزر نیز گفت: «کاهش سطح آب خزر موضوعی است که اهمیت همکاری منطقهای را بیش از پیش نشان میدهد. این مسئله محدود به قلمرو یک کشور نیست و پیامدهای آن میتواند در بخشهای مختلف سواحل خزر نمایان شود.»
او تأکید کرد: «هیچ کشور ساحلی نمیتواند به تنهایی برای چنین پدیدهای راهحل جامع ارائه کند. ما به دادههای مشترک، مطالعات علمی، پایش هماهنگ، تبادل اطلاعات و در نهایت تصمیمهای مشترک نیاز داریم.»
معاون وزیر خارجه با اشاره به اهمیت کنوانسیون تهران گفت: «این کنوانسیون تنها یک چارچوب حقوقی برای همکاریهای زیستمحیطی نیست؛ بلکه میتواند بستری برای استمرار گفتوگو میان پنج کشور ساحلی درباره آینده خزر باشد.»
غریبآبادی افزود: «ما معتقدیم باید از ظرفیتهای موجود در کنوانسیون تهران بیش از گذشته استفاده کنیم و این چارچوب را به بستری مؤثرتر برای همکاریهای عملی، تبادل دانش و اطلاعات و شکلگیری ابتکارات مشترک تبدیل کنیم.»
وی درباره برگزاری نشست آتی کشورهای ساحلی خزر نیز گفت: «در حال حاضر، به نظر میرسد با موافقت کشورهای ساحلی، زمینه برای برگزاری هفتمین کنفرانس اعضای کنوانسیون تهران در تهران فراهم شده است و انشاءالله در تاریخ اول مهر این اجلاس را با حضور مقامات عالیرتبه پنج کشور ساحلی برگزار خواهیم کرد.»
او ادامه داد: «با توجه به زمان محدودی که تا برگزاری این نشست باقی مانده است، ضروری است از هماکنون تمامی کشورهای ساحلی هماهنگیها و تمهیدات لازم را برای برگزاری هرچه شایستهتر این اجلاس به عمل آورند.»
غریبآبادی گفت: «حضور کشورهای ساحلی در تهران میتواند فرصتی برای گفتوگو درباره موضوعات مورد علاقه مشترک، تقویت تماسهای دوجانبه و چندجانبه، تبادل دیدگاهها و ایجاد زمینه برای تعاملات سازندهتر در آینده باشد.»
وی تأکید کرد: «باید از این حضور برای تقویت دیپلماسی خزر استفاده کنیم.»
معاون وزیر خارجه درباره مفهوم «دیپلماسی خزر» نیز توضیح داد: «دیپلماسی خزر به معنای جایگزین کردن یک چارچوب با چارچوبهای موجود نیست؛ بلکه به معنای استفاده از ظرفیت خزر برای حفظ ارتباط، گفتوگو و همکاری میان کشورهای ساحلی است.»
غریبآبادی افزود: «کاپ ۷ میتواند علاوه بر دستاوردهای محیطزیستی، فرصت مناسبی برای تقویت روابط میان کشورهای ساحلی و ایجاد زمینه برای همکاریهای جدید باشد.»
این دیپلمات ارشد ایرانی در پایان گفت: «مسئولیت مشترک ما تنها حفاظت از یک پهنه آبی نیست؛ ما باید از مجموعهای از منافع، پیوندها، ظرفیتها و میراث مشترکی حفاظت کنیم که در طول تاریخ میان مردمان پیرامون خزر شکل گرفته است.»
وی خاطرنشان کرد: «خزر پیش از ما وجود داشته است؛ امروز میراث مشترک ماست و پس از ما نیز باید برای نسلهای آینده باقی بماند. دولتها، سیاستها و اولویتها ممکن است در گذر زمان تغییر کنند، اما آنچه میتواند پایدار بماند، پیوندهای تاریخی میان ملتها و اراده مشترک آنها برای ساختن آیندهای بهتر است.»
غریبآبادی در پایان با گرامیداشت روز خزر گفت: «برای خزر سالم، پایدار و برخوردار از جایگاه شایسته خود در همکاریهای منطقهای، تلاش خواهیم کرد.»
