آخرین روند مذاکرات ایران و آمریکا؛ شروط تهران برای بررسی طرحهای کاهش تنش چیست؟
اقتصاد۲۴- همزمان با آغاز هشتاد و یکمین نشست مجمع عمومی سازمان ملل متحد در نیویورک، تحرکات دیپلماتیک برای مهار تنشهای رو به افزایش تهران- واشنگتن وارد مرحلهای حساس و تعیینکننده شده است. تهران با اتکا به پیشینه بازدارندگی دفاعی و موازنه میدانی، پیشنهاد فشرده و متقابلی را از طریق میانجیهای منطقهای مطرح کرده و آن اینکه، در صورت اتخاذ گامهای ملموس و اولیه از سوی ایالات متحده برای توقف محاصره نظامی بنادر و تقلیل فشارها، ایران آمادگی دارد ظرف مدت ۷ روز تنگه هرمز را بازگشایی کرده و گفتوگوهای مستقیم یا غیر مستقیم با امریکا برای دستیابی به یک توافق پایدار را کلید بزند.
تریبون دفاع از حقوق ملی
چراغ نخست اظهارنظرها در خصوص راهبرد ایران در نیویورک را سیدعباس عراقچی روشن کرد. وزیر خارجه ایران، در بدو ورود به نیویورک با تشریح چارچوب ماموریت هیات ایرانی تاکید کرد: «مهمترین هدف ما از سفر به نیویورک، حضور در تریبون بزرگ سازمان ملل برای دفاع از حقوق مردم ایران است.» این رویکرد نشان میدهد که حضور ایران در سازمان ملل نه از موقعیت انفعال، بلکه با هدف تبیین مواضع اصولی، رفع تبعیضهای تحمیلی و استفاده از ظرفیتهای بین المللی برای شکستن بن بست موجود صورت میگیرد. همزمان، گزارشهای منتشر شده از سوی خبرگزاریهای بینالمللی از جمله «رویترز» و «کیودو» ژاپن به نقل از مقامات ارشد ایرانی ادعا کرده است که هیات اعزامی کشورمان برای مذاکره و اتخاذ تصمیمات لازم از اختیارات لازم برخوردار است. یک مقام ارشد ایرانی در گفتوگو با رویترز اعلام کرد که تهران در صورت مشاهده گامهای ملموس از سوی واشنگتن، از احیای روند دیپلماتیک استقبال میکند.
بر اساس گزارش کیودو، تهران طرحی عملیاتی را روی میز میانجیها قرار داده که بر اساس آن، اگر واشنگتن نشانههای عملی از آمادگی برای پایان دادن به عملیات نظامی مرتبط با تنگه هرمز و رفع محاصره بنادر ایران نشان دهد، تهران ظرف یک هفته تنگه هرمز را بازگشایی کرده و نهاییسازی چارچوب عدم خصومت را پیگیری خواهد کرد. با این حال، همین مقام ارشد احتمال هرگونه دیدار مستقیم و شتاب زده میان مسعود پزشکیان و دونالد ترامپ، رییسجمهور امریکا، در حاشیه نشست مجمع عمومی را منتفی دانست و خاطرنشان کرد که مسیر رسیدن به توافق نیازمند «اثبات جدیت و تعهد واقعی» از سوی کاخ سفید است و نه رفتارهای نمایشی.
تداوم اتهام زنیها
در طرف مقابل، مقامات امریکایی سیگنالهای متناقضی صادر کردهاند. مارکو روبیو، وزیر امور خارجه امریکا، در واکنش به فضاسازیهای رسانهای مدعی شد که دونالد ترامپ برای دیدار با هر رهبری در سازمان ملل از جمله رییس جمهور ایران آمادگی دارد، اما اذعان کرد که در حال حاضر هیچ برنامه یا درخواستی برای دیدار میان پزشکیان و ترامپ تنظیم نشده است. در همین حال، جی دی ونس، معاون رییسجمهور امریکا، با اتخاذ مواضعی تندتر، تلاش کرد تبعات اقتصادی و افزایش نرخ سوخت در بازار داخلی امریکا را به گره خوردن امنیت در تنگه هرمز نسبت دهد.
بیشتر بخوانید:اتفاق مهم در مذاکرات ایران و آمریکا؛ روایت تازه ویتکاف از گفتوگوها
ونس با ادعای اینکه «دلیل بالا بودن قیمت بنزین در امریکا، شلیک موشک و پهپاد از سوی ایران به سمت کشتیهای تجاری است»، کوشید فشار افکار عمومی امریکا را متوجه تهران کند. او همچنین با تاکید بر موضع زیاده خواهانه واشنگتن تصریح کرد که هدف ترامپ، سلب کامل تواناییها و زیرساختهای بازسازی برنامه هستهای ایران است تا تهران حتی در افق ۱۰ ساله نیز امکان دستیابی به سلاح هستهای را نداشته باشد؛ ادعایی که بارها از سوی تهران رد شده و بر ابعاد کاملا صلحآمیز فناوری هستهای ایران تاکید شده است.
دکترین «دیپلماسی متکی بر میدان»
همزمان با پیشبرد رایزنیهای سیاسی در نیویورک، مقامات ارشد سیاسی و نظامی ایران بر پیوند ناگسستنی میان «ابزار دیپلماسی» و «قدرت بازدارندگی» تاکید کردند. محمدباقر قالیباف، رییس مجلس دوازدهم، با تبیین نسبت میدان و دیپلماسی تصریح کرد: «دیپلماسی به معنای تسلیم نیست، بلکه تبدیل قدرت میدان به دستاورد سیاسی است.» قالیباف با اشاره به توانمندیهای دفاعی کشور افزود: «امروز با موشکهای خود هر نقطهای را که بخواهیم، بدون محدودیت مورد هدف قرار میدهیم. ما کشور را تعطیل نمیکنیم، چرا که ایران از قدرت بازدارندگی پایدار برخوردار است.»
فرماندهان ارشد سپاه نیز با تشریح آخرین وضعیت آمادگیهای دفاعی، ابعاد دیگری از موازنه قدرت را روشن ساختند. سرلشکر ایزدی، جانشین فرمانده کل سپاه، با اشاره به ارتقای توانمندیهای موشکی کشور اعلام کرد: «امروز رزمندگان اسلام از وضعیت و قابلیتی برخوردارند که میتوانند با موشکهای بالستیک، شناورهای عظیم دشمنان را هدف قرار دهند.» از سوی دیگر، سخنگوی سپاه با تحلیل ابعاد مناقشه جاری، مذاکره را «صحنه دیگری از نبرد» قلمداد کرد و اظهار داشت: «سپاه خود را برای یک جنگ طولانی آماده کرده است؛ اگرچه برآورد ما این است که دشمنان توان آغاز یک جنگ جدید و تهاجم همهجانبه را ندارند، اما جنگ فعلی هنوز تمام نشده و ما در مقاطعی از آن قرار داریم.» سردار محبی با تاکید بر اینکه آمادگی صددرصدی نیروهای مسلح منافاتی با پیگیری راهکارهای سیاسی ندارد، یادآور شد: «اگر امریکا بخواهد به هر نقطهای از خاک ایران حمله کند، با آمادگی کامل در برابر آن خواهیم ایستاد.»
پویایی بازار انرژی و نقش فعال میانجیهای منطقهای
تبادل سیگنالهای دیپلماتیک و شرطگذاری تهران برای بازگشایی ۷روزه تنگه هرمز، بلافاصله آثار خود را بر بازارهای جهانی انرژی و تحرکات منطقهای بر جای گذاشت. بر اساس گزارش رویترز، قیمت جهانی نفت پس از چند روز نوسان، با واکنش سنجیده معامله گران همراه شد، بهطوری که قیمت نفت خام برنت به بالاتر از ۱۰۰ دلار (۱۰۰.۵۷ دلار در هر بشکه) و نفت وست تگزاس اینترمدیت به مرز ۹۵.۸۰ دلار رسید. معامله گران بینالمللی چشم به خروجی دیدارهای نیویورک دوختهاند، چرا که هرگونه گشایش در بن بست فعلی میتواند جریان ترانزیت انرژی را تسهیل کند.
پایداری زیرساختهای داخلی و خدمات کشوری
مجموعه دادهها و تحرکات اخیر نشان میدهد که ایران با طراحی یک نقشه راه خاص، دیپلماسی و بازدارندگی را در ترکیبی همافزا به کار گرفته است. اعطای اختیار کافی به هیات ایرانی حاضر در سازمان ملل برای بررسی طرحهای کاهش تنش، همزمان با اعلام شرط شفاف «رفع محاصره و گامهای ملموس امریکا در برابر بازگشایی ۷ روزه تنگه هرمز»، توپ را به زمین کاخ سفید انداخته است.
اکنون کلید حل یا تداوم بحران در اختیار واشنگتن است، نقطهای که مشخص خواهد کرد آیا ایالات متحده آماده دست کشیدن از فشارهای یکجانبه و پذیرش واقعیتهای منطقهای هست یا آنکه با تداوم زیادهخواهی، فرصت دیپلماتیک ایجاد شده در نیویورک را از دست خواهد داد؟ تهران با آمادگی کامل نظامی و اختیارات شفاف دیپلماتیک نشان داده است که برای هر دو سناریوی پایداری و نبرد طولانی یا توافق متوازن و شرافتمندانه آمادگی کامل دارد.
