مذاکره ایران و آمریکا دوباره کلید خورد؛ شروط تهران برای پایان جنگ چیست؟
اقتصاد۲۴- پاتریک وینتور، کارشناس ارشد مسائل بین الملل و ستون نویس روزنامه گاردین
مسعود پزشکیان، رئیسجمهوری ایران، در سخنرانی خود در مجمع عمومی سازمان ملل متحد، در حالی که آمریکا و ایران پس از ماهها درگیری همچنان در وضعیت تقابل قرار دارند، تلاش کرد روایت تهران از جنگ و مسیر احتمالی پایان آن را تشریح کند. او با رد ادبیات تهدیدآمیز واشنگتن، آمریکا را عامل اصلی تشدید بحران در منطقه دانست و تأکید کرد ایران در برابر فشار نظامی و سیاسی تسلیم نخواهد شد.
مسعود پزشکیان در عین حال بر آمادگی تهران برای گفتوگو تأکید کرد، اما این گفتوگو را مشروط به کنار گذاشتن زبان زور دانست. این موضع در شرایطی مطرح شد که دونالد ترامپ یک روز پیش از آن در سخنرانی خود در سازمان ملل، از احتمال نابودی ایران در صورت شکست توافق سخن گفته بود. همزمان، تماسهای دیپلماتیک میان دو طرف نیز از سر گرفته شد و دیداری سهساعته میان عباس عراقچی، وزیر امور خارجه ایران، و استیو ویتکاف، فرستاده آمریکا با میانجیگری قطر انجام گرفت؛ تماسی که دو طرف آن را مثبت توصیف کردند.
تنگه هرمز؛ محور اصلی مذاکرات تهران و واشنگتن
یکی از مهمترین محورهای موضع ایران، آینده تنگه هرمز بود. مسعود پزشکیان تأکید کرد ایران نمیتواند اجازه دهد این آبراه حیاتی به مسیری برای انتقال تسلیحاتی تبدیل شود که علیه ایران به کار گرفته میشوند. در همین چارچوب، تهران اعلام کرده است در صورت تحقق شروطش، امکان بازگشایی تنگه هرمز در مدت کوتاه وجود دارد. گزارشهای اخیر نیز تأیید میکنند که ایران پیشنهاد بازگشایی تنگه را در ازای کاهش فشار نظامی و رفع محاصره مطرح کرده است.
بیشتر بخوانید:کرسی دبیرکلی سازمان ملل به چه کسی میرسد؟ پای حق وتو در میان است
اهمیت این موضوع تنها به روابط ایران و آمریکا محدود نیست؛ محدودیت عبور کشتیها از هرمز بر بازار جهانی انرژی نیز اثر گذاشته و همزمان، ناامنی در بابالمندب و فعالیت حوثیها مسیرهای انتقال انرژی در منطقه را تحت فشار قرار داده است.
تأکید تهران بر شروط مذاکره
همزمان با سخنان مسعود پزشکیان، مقامهای ایرانی تأکید کردهاند که تماس با آمریکا به معنای تغییر شروط تهران برای مذاکره نیست. اسماعیل بقائی، سخنگوی وزارت امور خارجه در اظهاراتی گفت پیام ایران از طریق میانجیگری قطر منتقل شده و پایان جنگ، توقف اقدامات نظامی و محاصره دریایی، رفع فشار اقتصادی و آزادسازی داراییهای ایران از جمله مطالبات تهران است.
دیپلماسی در سایه فشار اقتصادی و نظامی
در مجموع، تماسهای نیویورک نشان میدهد که همزمان با ادامه فشار نظامی و اقتصادی، کانال دیپلماتیک میان تهران و واشنگتن کاملاً بسته نشده است. با این حال، دو طرف همچنان درباره مسائل بنیادین اختلاف دارند و گزارشهای جاری نیز از فاصله قابل توجه میان مواضع آنها حکایت دارد.
برای تهران، حفظ استقلال، رفع محاصره و تحریمها و تعیین سازوکار آینده هرمز در مرکز مذاکرات قرار دارد؛ در مقابل، واشنگتن همچنان به دنبال توافقی است که به مناقشه جاری پایان دهد. بنابراین، دیدارهای نیویورک را میتوان نشانه تداوم مسیر تماسها دانست نه این که آن را نشانه دستیابی به توافق نهایی دانست.
