بسته هفتروزه ایران را ترامپ بهطور رسمی رد کرده بود؛ اما همان مسیر دیپلماتیک اکنون بستهای از طرف آمریکایی را به تهران رسانده است. رد یک پیشنهاد و ارسال پیشنهادی دیگر، یعنی میز برچیده نشده است.
حمایت از مذاکره و حفظ امید به راهحل سیاسی، ضرورتی انکارناپذیر است، اما امیدواری نباید جایگزین ارزیابی دقیق واقعیتها شود. مسئله اصلی در این مرحله آن نیست که مذاکرات جریان دارد، بلکه این است که گفتوگوها در چه سطحی پیش میروند، چه اندازه از اختلافات را در بر میگیرند و تا چه حد توان مهار تنش را دارند.
قدرتهای ثالث، چین، روسیه و عمان،در بحران ایران و آمریکا، نقشی فراتر از «میانجیگری سنتی» ایفا میکنند. عمان به عنوان «میزبان و دروازهبان تنگه هرمز»، روسیه به عنوان «ارائهدهنده راهحلهای فنی و کارت اورانیوم»، و چین به عنوان «حامی اقتصادی و تضمینکننده جریان انرژی»، هر یک بخشی از یک «شبکه دیپلماسی غیرمتمرکز» را شکل میدهند که در آن، هیچ بازیگر واحدی کنترل کامل را در دست ندارد.
تجربه برجام، دو جنگ تحمیلی و نقض تفاهم اسلامآباد توسط ایالات متحده، نگاه ایران به مذاکرات با آمریکا را تغییر داده و اکنون مسئله اصلی تهران، چگونگی تضمین اجرای تعهدات و جلوگیری از تکرار تجربههای گذشته است.
همانقدر که احتمال تشدید رویارویی در محاسبات سیاسی و رسانهای پررنگتر میشود، تلاش برای مهار آن نیز ابعاد گستردهتری پیدا میکند. میانجیگری معمولا زمانی شدت میگیرد که فاصله میان دیپلماسی و تقابل، بیش از هر زمان دیگری شکننده شده باشد.
تهران میکوشد به طرف مقابل نشان دهد که نه میتوان با تهدید نظامی آن را به پذیرش مطالبات یکطرفه وادار کرد و نه میتوان با طولانی کردن روند مذاکرات، زمان را به ابزاری برای فرسایش و تحمیل شرایط تبدیل کرد.
فیاض زاهد، فعال سیاسی معتقد است: با توجه به تجربه انقلاب روسیه، که گاهی یک گام به عقب برداشتن، برای آنکه ثبات و موجودیت کشور حفظ شود تا پس از آن سپس دو گام به جلو برداشت، بهتر از قمار بر هستی و نیستی کشور است.
مذاکرات ایران و آمریکا در شرایطی ادامه دارد که دیپلماسی، فشار اقتصادی، تهدید نظامی و بازدارندگی همزمان در معادلات دو طرف نقش دارند. تهران ضمن حفظ کانالهای ارتباطی و استفاده از میانجیگری منطقهای، بر ظرفیتهای دفاعی و اهرم تنگه هرمز تکیه دارد.
احمدی درباره تحرکات اخیر کشورهای منطقه در میانه تشدید تنشها میان تهران و واشنگتن گفت: واقعیت این است که بین کشورهای منطقه درباره نحوه برخورد با ایران تفاوتهای جدی وجود دارد.
محسن رضایی دبیر شورای عالی امنیت ملی گفت: شروط ایران به آمریکا اعلام شده، اما ترامپ قادر به تصمیمگیری نیست و آمریکا از سر استیصال در جنگ نظامی به محاصره هوایی روی آورده است.
سیدعباس عراقچی گفت: پیشنهاد ما واضح است. ایران آماده است تنگه هرمز را به عنوان بخشی از توافق برای پایان دادن به جنگ بازگشایی کند و در عوض، ما میخواهیم پولها و داراییهایمان که بهطور غیرقانونی مسدود شدهاند، آزاد شوند.
هر چند مسعود پزشکیان نیویورک را بدون دیداری با ترامپ ترک کرد، اما اصل این شایعه و خبرهای پس از آن در مورد مذاکرات غیرمستقیم ایران و آمریکا، نشاندهنده تحولی در شرایط دیپلماتیک میان دو کشور بود.
گزارشهای رسانهای از تغییر محاسبات برخی کشورهای عربی حوزه خلیجفارس درباره ادامه جنگ و توافق احتمالی با تهران حکایت دارد. «والاستریتژورنال» در گزارشی مدعی شده تلاش میانجیها برای ازسرگیری مذاکرات با مقاومت برخی تولیدکنندگان بزرگ نفت منطقه مواجه شده است.