قیمت نفت و تنگه هرمز؛ آیا فشار انرژی ایران و آمریکا را دوباره پای میز مذاکره می‌کشاند؟

اقتصاد۲۴- قیمت نفت در آستانه شروع فصول سرد سال از صد دلار عبور کرده است؛ آن هم در شرایطی که چشم‌انداز جنگ در خلیج فارس مبهم است و در این میان چشم دو اقتصاد بزرگ دنیا یعنی آمریکا و چین بیش از همیشه به نرخ نفت دوخته شده است. از آن سو مطابق پیش‌بینی برخی مؤسسات ردیاب نفتکش‌ها، عرضه نفت خام ایران به بزرگ‌ترین و تقریبا تنها مشتری نفت خود، یعنی چین تا اواخر سپتامبر کاهش قابل ملاحظه داشته است. با این حال در دیدار اخیر دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور ایالات متحده و شی جین‌پینگ، رهبر جمهوری خلق چین تقریبا هیچ جمله‌ای درباره جنگ ایران و قیمت نفت ردوبدل نشد. این در حالی است که ایران با یک پیشنهاد تازه هفت‌بندی به دنبال احیای مذاکرات بوده است و شنیده می‌شود چین از ایران برای رفع انسداد تنگه هرمز و بازگشت به مذاکرات درخواست‌هایی داشته است. با تمام این اوصاف، وضعیت مذاکرات یا ادامه جنگ و بازار نفت در روز‌های پیش‌رو مبهم‌تر از همیشه است.

چین به دنبال جایگزین نفت ایران؟

چین پس از تحریم تقریبا یگانه مشتری نفت ایران بوده و ایران در مقاطعی تا ۱.۵ میلیون بشکه نفت به این کشور صادر کرده، اما حالا گزارش‌های جدید حاکی از کاهش قابل ملاحظه صادرات نفت ایران به چین است. بر اساس داده‌های اولیه کپلر، واردات نفت ایران توسط چین نسبت به سال گذشته کاهش یافته است؛ این روند پس از آغاز جنگ آمریکا و اسرائیل با ایران در ماه فوریه آغاز شد. محموله‌های نفت ایران به چین در ژوئن به ۷۸۵ هزار بشکه در روز کاهش یافت که پایین‌ترین سطح از فوریه ۲۰۲۳ بود و در ماه آگوست به ۵۳۴ هزار بشکه در روز کاهش یافته که تقریبا حدود یک‌سوم صادرات نفت ایران به چین پیش از شروع جنگ است. با این حال ماجرا همین‌جا متوقف نماند؛ چراکه نفت صادراتی ایران به چین عمدتا از طریق ذخایر خارج از خط محاصره دریایی بوده و حالا این ذخایر به‌سرعت رو به کاهش رفته‌اند و از آن سو محاصره دریایی تداوم دارد. داده‌های ورتکسا حاکی از آن است که واردات نفت چین از ایران کاهش قابل توجه داشته است و این کشور در حال حاضر ناچار شده نفت تخفیف‌خورده و تحریمی ایران را با فروشندگان دیگری جایگزین کند. بر اساس این گزارش، چین در حال حاضر نفت بیشتری از بازار آزاد خریداری می‌کند که این موضوع باعث افزایش قیمت نفت شده است. طبق این توضیحات، چین هم‌اکنون بیشتر به خرید نفت خام دریای شمال روی آورده که خاستگاه قیمت نفت برنت است و این موضوع سبب افزایش قیمت نفت برنت شده است.

چین زیر فشار نفت

این گزارش در ادامه توضیح می‌دهد واردات نفت چین به‌طور کل به‌شدت کاهش داشته است. بر مبنای این گزارش، این کشور در حال حاضر روزانه اندکی کمتر از هفت میلیون بشکه نفت از طریق دریا وارد می‌کند که کمتر از میانگین ماه‌های جولای و آگوست است. پیش از آغاز جنگ ایران در ۲۸ فوریه، چین روزانه به‌طور میانگین ۱۰.۵ میلیون بشکه نفت خام از طریق نفتکش خریداری می‌کرد. این کشور از ماه آوریل روند کاهش خرید را آغاز کرد، به‌طوری که واردات نفت دریایی آن تا ماه ژوئن به پایین‌ترین سطح خود در ۱۰ سال گذشته، یعنی ۵.۸ میلیون بشکه در روز رسید. چین در سال جاری ۶۰۰ میلیون بشکه نفت دریایی کمتر نسبت به سطوح وارداتی سال ۲۰۲۵ خریداری کرده است. اگر پکن به روند خرید با نرخ ماه سپتامبر در طول سه‌ماهه چهارم ادامه دهد، مجموع کسری واردات تا پایان سال به حدود یک میلیارد بشکه خواهد رسید. این موضوع در حالی مطرح می‌شود که پیش از این رویترز گزارش داده بود سفارش‌های چین برای نفت ایران در ماه سپتامبر کاهش داشته و البته در این گزارش‌ها تأکید شده بود چین در حال حاضر خریدار محموله‌های نفتی ایران در منطقه خارج از محاصره دریایی است و این ذخایر رو به کاهش است.

بیشتر بخوانید:فیلم/۹۰میلیون بشکه نفت ایران چگونه به فروش رفت؟

بر اساس گزارش ۲۶ آگوست ۲۰۲۶ رویترز، پیشنهاد‌های فروش نفت خام ایران به خریداران چینی کاهش یافته و قیمت‌ها افزایش پیدا کرده است. منابع تجاری به این رسانه گفته‌اند محاصره آمریکا باعث کاهش محموله‌های نفتی ایران شده و هم‌زمان تهدید واشینگتن برای اعمال تحریم‌های بیشتر بر بازار سایه انداخته است.

 چهار منبع تجاری آگاه به بازار گفتند تعداد پیشنهاد‌های فروش محموله‌های نفت ایران برای تحویل به چین در ماه‌های سپتامبر و اکتبر نسبت به محموله‌های ماه‌های جولای و آگوست کاهش یافته است. به گفته آنها، دلیل این کاهش آن است که بخش قابل توجهی از نفتی که پیش‌تر روی کشتی‌ها قرار داشت، به فروش رسیده است.

بر اساس داده‌های شرکت رهگیری کشتی‌ها، کپلر، صادرات نفت ایران از اواسط جولای کاهش یافته و از آن زمان تاکنون هیچ عبور قابل مشاهده‌ای از نفتکش‌های غول‌پیکر حامل نفت خام ایران از تنگه هرمز ثبت نشده است. البته بسیاری از کشتی‌ها فرستنده موقعیت‌یاب خود را خاموش می‌کنند و همین موضوع ردیابی آنها را دشوار می‌کند.

این فشار عرضه، تهدیدی برای خوراک نفتی پالایشگاه‌های مستقل چین است که در اصطلاح به آنها «تی‌پات» (Teapot) گفته می‌شود. این پالایشگاه‌ها عمدتا در استان شاندونگ در شرق چین قرار دارند، حدود یک‌پنجم ظرفیت پالایش چین را در اختیار دارند و بزرگ‌ترین خریداران نفت تحریم‌شده محسوب می‌شوند. همچنین این رسانه قید می‌کند سه منبع تجاری گفتند بخشی از نفت خام ایران که معمولا با تخفیف فروخته می‌شود، اکنون با قیمت بالاتر از قرارداد‌های آتی ICE Brent عرضه شده است. یکی از منابع این افزایش را حدود دو دلار به ازای هر بشکه اعلام کرد. این تغییر قیمت بسیار قابل توجه است؛ زیرا در اوایل همین هفته، نفت سبک ایران با حدود سه دلار تخفیف نسبت به برنت عرضه می‌شد؛ تخفیفی که تقریبا مشابه سطح یک ماه قبل بود. داده‌های کپلر نشان می‌دهد حجم نفت خام ایران که در مخازن شناور خارج از محدوده محاصره آمریکا نگهداری می‌شود، از حدود ۱۰۵ میلیون بشکه پیش از اجرای مجدد محاصره، به حدود ۸۰ میلیون بشکه کاهش یافته است.

دو منبع تجاری برآورد کردند فقط حدود ۳۰ میلیون بشکه نفت خام ایران در آب‌های آسیا باقی مانده است؛ رقمی که تقریبا نصف سطح معمول محسوب می‌شود.

مویو شو، تحلیلگر ارشد نفت خام در کپلر، تخمین زده است حدود ۴۰ میلیون بشکه نفت ایران در کشتی‌های موجود در آب‌های مالزی، در شرق سنگاپور، قرار دارد؛ هرچند بیشتر این نفت از قبل به خریداران وعده داده شده است.

او روز جمعه در پستی در لینکدین نوشت:

«این وضعیت نشان می‌دهد خریداران احتمالا از اواخر سپتامبر به بعد با تقریبا هیچ عرضه جدیدی از نفت ایران مواجه نخواهند بود، زیرا تاکنون هیچ نفتکش حامل نفت ایران نتوانسته از محاصره آمریکا عبور کند».

همین منبع توضیح می‌دهد با توجه به نامشخص‌بودن عرضه نفت ایران، یکی از پالایشگاه‌های «تی‌پات» چین نفت خام لاپا برزیل را خریداری کرده است. دو منبع گفتند برخی پالایشگاه‌های دیگر نیز در حال بررسی خرید نفت خام بصره عراق هستند. همچنین یک تحلیلگر ارشد نفت به رویترز گفته است: «با توجه به محدودبودن دسترسی به نفت ایران در شرایط محاصره آمریکا، پالایشگاه‌های تی‌پات چین اکنون فراتر از روسیه و ایران به دنبال منابع دیگر هستند». با این حال افزایش قیمت نفت به بیشتر از صد دلار آن هم در آستانه فصل سرد که تقاضا برای نفت افزایشی می‌شود، می‌تواند آمریکا را بیش از پیش برای جنگی در خلیج فارس زیر فشار بگذارد. از آن سو کاهش قابل توجه واردات نفت به چین به عنوان بزرگ‌ترین مصرف‌کننده نفت جهان اهرم فشار دیگری است که چین را از موضع انفعالی در قبال جنگ خارج کند و البته کاهش قابل توجه صادرات نفت ایران دلیل دیگری است که شاید بتواند ایران و آمریکا را بار دیگر بر سر میز مذاکره بکشاند.