زمستان سخت گازی در راه است؟ چشم ایران به گاز ترکمنستان دوخته شد

اقتصاد۲۴- کشور ما امروز با ناترازی گاز دست و پنجه نرم می‌کند. شکاف میان تولید و مصرف در سال‌های اخیر از یک نوسان فصلی به بحران تبدیل شده و نه تنها صنایع و نیروگاه‌ها را در وضعیت قرمز قرار داده، بلکه به جایی رسیدیم که پیش بینی‌ها حاکی از این است که بخش خانگی نیز در فصل زمستان پیش رو از قطعی و یا محدودیت مصون نخواهد ماند و صنایع را نیز در مسیر استفاده از سوخت جایگزین خواهد کشاند.

ناترازی گاز در کشور در شرایطی است که بر اساس آخرین ارزیابی ها، از مجموع حدود ۲۳۰ میلیون مترمکعب ظرفیت تولید گاز که به دلیل آسیب دیدگی ناشی از جنگ از مدار خارج شده بود، تنها ۱۰۰ میلیون مترمکعب توانسته است مجددا به چرخه تولید بازگردد. با این حال، همچنان ۱۳۰ میلیون مترمکعب از ظرفیت حیاتی کشور در وضعیت خارج از دسترس قرار دارد و این مدیریت شبکه را در زمستان امسال با چالش‌های جدی مواجه خواهد کرد.

به طوری که طبق پیش بینی‌ها؛ ۱۱ استان کشور احتمال مواجهه با تنش گازی را دارند و در این بین مازندران، گلستان و خراسان شمالی در صدر فهرست استان‌هایی قرار دارند که با دشوارترین شرایط مواجه خواهند بود. ضمن اینکه بر اساس آنچه اعلام شده استان‌های تهران، البرز، سمنان، کرمان، اصفهان، آذربایجان شرقی، آذربایجان غربی، اردبیل، کردستان و خراسان رضوی نیز احتمالا بدون محدودیت یا نوسان نباشند.

در این اوضاع حل ماجرای واردات گاز از ترکمنستان که سال‌ها به دلیل اختلافات مالی و اصرار عشق‌آباد بر تسویه بدهی‌های معوق با چالش و حتی قطعی مواجه بود، می‌تواند تاحدی به رفع چالش کمک کند، گاز روسیه نیز باتوجه به تلاش مسکو برای یافتن بازار جدید پس از تحریم‌های غرب؛ یک گزینه شایان توجه است که دیپلماسی انرژی برای کاستن از فشار می‌تواند به صورت جدی تری به آن بپردازد.

در همین ارتباط علی بختیار در گفت‌و‌گو با ایلنا با اشاره به پیش بینی‌های هواشناسی مبنی بر زمستانی سخت و چالش‌های پیش‌رو و در ارزیابی تامین انرژی با توجه به وضعیت ناترازی گاز اظهار داشت: امسال با پیش بینی زمستانی سخت، شرایط دشوارتری برای تأمین انرژی خواهیم داشت. اگرچه امیدواریم بارندگی‌های خوبی داشته باشیم تا تابستان مشکل آب و برق نداشته باشیم؛ اما تمهیدات تأمین گاز باید به صورت ویژه و متفاوت از سال‌های گذشته اندیشیده شود.

وی افزود: ما به لحاظ فنی، تکنیکی و تجهیزات مشکل زیادی نداریم، بلکه مسئله اصلی ما کسری گاز است که به دلیل آسیب‌های جنگی به برخی پالایشگاه ها، به ناترازی‌های قبلی اضافه شده است. این موضوع با توجه به دوری استان‌های شمالی از مبادی تولید، این مناطق را با چالش و نگرانی جدی‌تری مواجه کرده است.

این عضو پیشین کمیسیون انرژی مجلس تصریح کرد: با توجه به شرایط کنونی تامین انرژی در کشور؛ ما حتما باید دیپلماسی گاز را به‌ویژه در حوزه کشور‌های CIS و به‌طور مشخص ترکمنستان و همچنین روسیه با جدیت دنبال کنیم تا استان‌های شمالی را از کسری احتمالی گاز در زمستان برهانیم.

وی تاکید کرد: موضوع قیمت گاز دریافتی از ترکمنستان باید حل و فصل شود که می‌توانیم با صادرات و تأمین گاز مورد نیاز ترکیه، این مسئله را رفع کنیم؛ به این صورت که ۵۰ درصد گاز وارداتی را برای مصرف داخلی در استان‌های شمالی به کار بگیریم و مابقی را به ترکیه انتقال دهیم تا مجبور نباشیم طبق روال سال‌های گذشته، گاز ارسالی به این کشور را علی‌رغم تعهدات، محدود یا متوقف کنیم.

بیشتر بخوانید:پایان وابستگی گازی اروپا نزدیک است؟ چرخش بزرگ در بازار انرژی

بختیار بیان کرد: در این راستا، سازمان برنامه و بودجه نیز باید به تعهدات خود برای پرداخت به‌موقع و به‌روز به طرف ترکمنستانی عمل کند تا جریان پایدار گاز در فصل سرد سال تضمین شود. از طریق وزارت خارجه و وزارت نفت باید مجددا رایزنی برای واردات گاز را از ترکمنستان دنبال کنیم و این امر کاملا به کارآمدی دیپلماسی ما بستگی دارد. چراکه به دلیل تحریم ها، ابعاد مشکل پیچیده‌تر شده است.

وی با بیان اینکه در استان‌های شمالی موضوع بیش از آنکه انتقال باشد، مشکل تأمین گاز است و اگر تدبیر نشود، این استان‌ها قطعا دچار چالش خواهند شد، گفت: اکنون با توجه به ناترازی‌های انرژی، فشار‌های زیادی متوجه بخش صنعت بوده است. حال آنکه برای مدیریت مصرف انرژی نباید همه‌چیز را روی دوش بخش صنعت بیندازیم.

این کارشناس انرژی ادامه داد: بعد از جنگ و طی سال‌های گذشته که با کسری برق و گاز مواجه بوده‌ایم، بخش صنعت همواره در معرض محدودیت و قطعی قرار گرفته تا نیاز انرژی بخش خانگی تأمین شود. اکنون با توجه به اینکه منابع نفتی محقق نشده و سازمان مالیاتی فشار مضاعفی بر شرکت‌های تولیدی وارد کرده است، قطع مجدد گاز ضربه مهلکی به بخش تولید خواهد زد؛ بنابراین باید به گونه‌ای برنامه ریزی کنیم که بخش صنعت برای تأمین انرژی، اولین گزینه‌ای نباشد که با محدودیت مواجه می‌شود.

وی یادآور شد: اکنون در برنامه‌های بلندمدت و میان مدت تأمین گاز اشکالاتی وجود دارد؛ از جمله اینکه منابعی که باید از محل ماده ۱۲ رفع موانع تولید رقابت‌پذیر به بخش تجدیدپذیر تخصیص می‌یافت، محقق نشده و منابع جدیدی نیز دیده نشده است. این در حالی است که بخش تجدیدپذیر می‌تواند در آینده کوتاه، وابستگی کشور به گاز را تا حد زیادی کاهش دهد.

بختیار تصریح کرد: ما حدود ۵۵ هزار مگاوات پتانسیل انرژی خورشیدی و ۴۴ هزار مگاوات توان تولید برق از انرژی بادی در طول ۲۵۰۰ کیلومتر از سواحل کشور داریم. این انرژی‌های پاک می‌توانند برق و گاز کشور را از باتلاق ناترازی نجات دهند، اما رقم اعتبارات تخصیصی برای انرژی بادی در حد صفر و برای انرژی خورشیدی نیز بسیار ناچیز است.

وی تاکید کرد: در این شرایط ما نیازمند ایجاد هاب برق تجدیدپذیر در کشور هستیم. در این رابطه باید یوتیلیتی لازم و تأمین زمین را فراهم کرده و با ایجاد مشوق‌های جذاب، زمینه را برای ورود سرمایه گذاران داخلی و خارجی هموار کنیم. همچنین باید این شرایط را به وجود آوریم که برق تولیدی بخش خصوصی حداقل تا ۵۰ درصد امکان صادرات داشته باشد؛ به این ترتیب مسئله قیمتی بخش برق نیز قابل حل خواهد بود.

این نماینده پیشین مجلس متذکر شد: اینکه مدام گفته شود به دلیل ناترازی برق، صادرات آن متوقف شود، فشار بر تولید را روزبه‌روز بیشتر می‌کند و اجازه نمی‌دهد چرخ انرژی کشور به‌خوبی بچرخد.

وی تاکید کرد: کشور ما در حوزه انرژی‌های فسیلی و تجدیدپذیر دارای پتانسیل بالا و منابع سرشاری است، اما به دلیل مدیریت نادرست و نگاه دولتی، در این بخش‌ها دچار کسری و ناترازی شده‌ایم. دولت باید کمتر در امور بخش خصوصی مداخله کند و بیشتر نقش تسهیل گر را داشته باشد تا شرایط برای رونق تولید انرژی فراهم شود. دولت به جای مداخله باید موانع را رفع کند؛ از جمله اینکه شرایط اخذ مجوز‌های تولید در بخش انرژی تسهیل شده و سخت‌گیری‌ها کاهش یابد. فراموش نکنیم که ما یکی از بزرگ‌ترین دارندگان و تولیدکنندگان گاز جهانیم، اما در زمینه تجارت گاز بسیار عقب هستیم و در این حوزه تنها یک درصد سهم داریم؛ در حالی که باید در زمینه سواپ، ترانزیت، صادرات و مبادله گاز نقش پررنگی ایفا کرده و جایگاه واقعی خود را به عنوان هاب گازی منطقه تثبیت کنیم.