قیمت تجهیزات پزشکی ۱۰ برابر شد؛ دستگاه ۵ میلیارد تومانی حالا ۵۰ میلیارد تومان است!
اقتصاد۲۴- دو روز بعد از هشدار سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس درباره کمبود جدی اقلام مصرفی و تجهیزات پزشکی در اتاق عمل بیمارستان‌ها، رییس انجمن آزمایشگاه‌های تشخیص طبی استان تهران از کمبود کیت‌های تشخیصی در این آزمایشگاه‌ها خبر داد.
هفته قبل سلمان اسحاقی که سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس است، در گفت‌و‌گو با «اقتصاد نیوز» اعلام کرد که تداوم مشکلات تامین تجهیزات پزشکی تا پایان سال، ممکن است به تعطیلی بعضی اتاق‌های عمل بیمارستان‌ها منجر شود. تاکید سخنگوی کمیسیون بهداشت و درمان مجلس بر کمبود اقلام مصرفی در اتاق‌های جراحی، بخش‌های بستری و اورژانس‌های بیمارستانی بود و اسحاقی علاوه بر اشاره به تفاوت آمار کمبود دارو از ۷۰ تا ۱۳۰ قلم بنا به اعلام سازمان غذا و دارو و آمار نهاد‌های نظارتی و امنیتی درباره کمبود بیش از ۵۰۰ قلم و برآورد مجلس درباره کمبود ۸۰۰ قلم دارو گفت که کاهش واردات، گرانی و ضعف نظارت بر نحوه هزینه‌کرد ارز دولتی، باعث کمبود اقلام مصرفی بیمارستانی شده و در بعضی بیمارستان‌ها، بیماران باید اقلامی مانند دستکش، گان و وسایل پانسمان را از خارج از بیمارستان تهیه کنند که این هم هزینه مضاعفی بر جیب بیماران است.
به دنبال این صحبت‌ها، دیروز هم رییس انجمن آزمایشگاه‌های پزشکی استان تهران در گفت‌و‌گو با ایرنا از کمبود نقدینگی آزمایشگاه‌های تشخیصی به دلیل انباشت طولانی مدت مطالبات از سازمان‌های بیمه‌گر و ناتوانی در خرید کیت‌های ضروری تشخیصی خبر داد و ضمن اشاره به وارداتی بودن اقلام مصرفی آزمایشگاه‌های تشخیص طبی گفت که این اقلام به شدت به نرخ ارز وابسته است و ظرف دو سال اخیر، حتی یک ریال از مابه‌التفاوت نرخ ارز و حمایت‌های ریالی به آزمایشگاه‌ها پرداخت نشده است. این هشدار در حالی مطرح شد که طبق اعلام رییس انجمن آزمایشگاه‌های پزشکی استان تهران، در حال حاضر حدود هزار آزمایشگاه در این استان فعال است.
علاوه بر این، رییس انجمن علمی آسیب‌شناسی ایران هم درباره تبعات کمبود شدید کیت‌های تشخیصی در آزمایشگاه‌های سراسر کشور هشدار داد درحالی‌که حدود ۷۰ درصد از تشخیص‌های پزشکی، به جواب آزمایش‌های تشخیصی وابسته است ولی رییس این انجمن علمی به ایرنا گفت: «آزمایشگاه‌ها ستون فقرات تشخیص پزشکی هستند. امروز با بحرانی در تامین مواد مصرفی و کیت‌های تخصصی مواجه هستیم.
نوسانات ارزی و مشکلات در فرآیند واردات، باعث شده تا بسیاری از کیت‌های حیاتی که برای تشخیص بیماری‌های حساس و مزمن مورد نیاز است، در بازار موجود نباشد یا با قیمت‌های غیرقابل‌کنترل عرضه شود. وقتی یک مرکز علوم آزمایشگاهی با کمبود کیت مواجه می‌شود، یا مجبور است از آزمایش‌های با دقت پایین‌تر استفاده کند که این امر خطر تشخیص اشتباه را در پی دارد، یا اینکه مجبور است خدمات را به تعویق بیندازد که این خود باعث تاخیر در روند درمان بیمار می‌شود. علاوه بر مشکل تامین کالا، مراکز علوم آزمایشگاهی با بحران نقدینگی شدیدی دست‌وپنجه نرم می‌کنند. مطالبات سنواتی مراکز از سازمان‌های بیمه و پیمانکاران، به‌شدت معوق و باعث شده تا مراکز حتی توانایی خرید مواد مصرفی ماهانه خود را نداشته باشند چنان‌که بسیاری از آزمایشگاه‌ها برای بقای خود و حفظ نیروی متخصص، با دشواری‌های مالی بی‌سابقه‌ای روبه‌رو هستند و این وضعیت، سرمایه‌گذاری برای نوسازی تجهیزات و ارتقای سطح کیفی را عملا متوقف کرده است.»
این دومین هشدار کارشناسان حوزه علوم آزمایشگاهی و تشخیص طبی درباره تبعات کمبود کیت و اقلام مصرفی آزمایشگاهی در سال جاری است. اردیبهشت امسال و حدود یک ماه بعد از آغاز محاصره دریایی ایران، مسدود شدن مسیر هوایی و چالش جدی در واردات مهم‌ترین ابزار تشخیص طبی در آزمایشگاه‌ها و خطر تشخیص دیرهنگام بعضی بیماری‌ها یا افزایش خطای پزشکی به دلیل دقت پایین آزمایش‌های انجام شده یا ممکن نبودن انجام آزمایش به دلیل کمبود کیت و سایر مواد مصرفی آزمایشگاه‌های تشخیص طبی مورد هشدار قرار گرفته بود.
مجموع تجهیزات پزشکی موردنیاز مراکز درمانی کشور، بیش از ۸ هزار قلم برآورد می‌شود که با وجود فعال شدن کارخانه‌های داخلی، تعداد زیادی از این تجهیزات، وارداتی است. خرداد امسال، رییس کمیته تجهیزات پزشکی ستاد انتخاباتی رییس‌جمهور، با پایگاه اطلاع‌رسانی «ساعت سلامت» صحبت و اعلام کرده بود که ۴۰۰ تا ۵۰۰ قلم تجهیزات پزشکی در کشور دچار کمبود است. ساسان ادیب در این مصاحبه گفته بود که این اقلام، دامنه‌ای از انواع تجهیزات و ملزومات پزشکی ازجمله دستکش‌های جراحی لاتکس و معاینه، آنژیوکت، ست سرم، استنت قلب و بسیاری از تجهیزات تخصصی مانند پروتز‌ها را در برمی‌گیرد و اگر به سرعت، مرز‌های غربی برای واردات مهیا نشود، در هفته‌های بعد این کمبود‌ها تشدید می‌شود، چراکه با وجود تولید داخلی، اما نیاز مراکز درمانی برطرف نمی‌شود.
گفت‌وگوی «اعتماد» با مشاور عالی وزیر بهداشت
علی جعفریان، مشاور عالی وزیر بهداشت و جراح عروق و پیوند کبد در بیمارستان امام تهران است. جعفریان در گفت‌و‌گو با «اعتماد» مشکلات تامین انواع تجهیزات پزشکی را به دو دسته تقسیم می‌کند و می‌گوید: «تجهیزات پزشکی شامل دو گروه تجهیزات مصرفی و تجهیزات سرمایه‌ای است.
در مورد تجهیزات سرمایه‌ای با وضعیت متفاوتی مواجهیم، چون اغلب این تجهیزات، وارداتی است و بنابراین، شرایط تحریم و حتی انتقال ارز و مشکلات حمل و نقل کالا، یک چالش جدی برای واردات این تجهیزات است، اما مشکل مهم‌تر این است که این تجهیزات وارداتی، ارزبری دارد ولی ارز واردات تجهیزات سرمایه‌ای، از فهرست ارز ترجیحی حذف شده و باید به صورت آزاد تامین شود در حالی که نقدینگی و ریال همین ارز آزاد هم به سختی تامین می‌شود. با چنین شرایطی، برای تامین تجهیزات سرمایه‌ای بیمارستان‌ها و مراکز درمانی با مشکلات جدی مواجه خواهیم شد.»
جعفریان در ادامه پاسخ، در مثال از تجهیزات سرمایه‌ای مورد نیاز بیمارستان‌ها و مراکز درمانی، به دستگاه‌ام‌آر‌آی اشاره می‌کند؛ یک وسیله تشخیصی بسیار گرانقیمت و بسیار پرکاربرد برای تشخیص بسیاری از بیماری‌ها و ازجمله سرطان، مشکلات استخوانی و اعصاب و اختلال عملکرد ارگان‌های داخلی بدن، اما مشاور عالی وزیر بهداشت می‌گوید که با حذف تجهیزات سرمایه‌ای از فهرست دریافت ارز ترجیحی، علاوه بر آنکه قیمت یک دستگاه‌ام‌آر‌آی تا ۷ برابر گران‌تر خواهد شد، چگونگی واردات این دستگاه هم یک چالش جدی است.
«پیش از اجرای سیاست حذف تجهیزات سرمایه‌ای از دریافت ارز ترجیحی، قیمت یک دستگاه‌ام‌آر‌آی، ۲۰ میلیارد تومان بود ولی حالا قیمت این دستگاه ۷ برابر گران خواهد شد. با این افزایش قیمت و با تعرفه‌های درمانی مصوب، نه بخش دولتی و نه بخش خصوصی قادر به جایگزینی این دستگاه نیستند، چون با این تعرفه‌ها، هزینه خرید و جایگزینی دستگاه‌ام‌آر‌آی به دست نمی‌آید و بنابراین، در کنار گرانی قیمت ارز و تحریم، با مشکل نامتناسب بودن تعرفه‌های درمانی هم مواجهیم و لازم است که اجزای فنی تعرفه‌های درمانی، متناسب با هزینه ارز آزاد اصلاح شود. البته اقداماتی در این زمینه انجام شده ولی هنوز اجزای فنی فاصله زیادی با هزینه ارز آزاد دارد، اما حتی با انجام این اقدامات هم، واردات این تجهیزات یک چالش جدی است، چون تجهیزات سرمایه‌ای، وسایل بزرگ و سنگینی است که حمل و نقل این تجهیزات باتوجه به محدودیت‌های مسیر واردات و همچنین افزایش نرخ حمل و نقل هم یک مشکل جدی است.»
بیشتر بخوانید:دارو چگونه سر از بازار غیررسمی درمی‌آورد؟ ردپای بدهی بیمه‌ها و گرانی نسخه‌ها
مشاور عالی وزیر بهداشت درباره مشکلات تامین اقلام مصرفی مراکز درمانی می‌گوید: «در حال حاضر، تامین تجهیزات مصرفی به دلایل مختلف بسیار دشوار است با اینکه ارز ترجیحی دریافت می‌کند و حتی بسیاری اقلام هم در داخل کشور تولید می‌شود، اما با جنگ ۴۰ روزه، حتی در تولیدات داخلی با محدودیت‌هایی مواجه شده‌ایم، چون با هدف قرار گرفتن پتروشیمی‌ها، تامین مواد اولیه و ملحقات تولید این تجهیزات دچار مشکل شده و ممکن است تولید دستکش لاتکس مختل شود. البته مشکلات تامین ماده اولیه تا حدود زیادی کنترل شده و الان هم دستکش لاتکس در بیمارستان‌ها نایاب نیست ولی کم است و ممکن است بابت این اقلام هم با کمبود مواجه شویم.»
جعفریان اشاره می‌کند که تجهیزات مصرفی هم دامنه وسیعی را در برمی‌گیرد که البته بخشی از این اقلام و ازجمله انواع استنت‌ها و دریچه‌های قلب وارداتی است و به همین دلیل هم رقم قابل‌توجهی از ارز ترجیحی به اقلام مصرفی وارداتی اختصاص یافته و می‌گوید: «از بابت انتقال ارز و چگونگی حمل و نقل، برای واردات اقلام مصرفی هم با مشکل مشابه تجهیزات سرمایه‌ای مواجهیم، چون انتقال پول سخت است و بسیاری از شرکت‌های مبدا، بدون نقل و انتقال بانکی جنس نمی‌فروشند و فروش نقدی را متوقف کرده‌اند که مبادا در شرایط تحریم، به دلیل فروش به ایران دچار مشکل شوند. باید توجه کنیم که این تجهیزات را نه در شرایط عادی بلکه در شرایط جنگی باید تامین کنیم.
در شرایط عادی، مشکلات‌مان معطوف و محدود به تحریم اقتصادی بود ولی الان در کنار تحریم اقتصادی، با تحریم دریایی و تحریم هوایی هم مواجهیم و بنابراین، محدودیت‌های حمل و نقل هم به مشکلات تامین تجهیزات اضافه شده است. البته بعد از تحریم دریایی، برای خرید و واردات ماده اولیه و دارو از بعضی کشور‌ها هم با مشکلاتی مواجه شدیم که تلاش‌هایی برای حل این مشکل از مسیر دیپلماسی در حال انجام است، اما واقعیت فعلی، کمبود این اقلام است ولی وزارت بهداشت سعی دارد از جدی شدن کمبود‌ها جلوگیری کند.
جدی شدن کمبود تجهیزات سرمایه‌ای و مصرفی به معنای ایجاد اختلال جدی در روند درمانی است و من که روز‌های چهارشنبه هر هفته در بیمارستان امام جراحی دارم، هنوز با مشکل جدی در زمینه تجهیزات پزشکی مواجه نبوده‌ام، اما نمی‌گویم که در هیچ بیمارستانی مشکل نیست بلکه حتما در مراکزی ممکن است به دلایل مختلف، کمبود‌هایی هم باشد و مثلا ممکن است یک دانشگاه علوم پزشکی، رقم بدهی زیادی به یک شرکت فروش اقلام مصرفی داشته باشد و این شرکت، از فروش دستکش به این دانشگاه خودداری کند ولی توقف فروش دستکش به یک دانشگاه به معنای کمبود دستکش در کشور نیست.»
جعفریان در پاسخ به «اعتماد» در مورد کمبود بعضی داروهای حیاتی برای بیماران خاص هم می‌گوید: «به عنوان نمونه، داروهای حیاتی برای بیماران پیوند عضو، در داخل کشور تولید می‌شود، اما نمونه خارجی هم دارد که هم دچار کمبود است و هم بسیار گران است و اصلا قراری بر واردات این داروها نیست، چون نمونه داخلی دارد. در مورد انسولین بیماران دیابتی هم با همین وضع مواجهیم به این معنا که انسولین در داخل کشور تولید می‌شود و موجود و در دسترس و ارزان و تحت پوشش بیمه است و به همین دلیل، الزامی به واردات نیست ولی تعدادی از بیماران دوست دارند انسولین با یک برند خاص را مصرف کنند که البته انسولین وارداتی هم گران و کمیاب است.»
به گفته جعفریان، تعهد وزارت بهداشت بر این بوده که در شرایط جنگی، درمان مردم مختل نشود.
«اعتماد» در ادامه این توضیح مشاور عالی وزیر بهداشت، مساله کمبود بسیاری از داروهای ایرانی به دلیل نایاب شدن ماده اولیه وارداتی یا توقف تولید در کارخانه به دلیل به‌صرفه نبودن هزینه تولید را مطرح کرد و معنای «اختلال روند درمان» را پرسید که جعفریان در پاسخ گفت: «وقتی داروی ایرانی در بازار هست، یعنی روند درمان مختل نیست. باید تمایل مردم به مصرف داروی خارجی را کنترل کنیم.
کمبود دارو، یک پدیده دائمی و جهانی است و در تمام کشور‌ها هم وجود دارد و محدود به ایران نیست. حتی در کشور امریکا هم که هیچ مشکلی بابت تامین منابع مالی دارویی ندارد، در راهنما‌های بالینی سرطان، داروهای دچار کمبود را معرفی می‌کنند که این کمبود هم دلایل مختلفی دارد. شرایط ایران با امریکا فرق دارد و محدودیت‌های ما زیاد است. من کمبود دارو را انکار نمی‌کنم ولی می‌گویم که باتوجه به موجودی بازار، هنوز اختلال جدی در درمان اتفاق نیفتاده.
تمایل مردم به مصرف برند خاص و داروی خارجی و حتی درخواست پوشش بیمه‌ای برای این برند خاص وارداتی، ممکن است محقق نشود، چون در شرایط فعلی و با افزایش ۷ برابری قیمت ارز، سازمان‌های بیمه‌گر توان تقبل هزینه داروی خارجی را ندارند. من از داروهای حیاتی بیماران دیابتی و پیوندی مثال زدم که در داخل کشور تولید می‌شود و تحت پوشش بیمه هم هست. البته نمی‌گویم که کیفیت این دارو مشابه نمونه خارجی است، اما دارویی که از سازمان غذا و دارو اجازه فروش در بازار رسمی ایران می‌گیرد، حتما برای درمان بیماری اثرگذار است.»
جعفریان همچنین در پاسخ به «اعتماد» تعمیم فرضیه اقتصادی تثبیت تورم و کاهش تقاضا به دلیل کاهش قدرت خرید مردم به حوزه درمان را قبول ندارد و می‌گوید:
«فکر می‌کنم هنوز به این نقطه نرسیده‌ایم، چون تقاضای مردم در هیچ زمینه‌ای از بخش درمان خیلی کم نشده. البته باید با بررسی آمار‌ها به یک پاسخ قطعی برسیم و باید در آغاز سال ۱۴۰۶ آمار‌های ۱۴۰۵ را با ۱۴۰۴ مقایسه کنیم و اگر مراجعات درمانی، بستری‌ها و حتی جراحی‌ها در سال ۱۴۰۵ نسبت به ۱۴۰۴ کم شده باشد، یعنی قدرت خرید مردم در حوزه درمان کاهش داشته ولی فکر نمی‌کنم این اتفاق افتاده باشد. ممکن است در جراحی‌های زیبایی با این کاهش مواجه شده باشیم که کاملا طبیعی است و خیلی هم خوب است، چون کاهش جراحی‌های زیبایی به معنای موفقیت ما در کاهش تقاضای این جراحی‌هاست، اما در درمان حیاتی، فکر نمی‌کنم با چنین اتفاقی مواجه شده باشیم.»
گفت‌وگوی «اعتماد» با رییس‌کل سازمان نظام پزشکی کشور
محمد رییس‌زاده، رییس‌کل سازمان نظام پزشکی کشور، متولی درمان بخش خصوصی است، اما ریاست صنف جامعه پزشکی سراسر کشور را برعهده دارد و از تمام رخداد‌های حوزه درمان باخبر است. رییس‌زاده، فوق‌تخصص جراحی عروق و تروماست و به دلیل همین تخصص، با تمام رشته‌های جراحی هم در ارتباط است و در گفت‌و‌گو با «اعتماد» و در پاسخی مشابه صحبت‌های مشاور عالی وزارت بهداشت، با انتقاد از تعرفه ناکافی در مراکز درمانی و چالش‌هایی که به دلیل همین تعرفه نامتناسب، برای تامین تجهیزات سرمایه‌ای و مصرفی بیمارستان‌ها ایجاد می‌شود، در توضیح وضعیت کمبود‌ها در مراکز درمانی می‌گوید: «در حال حاضر، با مشکل خیلی حادی در بحث تجهیزات پزشکی و حتی داروهای بیمارستانی مواجه نیستیم. مشکل کمبود تجهیزات و دارو از قبل هم بوده و پیش از این هم در ۱۳۰ قلم دارو یا تجهیزات کمبود داشتیم یا ۸۰ قلم دارو و تجهیزات به طور کلی نایاب بود ولی این کمبود با ذخایر استراتژیک جبران می‌شود.
در حال حاضر، در بیمارستان‌ها بیش از اینکه با کمبود دارو و تجهیزات پزشکی مواجه باشیم، با مساله استهلاک این تجهیزات مواجهیم و تعرفه خدمات درمانی ارائه شده با این تجهیزات، تعرفه واقعی نیست و این تعرفه جوابگوی هزینه‌ها و استهلاک تجهیزات نیست، چون قیمت تجهیزات به دلیل تلاطم‌های موجود، افزایش داشته و اگر مشکلی برای مردم ایجاد می‌شود از بابت نامتناسب بودن تعرفه خدمات با همین افزایش قیمت‌هاست. دستگاهی که قبلا ۵ میلیارد تومان قیمت داشت، حالا به ۵۰ میلیارد تومان رسیده در حالی که میزان استهلاکش کاهش نداشته بلکه قیمت هر قطعه‌اش هم ۱۰ برابر گران‌تر شده، اما تعرفه خدمات ارائه شده با این دستگاه، متناسب با این افزایش قیمت نیست.»
