اوراق گام و برات الکترونیکی به کمک تولید آمدند
اقتصاد۲۴- یک کارخانه تولید لوازم خانگی برای خرید قطعات به سرمایه در گردش نیاز دارد، اما تأخیر در دریافت تسهیلات ممکن است خط تولید آن را با کمبود مواد اولیه مواجه کند. تأمین مالی زنجیره‌ای این امکان را فراهم می‌کند که تعهدات مالی میان تولیدکننده، قطعه‌ساز و تأمین‌کننده مواد اولیه با ابزارهای اعتباری مدیریت شود و فشار تأمین نقدینگی فوری کاهش یابد.
تأمین مالی زنجیره‌ای برخلاف وام‌های نقدی متعارف، بر ارتباط واقعی میان خریدار و فروشنده در زنجیره تولید استوار است. ابزار‌هایی مانند اوراق گام، برات الکترونیکی و اعتبار اسنادی داخلی می‌توانند به بنگاه‌ها کمک کنند بدون دریافت فوری وجه نقد، مواد اولیه و کالا‌های واسطه‌ای مورد نیاز خود را تأمین کنند. البته رقم رشد ۷۵ درصدی اعلام‌شده مربوط به مجموع چند نوع تأمین مالی است، نه صرفاً ابزارهای زنجیره‌ای.
نظام تأمین مالی تولید در ایران سال‌ها به تسهیلات مستقیم بانکی وابسته بوده است؛ الگویی که در شرایط محدودیت منابع بانک‌ها و افزایش نیاز بنگاه‌ها به سرمایه در گردش، با دشواری‌هایی روبه‌رو می‌شود. توسعه ابزار‌هایی مانند اوراق گام و برات الکترونیکی با هدف کاهش وابستگی معاملات تولیدی به پرداخت نقدی و افزایش قابلیت ردیابی جریان اعتبار در دستور کار قرار گرفت.
بانک مرکزی پیش‌تر نیز توسعه تأمین مالی زنجیره‌ای را از اولویت‌های خود معرفی کرده بود. بر اساس گزارش رسمی این بانک، استفاده از ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید در نیمه نخست سال ۱۴۰۵ بیش از ۱۲ برابر شده است. این روند نشان می‌دهد سیاست‌گذار در کنار تسهیلات متعارف، به دنبال گسترش ابزار‌هایی است که اعتبار را به معاملات واقعی تولید پیوند می‌دهند.
طبق اعلام معاون بانک مرکزی وحید ماجد، مجموع تسهیلات، اعتبارات و ابزارهای تأمین مالی زنجیره‌ای به ۹ هزار و ۶۸۰ همت رسیده که نسبت به دوره مقایسه ۱۲ ماهه، ۷۵ درصد افزایش یافته است. همچنین عملکرد ابزارهای تأمین مالی زنجیره تولید در شش‌ماهه نخست ۱۴۰۵ به ۳۰۳ همت رسید؛ در حالی که رقم مشابه سال قبل ۲۵.۴ همت بود. این اعداد از افزایش قابل‌توجه استفاده از ابزارهای اعتباری حکایت دارند، هرچند رشد اسمی تأمین مالی لزوماً به معنای افزایش هم‌اندازه قدرت خرید منابع نیست.
افزایش تأمین مالی زمانی به رشد پایدار اقتصاد منجر می‌شود که علاوه بر حفظ فعالیت کارخانه‌ها، امکان سرمایه‌گذاری جدید را نیز فراهم کند. آمار هفت‌ماهه بانک مرکزی نشان می‌دهد حدود ۸۴.۶ درصد تسهیلات پرداختی به کسب‌وکار‌ها صرف سرمایه در گردش شده است؛ بنابراین در کنار حفظ خطوط تولید، تأمین مالی توسعه ظرفیت و نوسازی تجهیزات نیز اهمیت دارد.
یک کارشناس اقتصادی محمد صادقی در گفت‌و‌گو با خبرنگار اقتصادی خبرگزاری فارس می‌گوید که رشد اعتبارات و توسعه ابزارهای زنجیره‌ای می‌تواند هزینه تأمین سرمایه در گردش را کاهش دهد و به استمرار تولید کمک کند؛ به‌ویژه زمانی که بنگاه‌ها با افزایش قیمت مواد اولیه روبه‌رو هستند. در مقابل، کارشناس اقتصادی دیگر رامین فرهادی تأکید دارد که رشد ۷۵ درصدی تأمین مالی باید در کنار تورم و رشد واقعی تولید سنجیده شود؛ زیرا افزایش ارزش ریالی اعتبارات ممکن است بیش از آنکه ناشی از گسترش فعالیت اقتصادی باشد، بازتاب افزایش هزینه‌های بنگاه‌ها باشد.
کارشناسان اقتصادی معتقدند بانک مرکزی باید در کنار افزایش حجم اعتبارات، سهم واقعی ابزارهای زنجیره‌ای از تأمین مالی تولید را به‌صورت دوره‌ای منتشر کند و امکان استفاده بنگاه‌های کوچک و متوسط از این ابزار‌ها را گسترش دهد. همچنین لازم است تأمین سرمایه در گردش از تسهیلات توسعه‌ای تفکیک شود تا مشخص باشد چه میزان از منابع به حفظ تولید موجود و چه میزان به ایجاد ظرفیت جدید، افزایش بهره‌وری و اشتغال اختصاص یافته است.
