بزرگراه شهید کلانتری هنوز هم به عنوان یکی از عوامل اصلی تسریع و تشدید خشک شدن دریاچه ارومیه در نظر گرفته میشود. علل اصلی از دست رفتن کلی آب دریاچه، ساخت سد، کشاورزی ناپایدار در اثر مداخلات انسانی- است
مهدی زارع، استاد پژوهشکده بینالمللی زلزلهشناسی میگوید که شواهد موجود در رسوبات دریاچه ارومیه خشکی مهمی تقریباً ۴۲۰۰ سال قبل همرمان با رویداد خشکی منطقهای با یک افت قابل توجه سطح آب را نشان میدهد.
«جلال محمودزاده»، نایبرئیس هیئت تحقیق و تفحص مجلس شورای اسلامی وقت، درباره احیای دریاچه ارومیه بیان کرد: «ستاد احیای دریاچه ارومیه از بدو تأسیس تا کنون علاوهبر کمکهای بینالمللی، اعتبارات فراوانی دریافت کرده است، حدود شش هزار میلیارد تومان اعتبارات دولتی در اختیار این ستاد قرار گرفته است.»
به تازگی ناسا تصویری جدید از دریاچه ارومیه منتشر کرده که وضعیت بحرانی آن را نشان میدهد. سطح آب به شدت کاهش یافته و بخشهای وسیعی از دریاچه به کویر نمک تبدیل شده است.
آب روستاهای اطراف دریاچه ارومیه شور شده و محمد کوهانی، کارشناس حوزه آب درباره علت این موضوع میگوید: مناطقی که در اطراف دریاچه وجود دارند که چندینسال است خشک شدند، آب به آنها نمیرسد و نمکهای آن حالت روان و بدون ساختمان خاکی پیدا کردند و با باد جابهجا میشوند.
معاون محیطزیست دریایی و تالابهای سازمان حفاظت محیطزیست گفت: به دلیل پسروی آب دریای خزر، اگر تا چهار سال آینده اقدام مؤثری برای انتقال آب از دریای خزر انجام نشود، خلیج گرگان و تالاب میانکاله از دست خواهند رفت و بین ۴۶ تا ۵۲ هزار هکتار از این عرصه ممکن است به کانون گرد و غبار تبدیل شود.
بهجای نمکزدایی، تمرکز اصلی برای احیای دریاچه ارومیه، افزایش جریان آب شیرین است. این رویکردی طبیعیتر و پایدارتر است. احیای سطح آب دریاچه با اجازهدادن به رودخانهها برای جریان مجدد به آن، مؤثرترین راه برای کاهش شوری و احیای اکوسیستم آن است.
کارشناسان هشدار میدهند ادامه روند فعلی، یعنی افزایش بیرویه مصرف آب، به ویژه در بخش کشاورزی و مدیریت ناکارآمد منابع، دریاچه ارومیه را به تاریخ میسپارد.
یک کارشناس منابع آب گفت: سدهای اورمیه به بهانه تامین آب شرب احداث شده در حالی که کل نیاز آب حوضه آبریز دریاچه کمتر از ۴۶۰ میلیون متر مکعب است، اما مجموع سدهای احداث شده در این حوضه بالغ بر ۲.۲ میلیارد متر مکعب حجم مخازن است و این یعنی، مخازن در خدمت توسعه سطح زیر کشت قرار گرفتهاند.
بر اساس دادههای مربوط به زراعت محصولات باغی در سال ۱۴۰۳، استان آذربایجان غربی با داشتن ۷۰ هزار و ۹۸ هکتار زمین بارور و با سهم ۲۷.۵ درصدی بزرگترین وسعت کشاورزی را در کشور داراست. با توجه به اینکه سیب از جمله محصولات نسبتاً آببر محسوب میشود که نیاز آبی قابل توجهی دارند.
دریاچه ارومیه به بدبینانهترین حالت خود نزدیک شده و اکنون توفان نمک دریاچه شکل گرفته و تخلیه استانهای مجاور ارومیه در حال آغاز شدن است. توفان نمک و افزایش درجه حرارت به خاطر انعکاس خورشید همه تبعات خشک شدن دریاچه ارومیه است که زندگی و زیستپذیری در منطقه را تحتتاثیر قرار داده و از بین میبرد. این شروع ماجرا است».
تالابها یکی از مهمترین زیستبومهای طبیعی، نقش حیاتی در حفظ تنوع زیستی، تنظیم چرخه آب، مقابله با گرد و غبار و تغذیه سفرههای آب زیرزمینی دارند، ایران با دارا بودن بیش از ۲۵۰ تالاب ثبتشده، جزو کشورهایی است که حفاظت از این منابع آبی به یکی از اولویتهای زیستمحیطی آن تبدیل شده با این حال، بسیاری از تالابهای کشور در سالهای اخیر با تهدیدات جدی مواجه شدهاند.
تنها در تابستان امسال، فهرستی بلند از تالابها و دریاچههای کشور بهطور کامل خشک شدند: دریاچه ارومیه، تالابهایامدژ، حوض سلطان، دریاچه نمک، شیمبار، بختگان، گاوخونی، مهارلو، میانگران و هامون.
دریاچه ارومیه بزرگترین دریاچه کشور در ۳۵ کیلومتری شرق ارومیه قرار دارد که از دهه ۸۰ روند خشک شدن آن آغاز شده است. تغییر شرایط اقلیمی، کاهش بارندگی، احداث بزرگراه روی دریاچه و استخراج بی رویه از حوضه آبریز دریاچه از جمله دلایل خشک شدن آن است. این روزها دریاچه ارومیه آخرین نفسهای خود را میکشد و تقریبا چیزی به پایان همیشگی این دریاچه باقی نمانده است و کارشناسان هشدار میدهند که خشک شدن دریاچه ارومیه اثرات زیست محیطی ناگواری بر سلامت ساکنین اطراف آن خواهد داشت.
رئیس هیات مدیره فدراسیون صنعت آب با بیان اینکه دریاچه ارومیه به بدبینانهترین حالت خود نزدیک شده گفت: اکنون طوفان نمک دریاچه شروع شده، تخلیه استانهای مجاور ارومیه در حال آغاز شدن است، طوفان نمک و افزایش درجه حرارت به خاطر انعکاس خورشید همه تبعات خشک شدن دریاچه ارومیه است که زندگی و زیستپذیری در منطقه را تحتتاثیر قرار داده و از بین میبرد، این شروع ماجرا است.
عضو هیئت علمی پژوهشگاه بینالمللی زلزلهشناس کفت: برخی به صراحت ادعا کردهاند که این دریاچه ممکن است به منظور مقاصد خاص، خشکانیده شده باشد. واقعاً نمیشود در مورد آن صحبت کرد، زیرا بیتدبیریهای زیادی در مدیریت دریاچه وجود داشته است.
یوسف غفارزاده، مدیرعامل آب منطقهای آذربایجان شرقی گفت: یکی از مهمترین مزایای انتقال آب ارس به تبریز، کمک به احیای دریاچه ارومیه از طریق برگشت پساب آن به دریاچه ارومیه است. طبق برنامهریزی، ۷۵ درصد از آب واردشده به شهرها به پساب تبدیل شده و پس از تصفیه، به دریاچه ارومیه بازخواهد گشت.
این گزارش، یافتههای یک بررسی میدانی از دریاچه ارومیه را ارایه میدهد که حاکی از یک فاجعه اکولوژیک و زمینشناختی است. مشاهدات، خشکی کامل پهنه آبی، تشکیل یک بیابان نمکی وسیع و نابودی کامل زیستبوم دریاچه را تایید میکند.