آزادسازی ۶ میلیارد دلار از منابع ارزی ایران میتواند بازار ارز، تورم و واردات کالاهای اساسی را تحتتأثیر قرار دهد، اما اثر آن بر معیشت مردم به نحوه مدیریت این منابع بستگی دارد.
امضای توافق اولیه میان ایران و آمریکا، مناقشات بسیاری را به دنبال داشته است. در درجه نخست آنکه مساله تخصیص ۶میلیارد دلار از منابع مالی آزاد شده ایران برای خرید دارو و مواد غذایی، با تاکید بر واردات سویا، ذرت و گندم از آمریکا، مورد توجه قرار گرفته است.
یک عضو هیات علمی دانشگاه تهران گفت: «اگر پولهای بلوکه شده به صورت نقدی آزاد شوند، اما به دلیل انتظارات و فشارهای نهادها و وزارتخانههای مختلف، این منابع به عدهای خاص برسد، عملکرد مجلس و سازمان برنامه و بودجه زیر سوال خواهد رفت. خطر اینجاست که این منابع صرف واردات کالاهای غیرضروری شود.»
تبدیل داراییهای نقد ملی به «اعتبار خرید» محصولات کشاورزی، از سوی منتقدان به عنوان نقشهای برای سلب حاکمیت ایران بر خزانه خود و تبدیل منابع ارزی به بسته حمایتی برای کشاورزان آمریکایی توصیف شده است.
کریس رایت» وزیر انرژی آمریکا روز پنجشنبه در گفتوگویی عنوان کرد که صدور معافیتهای نفتی برای ایران توسط وزارت خزانهداری آمریکا باعث میشود مه تهران به دلار و بازارهای بیشتری دسترسی پیدا کند.
طبق اعلام یک رسانه آمریکایی، مشخص نیست که تعهد آمریکا صرفاً شامل داراییهای مسدودشده ایران در خاک ایالات متحده میشود یا منابع مالی بلوکهشده در سایر کشورها را نیز در بر میگیرد.
درحالیکه نشانههای تازهای از پیشرفت مذاکرات مربوط به آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران دیده میشود، بار دیگر این پرسش در محافل اقتصادی مطرح شده است که دلارهای آزادشده چگونه باید هزینه شوند؟
وزیر اقتصاد گفت: تا جایی که اطلاع دارم بانک مرکزی اقدامات لازم را برای آزادسازی منابع ارزی بلوکه شده ایران را آغاز کرده اما جزئیات و مقدار آن را نمیدانم.
تخمینها در مورد میزان داراییهای ایران در خارج از کشور متفاوت است، بهطوری که تهران میگوید دستکم ۱۰۰ میلیارد دلار میباشد. با این حال، سایر کارشناسان این رقم را بسیار کمتر میدانند و در حال حاضر اولویت تهران آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار اولیه در چند مرحله است.
حدود ۲۴میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران در کشورهای منطقه قرار دارد. سه سناریو شامل آزادسازی نقدی، استفاده مشروط بشردوستانه یا مصادره به نفع زیان دیدگان در زمینه داراییها محتمل است.
تحلیلگران معتقدند تهدید به تغییر مسیر یا مصادره داراییهای ایران میتواند به یکی از مهمترین عوامل تنشزا در آتشبس شکننده میان تهران و واشنگتن تبدیل شود؛ آتشبسی که در روزهای اخیر بار دیگر تحت تأثیر درگیریهای متقابل دو طرف قرار گرفته است.
ایالات متحده در حال بررسی راههایی برای در اختیار گذاشتن داراییهای ایران به اعراب خلیج فارس است تا به تأمین مالی بازسازی و تعمیر خسارات ناشی از حملات ایران کمک کند.
شبکه خبری الحدث روز جمعه ۱۵ خرداد به نقل از «منابعی آگاه» گزارش داد تهران موافقت خود را با انتقال بخشی از ذخایر اورانیوم به یک کشور ثالث به اسلامآباد اعلام کرده است.
دهها میلیارد دلار از منابع ارزی ایران طی سالهای گذشته در نتیجه تحریمهای آمریکا، محدودیتهای بانکی و پیچیدگیهای حقوقی از دسترس تهران خارج شدهاند؛ داراییهایی که از کره جنوبی و عراق گرفته تا برخی کشورهای آسیایی و اروپایی پراکندهاند و آزادسازی احتمالی آنها میتواند بر بازار ارز، بودجه دولت و حتی معیشت ایرانیان اثرگذار باشد.
بررسی پراکندگی منابع ارزی مسدودشده ایران در سراسر جهان نشان میدهد که رقمی معادل ۴۲ تا ۶۰ میلیارد دلار از داراییهای کشور در هفت کشور مختلف بلوکه شده است. بر اساس این آمار، چین با در اختیار داشتن ۲۰ تا ۳۰ میلیارد دلار، بزرگترین شریک تجاری و همزمان بزرگترین بدهکار ارزی به ایران محسوب میشود و پس از آن، کشورهای عراق، کره جنوبی و هند در رتبههای بعدی قرار دارند.
گزارشها از رایزنیهای فشرده ایران و آمریکا با میانجیگری قطر درباره داراییهای بلوکهشده، بار دیگر بحث آزادسازی منابع مالی ایران را به صدر خبرها آورده است. در حالی که برخی رسانهها از توافقهای احتمالی و ارقام میلیاردی سخن میگویند، دوحه هرگونه پیشنهاد ۱۲ میلیارد دلاری را رد کرده و فضای مذاکرات را مبهم نگه داشته است.
خبر احتمال آزادسازی ۱۲ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران، بار دیگر یکی از پیچیدهترین پروندههای اقتصاد تحریمی کشور را به صدر اخبار بازگردانده است؛ پروندهای که از کرهجنوبی و عراق تا قطر، سالها میان تحریم، مذاکره و محدودیت بانکی گرفتار مانده است.