مذاکرات برجام

مذاکرات برجام

اقتصاد۲۴- برنامه جامع اقدام مشترک (Joint Comprehensive Plan of Action) که به‌اختصار برجام خوانده می‌شود را در غرب توافق جامع و نهایی هسته‌ای وین و یا توافق هسته‌ای ایران یا توافق ایران می‌نامند. این توافق در راستای مذاکرات بر سر برنامه‌های هسته‌ای ایران و به دنبال تفاهم هسته‌ای لوزان، در سه‌شنبه ۲۳ تیر ۱۳۹۴ (۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵) در وین اتریش بین ایران، اتحادیه اروپاو گروه ۱+۵ که شامل ۵ عضو دائم شورای امنیت و آلمان (چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا به علاوه آلمان) می‌شد، بسته شد.
مذاکرات ایران و گروه ۵+۱، اما بسیار قبل از سال ۱۳۹۲ و یا سال ۲۰۱۳ بود که آغاز شده بود. این مذاکرات بر اساس ستون سوم پیمان نامه جهانی منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای در سال ۲۰۰۶ (سال ۱۳۸۵) نخستین بار آغاز شده بود و بعدتر نیز برای اطمینان قدرت‌های جهانی از عدم تولید و توسعه سلاح‌های هسته‌ای توسط ایران و هم چنین اطمینان ایران از حق خود برای غنی‌سازی سوخت صلح‌آمیز هسته‌ای برای اهداف غیرنظامی مذاکرات ادامه یافت.

آغاز مذاکرات برجام با آغاز ریاست جمهوری حسن روحانی

زمانی که در سال ۲۰۱۳ ایران و ۱+۵ بر سر یک توافق اولیه در ژنو به تفاهم رسیدند، کمتر کسی عبور از بن بست در موضوع هسته‌ای و دستیابی به توافق را هنوز باور داشت و چندان قابل دسترس می‌دانست، اما تنها دو سال زمان لازم بود تا در سال ۲۰۱۵ «برنامه جامع اقدام مشترک» با نام اختصاری برجام بالاخره در هیاهوی مخالفت‌های سیاسی داخلی و منطقه‌ای میان ایران و ۶ کشور دیگر و نماینده اتحادیه اروپا امضا شود.
مذاکرات رسمی برای طرح برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در باب برنامه اتمی ایران همزمان با پذیرش توافق موقت ژنو بر روی برنامه هسته‌ای ایران در نوامبر ۲۰۱۳ آغاز و به مدت ۲۰ ماه کشور‌های طرف در این مذاکرات درگیر مذاکره بودند تا بالاخره در آوریل ۲۰۱۵ تفاهم هسته‌ای لوزان شکل‌گرفت.
در حقیقت پس از چندین دوره مذاکرات فشرده در دوره سعید جلیلی که در چندین کشور در جریان بود، بالاخره در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۳ (۳ آذر ۱۳۹۲)، توافق موقت ژنو بر سر برنامه هسته‌ای ایران بین ایران و کشور‌های ۱+۵ در ژنو سوئیس امضاء شد و این توافق موقت آغاز شکل گیری توافق بزرگ تری بود که در ۲۰۱۵ امضا شد.

تعهدات ایران در توافق برجام

در این توافق، قید شده بود که ایران ذخایر اورانیم غنی شده متوسط خود را پاکسازی کرده و ذخیره‌سازی اورانیوم با غنای کم تا ۹۸ درصد را نیز قطع خواهد کرد. هم چنین تعداد سانتریفیوژ‌ها را نیز ایران حدود دو سوم و حداقل برای مدت ۱۵سال کاهش‌می‌دهد.
هم چنین ایران موافقت کرد که اورانیوم را بیش از ۳٫۶۷درصد غنی‌سازی نکند و البته اقدام به ساخت تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم جدید یا رآکتور آب‌سنگین جدید نیز نخواهد کرد.

در بخش دیگری از تعهدات طرف ایرانی پذیرفت که فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم به مدت ۱۰ سال به تنها ساختمان که از سانتریفیوژ‌های نسل اول استفاده‌می‌کند محدود باقی بماند.
هم چنین بر اساس این تعهد بود که بنا شد که دیگر تأسیسات نیز طبق پروتکل الحاقی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای اجتناب از خطر‌های تکثیر سلاح‌های اتمی به روندی که در توافق گفته شده است تبدیل شود و برای نظارت و تأیید اجرای توافق‌نامه توسط ایران، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) باید به تمام تأسیسات اتمی ایران دسترسی منظم داشته‌باشد.
پس از امضای این توافق نامه و در نتیجه این توافق بود که تاییدیه پایدار متعهدین آن را به همراه داشت، و بر همین اساس نیز ایران از تحریم‌های علیه ایران شورای امنیت ملل متحد، اتحادیه اروپا و تحریم‌های ثانویه ایالات متحده بیرون آمد.

امضای برجام در وین

مرحله آخر از مذاکرات برنامه هسته‌ای ایران و گروه ۱+۵ از ظهر روز شنبه ۲۷ ژوئن ۲۰۱۵، در هتل کوبورگ در شهر وین اتریش که محل مذاکرات بود با حضور وزیرخارجه آمریکا، جان کری، و هم چنین محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران و هیات‌های کارشناسی دو طرف آغازشد. لازم به ذکر است که این مذاکرات دارای ضرب‌الاجل بود که زمان تعیین‌شده برای آن نیز روز ۳۰ ژوئن بود که بعدتر سه بار به ترتیب تا ۳، ۱۰ و ۱۳ ژوئیه تمدیدشد؛ و به این ترتیب بود که سرانجام پس از ۲۲ ماه مذاکره نفس گیر جواد ظریف، وزیر وقت خارجه ایران به همراه تیم مذاکره کننده ایرانی و هم چنین پس از ۱۷ روز مذاکره فشرده در دور آخر، در روز سه‌شنبه ۱۴ ژوئیه (۲۳ تیرماه) در وین پایتخت اتریش، طرف‌های مذاکره کننده موفق به دستیابی به یک توافق جامع و نهایی با گروه ۱+۵، بر سر آینده برنامه هسته‌ای ایران شدند.

ظهر همان روز بود که فدریکا موگرینی، مسول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران در یک نشست رسمی در مقابل رسانه‌ها در وین با خواندن بیانیه‌ای به زبان انگلیسی و فارسی اعلام کردند که توافق نهایی در برنامه هسته‌ای ایران به دست آمده است و هم چنین اعضای ۵ + ۱ به همراه نماینده اتحادیه اروپا و وزیر خارجه ایران در عکس یادگاری امضای این توافق حاضر شدند.
در آن زمان رسانه‌های بزرگی، چون سی ان ان از این توافق به عنوان توافق قرن یاد کرده و بسیاری از کارشناسان این توافق را عاملی برای مقابله با جنگی دیگر در خاورمیانه دانستند.

ریاست جمهوری ترامپ و فروریختن برجام

۶ ماه پس از اعلام اجرای برنامه جامع اقدام مشترک و یا برجام، با وجود تردید‌های بسیار برای اجرایی شدن این توافق، در نهایت توافق انجام شده به مرحله اجرا رسید. هر چند که همان اجرا نیز همواره با مانور و تهدیدات مخالفان و موافقان داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی همراه بود.
سفر اروپایی حسن روحانی، رئیس جمهور وقت ایران به اروپا پس از امضای برجام و قرارداد‌های نوشته شده بین ایران و کشور‌های اروپایی، اما مساله‌ای نبود که به راحتی بتوان نسبت به آن بی تفاوت بود.

اما این وضعیت با تغییرات سیاسی در آمریکا در سال ۲۰۱۷ با تغییرات اساسی مواجه شد. در این سال بود که دونالد ترامپ از جزب جمهوری خواه به جایگاه ریاست‌جمهوری در آمریکا رسید و او که از مخالفان سرسخت برجام بود با این پیروزی روند خروج آمریکا از برجام را از نخستین روز‌های حضورش در کاخ سفید آغاز کرد.
ترامپ در ابتدا در ۱۳ آبان سال ۱۳۹۶ فرمان اجرایی تحریم‌های تازه علیه ایران را امضای کرد و. پس از آن در ۱۸ اردیبهشت سال ۱۳۹۷ بود که دولت آمریکا به طور رسمی از برجام خارج شد و بازگشت همه تحریم‌های ایران را به روشی که پیش از امضای برجام بود امضا کرد.

در حقیقت با به قدرت رسیدن دونالد ترامپ در می ۲۰۱۸ آمریکا به طور رسمی و یک جانبه و شاید برای نخستین بار با مخالفت کامل اتحادیه اروپا و نظر جامعه جهانی از توافق هسته‌ای خود با ایران خارج شد.
در نتیجه این خروج آمریکا و بازگشت و افزایش تحریم‌های بود که ایران نیز تعهدات هسته‌ای خود را کاهش داد و در نتیجه به روایت بیشتر کارشناسان جهانی از برجام جز پوسته‌ای باقی نماند. پوسته‌ای که هر چند بسیار نازک شده بود، اما هم چنان باز از منظر حقوقی، سیاسی و بین‌المللی چنان محکم بود که بتواند در مقابل فشار‌های آمریکا برای نابودی این توافق از منظر سیاسی و بین‌المللی دوام بیاورد.

خروج ایران از برجام و پوسته‌ای که باقی ماند

حدود دو سال پس از خروج آمریکای دوران ترامپ از توافق برجام بود که این بار نوبت به طرف ایرانی رسید و در شب ۱۵ دی ۱۳۹۸، دولت حسن روحانی پس از چهار مرحله کاهش تعهدات خود، طی بیانیه‌ای گام پنجم و نهایی کاهش تعهدات ایران در برجام را اعلام‌کرد.
مطابق این بیانیه که حسن روحانی آن را اعلام کرد پس از این تاریخ جمهوری اسلامی ایران با دیگر خود را با هیچ محدودیتی در حوزه عملیاتی که شامل ظرفیت غنی‌سازی، درصد غنی‌سازی، میزان مواد غنی‌شده و تحقیق و توسعه بود، محدود نمی‌کرد و از همین زمان بود که غنی سازی با افزایش چشمگیر مواجه شد تا آن جا که آژانس بین المللی انرژی اتمی روز ۲۵ اردیبهشت سال ۱۴۰۱ اعلام کرد که ذخایر اورانیوم غنی شده ایران که باید بنا به توافق برجام روی ۲۰۲ کیلو باشد پس از خروج ایران و آمریکا از برجام تا ۳ هزار و ۸۰۹ کیلوگرم افزایش یافته بود. هم چنین در این گزارش آمده بود که میزان ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی ایران نیز به حدود ۴۳ کیلوگرم افزایش یافته است.

بازگشت دموکرات‌ها در آمریکا به قدرت و دور تازه مذاکرات برجام در دولت ابراهیم رئیسی

اما در همین حال و پس از خروج ایران از برجام طرف آمریکایی نیز بیکار ننشست و تلاش کرد در سال ۲۰۲۰ مکانیسم ماشه را فعال کند و همزمان تمام تحریم‌های ملغی شده علیه ایران را نیز به دستور کار بازگرداند. در نهایت، اما این تلاش آمریکایی‌ها با مخالفت اکثریت اعضای شورای امنیت سازمان ملل ناکام باقی ماند و دولت ترامپ نتوانست سودای تخریب تا انتهای ایران را پیش ببرد.

اما تحولات در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال ۲۰۲۱ منجر به سقوط و تک دوره‌ای شدن دونالد ترامپ در جایگاه ریاست جمهوری شد و در نهایت این جو بایدن، معاون سابق باراک اوباما (رئیس جمهوری که در دوران وی آمریکا توافق هسته‌ای با ایران را امضا کرد) بود که به هشت ضلعی کاح سفید راه یافت. ریاست جمهوری جو بایدن در ژانویه ۲۰۲۱ و سقوط ترامپ منجر به آغاز دور تازه‌ای از مذاکرات بین گروه ۵+۱ و ایران و ایران شد.
مذاکراتی که از آخرین سال ریاست جمهوری حسن روحانی آغاز شد و حتی با رسیدن ابراهیم رئیسی به دولت نیز ادامه یافت.
در دور تازه مذاکره این علی باقری به عنوان معاون وزیر خارجه بوده که راهی وین برای مذاکرات شده است و روند آن تا زمان نگارش این متن در این تاریخ (۵ مرداد سال ۱۴۰۱) ادامه دارد.

اولیانوف: شاهد احیای برجام به شکل اصلی آن خواهیم بود
نماینده روسیه در سازمان‌های بین‌المللی در وین در پیامی توییتری برخی گمانه‌زنی‌ها را مبنی بر این که توافق حاصل از مذاکرات وین ضعیف‌تر از توافق هسته‌ای ۲۰۱۵ خواهد بود را رد کرد.
کد خبر: ۱۴۸۹۰۲   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۲/۰۲

نفتالی بنت نخست وزیر اسرائیل گفته توافق ایران و آمریکا برای احیای برجام در حال شکل‌گیری و ضعیف‌تر از توافق اولیه است و به خشونت بیشتر در خاورمیانه منجر می‌شود.
کد خبر: ۱۴۸۹۰۰   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۲/۰۲

سعید خطیب زاده، سخنگوی وزارت خارجه درباره تبادل زندانیان بین ایران و آمریکا اظهار داشت: بازدشت اتباع ما به بهانه دور زدن تحریم‌ها توسط آمریکا و متاسفانه با مداخله و همراهی برخی کشور‌های اروپایی انجام شده و برای ما اولویت داشته و مذاکرات و گفتگو‌ها جدی بوده و تفاهماتی داشتیم و امیدواریم طرف مقابل آماده اجرایی کردن این گفتگو‌ها باشد.
کد خبر: ۱۴۸۸۷۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۲/۰۲

ایران و آمریکا اخیرا علاوه بر شرکت در مذاکرات وین به رایزنی و ابراز امیدواری برای تبادل متقابل زندانیان در چارچوب برجام یا از طریق راهکاری دیگر نیز پرداخته‌اند.
کد خبر: ۱۴۸۸۷۰   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۲/۰۲

گزارش «اکسیوس» از ارزیابی‌هایی که حکایت از توافق نزدیک ایران و آمریکا دارد
مقامات اسرائیلی به اکسیوس گفتند که ارزیابی‌ها در اورشلیم این است که ایالات متحده و ایران به توافق برای احیای برجام بسیار نزدیک هستند و احتمالاً در دو هفته آینده این توافق امضا خواهد شد.
کد خبر: ۱۴۸۷۳۸   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۲/۰۱

«القدس العربی» از وین گزارش می‌دهد؛
احتمال حمله روسیه به اوکراین، می‌تواند سهم بزرگی در بهبود شرایط مذاکره برای ایران داشته و آمریکا و هم پیمانان غربی آن را به سمت تسریع در انجام اقدامات لازم برای امضای توافق با تهران سوق داده باشد، اما حالت دیگری هم امکانپذیر است؛ یعنی یا در حالتی که مسکو احساس کند بهتر است خود از این عامل استفاده کند، پرونده اوکراین می‌تواند تاثیر معکوسی در موفقیت مذاکرات احیای برجام داشته باشد.
کد خبر: ۱۴۸۷۱۹   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۲/۰۱

القدس العربی از مذاکرات احیای برجام در وین گزارش می‌دهد؛
پیش از شروع دور جدید مذاکرات هسته ای، علی شمخانی، دبیر شورای عالی امنیت ملی ایران، در توئیتی نوشت: مأموریت مذاکره کننده ایرانی، رفع تحریمهاست؛ و این مساله‌ای است که از زبان چند مسئول ایرانی هم بیان شده و به نظر می‌رسد پیام واضحی است مبنی بر اینکه یافتن راه حلی برای این پرونده اهمیت زیادی دارد.
کد خبر: ۱۴۸۶۱۲   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۳۰

حتی در با همه جاروجنجال‌های جمهوریخواهان تندرو
دولت بایدن با گزینه دشواری روبه روست؛ اگر به برجام بازگردد بدیهی است که باید تحریم‌های یکجانبه اعمال شده توسط دولت ترامپ را لغو کند. این بدون شک انتقاد شدید جناح راست را به همراه خواهد داشت. اما عدم بازگرداندن برجام ریسک بدتری را به همراه دارد.
کد خبر: ۱۴۸۵۶۵   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۳۰

اولیانوف رئیس هیأت مذاکره‌کننده روسیه در مذاکرات رفع تحریم‌ها در وین آخرین ارزیابی خود را از روند این گفتگو‌ها ارائه کرده است.
کد خبر: ۱۴۸۵۵۸   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۳۰

هآرتص از قول منابع اسرائیلی مطلع از مذاکرات وین:
این روزنامه اسرائیلی نوشت: برجام شامل یک چارچوب زمانی مشخص است و برخی از بند‌های آن قرار است حدود ۸ سال دیگر منقضی شود. در صورتی که جدول زمانی به روز رسانی نشود، برخی از بند‌های توافق قرار است زودتر و در چند سال آینده منقضی شوند. این امر ایران را قادر می‌سازد تا غنی سازی خود را بدون محدودیت از سر بگیرد.
کد خبر: ۱۴۸۵۵۶   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۳۰

حسین امیرعبداللهیان در حاشیه کنفرانس امنیتی مونیخ با وزیر خارجه آلمان آنالنا بربوک، ملاقات و در خصوص موضوعات دوجانبه، منطقه و بین المللی به بحث و تبادل نظر پرداخت. او گفته است که در این گام‌های آخر مذاکرات وین، طرف مقابل نباید اشتباه محاسباتی کرده و مذاکرات را به فضای رسانه‌ای بکشاند.
کد خبر: ۱۴۸۵۵۴   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۳۰

سخنگوی وزارت امور خارجه ایران نسبت به انتشار گزارش رویترز درباره پیش‌نویس متن توافق وین واکنش نشان داد.
کد خبر: ۱۴۸۵۵۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۳۰

در آستانه سفر رئیسی به دوحه؛
در حاشیه پنجاه و هشتمین کنفرانس امنیتی مونیخ، وزیر امور خارجه ایران با شیخ محمد بن عبدالرحمن آل ثانی معاون نخست وزیر و وزیر خارجه قطر ملاقات و در خصوص آخرین وضعیت روابط دوجانبه و مسائل مورد علاقه گفتگو و تبادل نظر کرد.
کد خبر: ۱۴۸۵۵۰   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۳۰

راه‌های که پیش روی تهران است
قطعا کشمکش‌های داخلی در آمریکا ارتباطی با ایران ندارد، ولی آنچه در واشنگتن می‌گذرد حاوی این پیام برای ایران است که چالش خروج مجدد آمریکا از توافق، همچنان پابرجا است.
کد خبر: ۱۴۸۳۷۹   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۲۸

لغو تحریم‌های دوره ترامپ و تضمین عدم خروج مجدد، مهم‌ترین خواسته ایران
مایکل مورل، کارشناس امور امنیتی و روابط بین الملل که از واشنگتن دیدن می‌کند گفت دستیابی به توافق درباره لغو تحریم‌ها و بازگشت ایران به رعایت محدودیت‌های مندرج در توافق هسته ای، عمده‌ترین مشکلی است که با آن روبه رو هستیم.
کد خبر: ۱۴۸۳۶۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۲۸

راهبرد جدید ایران در مقابله با پیشنهاد‌های غرب
در مسیر رسیدن به هر گونه توافقی میان ایران و آمریکا باید از سه علامت و نشانه گذر کرد: نخست ارائه پیشنهادی قابل قبول به ایران درباره لغو تحریم‌ها. دوم پذیرش پیوستن آمریکا به مذاکرات از سوی ایران و سوم توافق درباره شروط بازگرداندن اختیارات کامل آژانس بین المللی انرژی اتمی برای بازرسی از تاسیسات و فعالیت‌های هسته‌ای ایران است.
کد خبر: ۱۴۸۳۵۳   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۲۸

وزیر خارجه فرانسه هشدار داد که شکست احتمالی مذاکرات می‌تواند به یک «بحران بزرگ» منتهی شود. او در ادامه گفت: «ما نیازمند تصمیمات سیاسی از سوی ایرانی‌ها هستیم. ایران باید یک انتخاب روشن کند.»
کد خبر: ۱۴۸۳۳۷   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۲۸

جن ساکی سخنگوی کاخ سفید گفت که آمریکا برای به نتیجه رسیدن مذاکرات بر سر برنامه هسته‌ای ایران، خواستار گفت‌وگوی مستقیم با این کشور است.
کد خبر: ۱۴۸۳۲۹   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۲۸

در موضوع بدهی ۴۰۰ میلیون پوندی انگلیس به ایران، لندن در تلاش است تا از اهرم اقتصادی برای رسیدن به اهداف سیاسی خود استفاده کند.
کد خبر: ۱۴۸۳۲۲   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۲۸

رئیس هیات مذاکره کننده ایران در وین بیان داشت که بیش از هر زمان به توافق نزدیک شده ایم.
کد خبر: ۱۴۸۳۰۳   تاریخ انتشار : ۱۴۰۰/۱۱/۲۸