از لباس رزم و خطبه‌های جنگی تا خط و نشان‌های مقامات برای آمریکا؛ جنگ نزدیک است؟

اقتصاد۲۴- هنوز ترامپ و مقامات ایرانی بر اینکه اولویت استفاده از ابزار دیپلماسی است، تاکید می‌کنند و کشور‌هایی هم مثل ترکیه عزم جدی برای میانجیگری دارند، اما فاصله خواست‌ها و شروط طرفین آنقدر زیاد است که هر چه می‌گذرد، گمانه جنگ را تقویت می‌شود.

خوشبختانه هنوز هیچ درگیری مستقیمی آغاز نشده و امید‌ها به خروج از سایه درگیری نظامی هم از بین نرفته، اما بسیاری از اظهارات و رفتار‌های مقامات و مسئولان ایرانی نشان می‌دهد که نمی‌توان به عدم وقوع جنگ هم خوشبین بود.

مثلا همین امروز در تبریز، حجت‌الاسلام احمد مطهری‌اصل، امام‌جمعه این شهر، لباس رزم سپاه پاسداران را در خطبه‌های نماز جمعه به تن کرد، حرکتی نمادین که نه تنها موضع حمایت از نیرو‌های مسلح را برجسته کرد، بلکه گویای حال‌وهوای پرتنش جامعه و دستگاه رسمی نیز بود. این اقدام در شرایطی صورت گرفت که اتحادیه اروپا تصمیم به قرار دادن سپاه پاسداران در فهرست گروه‌های تروریستی گرفته است؛ تصمیمی که مقامات تهران آن را «اشتباه راهبردی» و اقدامی خصمانه توصیف کرده‌اند و تهدید به پاسخ داده‌اند.

در سطح کلان‌تر، دونالد ترامپ، رئیس‌جمهور آمریکا، بار دیگر ایران را تهدید کرده و اعلام کرده است که ناوگان نظامی قدرتمندی به سمت منطقه در حرکت است و تهران باید شروط واشینگتن را بپذیرد؛ سخنانی که باعث شده دستگاه امنیتی ایران به‌طور رسمی نسبت به هرگونه تهدید خارجی هشدار دهد.

این تشدید تنش را می‌توان در واکنش‌های صریح مقامات ایرانی هم دید: علی شمخانی، عضو شورای دفاع و دبیر پیشین شورای عالی امنیت ملی، مواضع مقابله‌ای فوری را وعده داده است، بیانیه‌ای که با فضای کنونی بحران قرابت دارد و نشانه‌ای از آمادگی برای پاسخ قاطع به تحریکات خارجی تلقی می‌شود. در همین حال، نمایندگان مجلس و چهره‌های اصولگرا از جمله حمیدرضا ترقی و کامران غضنفری با لحنی تهاجمی درباره توان پاسخ به اقدام احتمالی آمریکا سخن گفته‌اند، از جمله تهدید به هدف قرار دادن پایگاه‌های آمریکایی در منطقه در صورت هرگونه تعرض.

در کنار این موضع‌گیری‌ها، مقام‌های رسمی همچنین با اروپا بر سر تصمیم اخیر درباره سپاه درگیر شده‌اند؛ علی لاریجانی، رئیس شورای عالی امنیت ملی، حتی در شبکه‌های اجتماعی نوشت که در چارچوب قوانین داخلی، ارتش‌های کشور‌های عضو اتحادیه اروپا که در این اقدام مشارکت کرده‌اند می‌توانند «تروریست» تلقی شوند؛ واکنشی بی‌سابقه در سطح دیپلماتیک نسبت به اقدام اروپایی‌ها.

در سطح خارجی نیز تلاش‌هایی برای جلوگیری از انفجار کامل بحران در جریان است؛ گزارش‌ها حاکی از آن است که کوشش‌های دیپلماتیک از سوی مصر و بروکسل برای ازسرگیری مذاکرات بین ایران و آمریکا در جریان است، گرچه همچنان به‌نظر می‌رسد که اختلافات عمیق‌تر از آن هستند که به‌سرعت حل‌وفصل شوند.

تحولات میدانی نیز نشانه‌هایی از تشدید دارند: منابع خبری بین‌المللی از موقعیت‌یابی نیرو‌های نظامی آمریکا و هشدار تهران درباره توان موشکی خود علیه اهداف در منطقه خبر داده‌اند؛ هشدار‌هایی که در رسانه‌های جهانی منعکس شده و در کنار واکنش شدید ایران به تصمیم اتحادیه اروپا، تصویر کلی را به سمت احتمال وقوع درگیری مستقیم سوق می‌دهد.

در این میان، اگرچه برخی مقامات مانند لاریجانی و دیگر چهره‌ها تلاش می‌کنند تشدید تنش را متوقف کنند یا آن را در چارچوب دیپلماسی مدیریت کنند، واقعیت این است که لحن سخنان، پیامد‌های اقدامات و پاسخ‌های نظامی احتمالی باعث شده فضا به گونه‌ای رقم بخورد که کارشناسان و تحلیل‌گران از آن تعبیر به «آستانه بحران» کنند؛ وضعیتی که در آن حساسیت‌ها به حدی است که کوچک‌ترین خطا می‌تواند به درگیری نظامی منجر شود.