تعیین نقشه راه دور دوم مذاکرات ایران و آمریکا از تلآویو/ مولفههای نفوذ نتانیاهو بر سر میز مسقط
اقتصاد۲۴- اگر در جریان دور پیشین مذاکرات ایران و آمریکا در عمان، تلآویو در قامت بازیگر پشتپرده ظاهر میشد، امروز میتوان با اطمینان گفت که اسرائیل نفوذ مستقیم خود را در دور جدید مذاکرات به نمایش گذاشته است. مذاکرات جمعه میان ایران و آمریکا، تفاوتهای بنیادینی با همه ادوار پیشین دیپلماسی میان دو کشور دارد؛ تفاوتی که شاید مهمترین آن، سایه سنگین تلآویو بر سر میز مسقط باشد.
در این دور، اسرائیل مهره میچیند، مسیر میدهد و حرکت میکند. تحرکات همزمان سیاسی، امنیتی و نظامی در آستانه و حاشیه مذاکرات، این گزاره را تقویت میکند که نقشه دیپلماسی پیش از مسقط، در تلآویو ترسیم شده است. در ادامه، به مهمترین مولفههای نمایانگر قدرت و نفوذ اسرائیل بر مذاکرات ایران و آمریکا میپردازیم.
معمار پیمان ابراهیم در مسقط؛ پیام روشن یک حضور پر سر و صدا
نخستین خبری که حتی صدای بخشی از جناح راست داخلی را نیز درآورد، حضور جرد کوشنر، داماد دونالد ترامپ، در روز جمعه و همزمان با مذاکرات مسقط بود. کوشنر را باید معمار اصلی «پیمان ابراهیم» دانست؛ توافقی که در سال ۲۰۲۰ رونمایی شد و مسیر عادیسازی روابط اسرائیل با چند کشور عربی را هموار کرد.
بیشتر بخوانید: نگرانی اسرائیل از اقدام احتمالی ترامپ درباره ایران
کوشنر، یهودیالاصل و از چهرههای سرسخت حامی اسرائیل، در فاصله سالهای ۲۰۱۷ تا ۲۰۲۱ مشاور ارشد ترامپ در کاخ سفید بود و نقشی محوری در عادیسازی روابط اسرائیل با امارات، بحرین، سودان و مراکش ایفا کرد؛ نقشی که برای آن دو بار نامزد جایزه صلح نوبل شد. گفته میشود خانواده او میزبان بنیامین نتانیاهو نیز بودهاند. حضور چنین چهرهای در مسقط، چیزی فراتر از یک «اتفاق جانبی» است؛ این حضور، پیام است.
نقشه راه از تلآویو تا مسقط؛ ویتکاف با نسخه اسرائیلی وارد شد
استیو ویتکاف، نماینده ویژه ترامپ در امور خاورمیانه و رئیس هیئت مذاکرهکننده آمریکا، تنها دو روز پیش از آغاز دور دوم مذاکرات، دیداری دو ساعته با بنیامین نتانیاهو در تلآویو داشت. در این نشست، نخستوزیر اسرائیل آنچه «خطوط قرمز اسرائیل» برای دستیابی به یک «توافق خوب» با ایران میخواند، به ویتکاف ارائه کرد.
این خطوط قرمز شامل توقف کامل غنیسازی اورانیوم، خروج حدود ۴۵۰ کیلوگرم ذخایر اورانیوم غنیشده ایران از کشور، توقف برنامه موشکی و پایان دادن به حمایت تهران از نیروهای همپیمان منطقهای است. ویتکاف عملاً پس از دریافت این بسته، مستقیماً از تلآویو راهی مسقط شد. به بیان دیگر، «نقشه راه» آمریکا در عمان، نسخهای است که آخرین ویرایشهای آن در اسرائیل انجام شده است.
دیپلماسی زیر سایه ژنرالها؛ سنتکام پای میز مذاکره
حضور براد کوپر، فرمانده سنتکام، در روز جمعه و همزمان با دور دوم مذاکرات، نشانهای روشن از تغییر رویکرد واشنگتن بود. برخلاف اعلامهای پیشین، این حضور نشان داد که آمریکا در این دور، «دیپلماسی» را از «تهدید نظامی» تفکیک نکرده است.
مذاکرات در شرایطی حساس و تحت نظارتهای امنیتی شدید انجام شد؛ جایی که نقش تحریکآمیز اسرائیل، استفاده آمریکا از گزینه نظامی بهعنوان ابزار فشار و تلاشهای منطقهای برای جلوگیری از جنگ، همزمان در جریان است. موضوعات مورد بحث نیز دقیقاً همان محورهایی است که تلآویو سالها بر آنها تأکید کرده: برنامه هستهای، توان موشکی و نقش منطقهای ایران.
ناو هواپیمابر، پیام پسامذاکره؛ زبان تهدید پس از گفتوگو
بازدید استیو ویتکاف و جرد کوشنر از ناو هواپیمابر USS آبراهام لینکلن، بلافاصله پس از نخستین روز مذاکرات، حامل پیامی صریح و بدون تعارف برای تهران بود. پیامی که از تشدید اهرم نظامی علیه ایران حکایت دارد.
این بازدید را میتوان مکمل میز مذاکره دانست؛ پیامی آشکار مبنی بر اینکه هرگونه «تسلیمناپذیری» در تهران، میتواند با گزینه نظامی پاسخ داده شود. دیپلماسی در مسقط، در این چارچوب، بدون پشتوانه ناوها و ژنرالها تعریف نشده است.
۲۲ بهمن در کاخ سفید؛ نمادسازی اسرائیلی علیه تهران
در تازهترین تحرک، وبسایت «آکسیوس» به نقل از منابع عبری گزارش داد که بنیامین نتانیاهو قرار است ۲۲ بهمنماه در کاخ سفید با دونالد ترامپ دیدار کند. پیشتر اعلام شده بود که این دیدار در ۱۸ فوریه (۲۹ بهمن) انجام میشود، اما زمان آن یک هفته جلو افتاده است.
نکته قابل توجه، همزمانی این دیدار با سالروز پیروزی انقلاب اسلامی است؛ تقارنی که از منظر نمادین نیز معنادار تلقی میشود. در ماههای گذشته، نتانیاهو بارها درباره ایران با ترامپ دیدار و گفتوگو داشته و این دیدار تازه، میتواند حلقه تکمیلی فشاری باشد که از مسقط تا کاخ سفید امتداد یافته است.
