ترکشهای جنگ بر پیکر نحیف میراث فرهنگی/ از کاخ گلستان تا نقش جهان، زنگ خطر تخریب به صدا درآمد
اقتصاد۲۴- روز گذشته در جریان حملات هوایی به استانداری اصفهان، بخشی از میدان نقش جهان اصفهان آسیب دید. همچنین آثار باستانی دیگری در روزهای گذشته آسیب دیدند که مشهورترین آنها کاخ گلستان بود که تصاویر آسیب به میراث فرهنگی کشورمان بسیار تلخ و دردناک بود.
گزارشها و بیانیهی رسمی وزارت میراثفرهنگی، گردشگری و صنایعدستی نیز حاکی از آن است که برخی از مهمترین آثار تاریخی و فرهنگی کشور، از جمله کاخ گلستان در تهران، مسجد جامع عباسی و کاخ چهلستون در میدان نقشجهان اصفهان، و همچنین محوطههای تاریخی خرمآباد، در معرض آسیب و تهدید قرار گرفتهاند. این بناها که برخی از آنها در فهرست میراث جهانی یونسکو ثبت شدهاند، نه تنها بخشی از هویت ملی ایران، بلکه سرمایهای مشترک برای بشریت محسوب میشوند.
وزارت میراثفرهنگی در بیانیهی خود، این حملات را «تجاوز نظامی آشکار و مغایر با معاهدات بینالمللی و اصول بنیادین انسانی» خوانده و تأکید کرده است که آسیب دیدن این آثار، ضربهای به حافظه تمدنی جهان تلقی میشود. این وزارتخانه با استناد به کنوانسیونهای بینالمللی مرتبط از جمله کنوانسیون ۱۹۷۲ حفاظت از میراث فرهنگی و طبیعی جهان، هرگونه آسیب به اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه را نقض آشکار تعهدات بینالمللی دانسته است.
درخواست از جامعه جهانی و طرح راهکارها
در پی این وقایع، تهران از جامعه جهانی و نهادهای بینالمللی خواسته است تا در برابر تهدید و تخریب میراث فرهنگی ایران سکوت نکنند. در این شرایط میتوان با استفاده از ظرفیتهای حقوقی، رسانهای و مدنی، توجه نهادهایی، چون یونسکو و سازمان ملل را به این موضوع جلب کرد و همچنین با فعالسازی سازوکارهای نظارتی و حقوقی بینالمللی و همچنین به کار گیری دیپلماسی در این زمینه و اعزام فوری کارشناسان بیطرف برای بررسی میدانی خسارتها میتوان از میراث گرانقدر کشور محافظت کرد.
«سپر آبی»؛ سپری در برابر تخریب
در شرایط افزایش تنشها و درگیریهای نظامی، موضوع استقرار «سپر آبی» بر فراز موزهها و اماکن فرهنگی اهمیت ویژهای یافته است. طبق گزارشی که آوش منتشر کرده، سپر آبی، نمادی بینالمللی است که بر اساس کنوانسیون لاهه ۱۹۵۴ برای حفاظت از اموال فرهنگی در زمان مخاصمات مسلحانه معرفی شده است. این نماد، شامل سپری آبی و سفید، به عنوان علامتی رسمی برای شناسایی و حفاظت از مکانهای فرهنگی مهم مانند موزهها، بناهای تاریخی، کتابخانهها و آرشیوها عمل میکند و به نیروهای نظامی یادآوری مینماید که این اماکن نباید هدف حمله قرار گیرند.
ایده سپر آبی پس از جنگ جهانی دوم شکل گرفت، زمانی که بسیاری از میراث فرهنگی در اثر جنگ نابود شدند. نصب این نماد بر روی بناها، اعلامیهای است مبنی بر اینکه آن مکان بخشی از میراث فرهنگی بشریت بوده و باید از هرگونه تعرضی مصون بماند.
طبق این گزارش، بیتوجهی به حفاظت از میراث فرهنگی، همانطور که پروندهی محاکمه یکی از فرماندهان در مالی به دلیل تخریب مقبرههای تاریخی تیمبوکتو نشان داد، میتواند پیامدهای حقوقی جدی و حتی پیگرد به عنوان جنایت جنگی را به همراه داشته باشد. سپر آبی یادآوری میکند که میراث فرهنگی، فراتر از مرزهای یک کشور، بخشی از تاریخ و هویت مشترک همهی انسانهاست و حفاظت از آن، حتی در بحرانیترین شرایط، مسئولیتی جهانی به شمار میآید.
