تقابل شاهد-۱۳۶ و لوکاس: جنگ نسل جدید پهپادها

غزال زیاری- در شرایط فعلی جنگ اسرائیل و آمریکا علیه ایران، شاهد دوئل و رقابت دو پهپاد مهم و کلیدی هستیم؛ شاهد-۱۳۶ ایران و پهپاد FLM-136 LUCAS توسعه‌یافته در آمریکا. حالا این طور به نظر می‌رسد که ارزان و مقرون‌به‌صرفه بودن، برد و تعداد، نسبت به پیچیدگی پلتفرم برتری دارد.

در یک‌سو پهپاد شاهد-۱۳۶ ایران را داریم که برای حملات دوربرد مورداستفاده قرار می‌گیرد و از سوی دیگر LUCAS آمریکایی که بر پایه مقیاس‌پذیری و کارایی هزینه طراحی‌شده است. اگر برایتان جالب است تا بدانید که چرا این پهپاد، لوکاس نام گرفته،  باید بدانید که حروف کلمه لوکاس، در واقع ترکیبی از حروف اول کلمات (Low-Cost Uncrewed Combat Attack System) به معنای سیستم تهاجمی بدون سرنشین کم هزینه است.

در مقایسه بین شاهد-۱۳۶ ایران و FLM-136 LUCAS آمریکا، شباهت‌هایی در طراحی و تفاوت‌هایی در محموله و نقش‌های آن‌ها در میدان جنگ به چشم می‌خورد.

شباهت‌های طراحی 

ازنظر طراحی پهپاد FLM-136 LUCAS  به‌نوعی بازتولید معماری آئرودینامیکی شاهد-136 است که این را در ادغام پیکربندی بال دلتایی (مثلثی) با پایدار کننده‌های عمودی در نوک بال و بدنه می‌توان مشاهده کرد.

این چیدمان برای مأموریت‌های با مداومت پروازی بالا بهینه‌شده و درعین‌حال سادگی ساختاری را حفظ می‌کند و همین نکات امکان تولید سریع و مقیاس‌پذیری را فراهم می‌سازد.

در هر دو پهپاد، از یک موتور ملخی هل‌دهنده در عقب استفاده‌شده است؛ این طراحی امضای فروسرخ (حرارتی) جلو را کاهش داده و بدین ترتیب شناسایی پهپاد توسط سیستم‌های پدافند هوایی کوتاه‌برد را سخت خواهد کرد. درعین‌حال، در این طراحی با آئرودینامیک‌تر شدن بخش دماغه، کارایی پهپاد افزایش یافته و این به افزایش برد عملیاتی در محیط‌های تحت منازعه کمک می‌کند.

تفاوت‌های فنی دو پهپاد

البته تفاوت‌های فنی مهمی هم در بین این دو پهپاد دیده می‌شود:

• فلسفه عملیاتی متفاوت:

پهپاد شاهد-۱۳۶ در مقایسه با رقیب آمریکایی‌اش بزرگ‌تر است و برای حداکثر اثر تخریبی، بهینه‌شده و سر جنگی آن معمولاً بین ۳۰ تا ۵۰ کیلوگرم تخمین زده می‌شود که البته در بعضی از مدل‌ها به محموله‌های سنگین‌تر نیز می‌رسد. این پهپاد برای حمله به اهداف ثابت و ارزشمندی مثل زیرساخت‌ها و تأسیسات نظامی طراحی‌شده و در این حملات است که محموله و برد بلند آن تأثیر استراتژیکش را نشان می‌دهد.

اما FLM-136 LUCAS محموله کوچک‌تری را حمل می‌کند که بین ۱۸ تا ۲۰ کیلوگرم تخمین زده می‌شود. پهپاد آمریکایی برای ماژولار بودن طراحی‌شده و با ایفای نقش پشتیبانی اطلاعاتی و رله ارتباطی اجازه ادغام در نبرد شبکه‌محور را فراهم می‌کند.

• برد تقریبی

برد عملیاتی هرکدام از پهپادها، از اولویت‌های متفاوت استراتژیک آن‌ها خبر می‌دهد. برد تخمینی شاهد-۱۳۶ تا ۲۰۰۰ کیلومتر است و بدین ترتیب، چنین بردی، امکان انجام حملات عمقی برای ایران در سراسر منطقه را فراهم می‌کند اما پهپاد لوکاس، بسته به پیکربندی‌اش، در محدوده برد تخمینی ۸۰۰ تا ۱۵۰۰ کیلومتر عمل می‌کند.

• تجربه عملیاتی

وقتی بحث تجربه به میان می‌آید، پهپاد شاهد حرف بیشتری برای گفتن دارد و از این حیث بلوغ بیشتری را داراست. شاهد-۱۳۶ به‌طور گسترده در سراسر خاورمیانه تا اوکراین استفاده‌شده و اثربخشی‌اش را در حملاتی در مقیاس بزرگ نشان داده است. توانایی شاهد در غلبه بر پدافند هوایی، باعث شده تا به رهگیرهای بسیار گران‌قیمت‌تری برای ممانعت از عملیات آن نیاز باشد و همین، هزینه جنگ را برای دشمنان بالا می‌برد.

• هزینه ساخت و تولید

هزینه ساخت هر پهپاد شاهد-۱۳۶ بین ۲۰ هزار تا ۵۰ هزار یورو تخمین زده می‌شود که با این هزینه منطقی، امکان تولید انبوه و استفاده مستمر از آن به‌سادگی فراهم می‌شود. هزینه تولید هر پهپاد لوکاس هم بین ۳۰ هزار تا ۳۵ هزار یورو تخمین زده می‌شود که تقریباً هزینه تولیدش به مدل اقتصادی شاهد ۱۳۶ نزدیک است.

جمع‌بندی

با بررسی استفاده از پهپادها در جنگ‌های اخیر، می‌توان این‌گونه جمع‌بندی کرد که شاهد تحول گسترده‌تری در میدان جنگ هستیم؛ پهپادهای پرسه‌زن ارزان‌قیمت حالا به محور عملیات‌های نظامی مدرن تبدیل‌شده‌اند و تعادل را از برتری پلتفرم به سمت ظرفیت تولید، ادغام و پایداری تغییر داده‌اند.

رقابت بین شاهد ۱۳۶ و LUCAS نشان می‌دهد که چگونه هر دو طرف در حال انطباق با این واقعیت هستند و آینده قدرت هوایی را از طریق تعداد زیاد، کارایی هزینه و مفاهیم عملیاتی در حال تحول شکل می‌دهند.

این رقابت را می‌توان به‌نوعی یک تغییر بنیاد در جنگ دانست، جایی که پیروزی فقط با برتری تکنولوژیک تعریف نمی‌شود و با توانایی تولید، استقرار و نگهداری حجم عظیمی از سیستم‌های تهاجمی ارزان‌قیمت و شبکه‌محور در مقیاس بالا تعریف می‌گردد.