تغییر الگوی مصرف زیر فشار تورم؛ چرا پوشاک و سفر از سبد هزینه خانوار حذف شدند؟
اقتصاد 24- مرکز آمار ایران نرخ تورم نقطهبهنقطه اسفند ۱۴۰۴ را ۷۱.۸ درصد اعلام کرده است.
به گزارش فرارو؛ البته ترکیب و پراکندگی این شاخص در میان کالاها و خدمات مختلف، نشانهای از سبکی جدید در خرید خانوار ایرانی است. ثبت تورم ۱۱۲.۵ درصدی در گروه خوراکی در تقابل با تورم ۵۶.۹ درصدی پوشاک و کفش و تورم ۶۰.۸ درصدی بخش تفریح، تا حدود زیادی به معنای شیفت کامل تقاضا به سمت کالاهای اساسی است. خانواده ایرانی انگار در مواجه با بالاترین تورم دهههای اخیر، درآمد خود را برای تامین خوراک روزمره و نیازهای اولیه تخصیص میدهد و سهم تفریح، مسافرت و خرید پوشاک در سبد هزینهها به پایینترین سطح ممکن تقلیل پیدا کرده است.
شکاف معنادار در گروههای مصرفی؛ از خوراکی تا تفریح
دادههای اسفند ۱۴۰۴ مرکز آمار ایران، تصویری دقیق از چگونگی توزیع فشار تورمی در بخشهای مختلف اقتصاد ارائه میدهد. عدد کلی ۷۱.۸ درصد برای تورم نقطهبهنقطه، میانگینی از نوسانات قیمتی در گروههای متعدد کالایی است که بررسی جزئیات آن، میتواند رفتار اقتصادی مصرفکننده را مشخص کند. گروه دخانیات در بالاترین رده این جدول، با ثبت رکورد ۱۲۵.۱ درصد و گروه خوراکی با ۱۱۲.۵ درصد قرار دارند. این ارقام نشاندهنده شدت رشد قیمتها در کالاهای مصرفی روزمره و بیدوام است.
در ردههای میانی این ردهبندی، گروه مبلمان و لوازم خانگی با تورم ۷۲.۸ درصد و بخش هتل و رستوران با تورم ۷۰.۹ درصد ایستادهاند که تطابق بیشتری با میانگین تورم کل کشور دارند. اما نکته قابل تامل در انتهای این جدول نهفته است. جایی که بخش تفریح و بهداشت عدد ۶۰.۸ درصد و گروه پوشاک و کفش رقم ۵۶.۹ درصد را به ثبت رساندهاند. فاصله تقریبا ۵۵ درصدی بین تورم خوراکی و تورم بخش پوشاک، صرفا یک اختلاف عددی نیست، بلکه نشانهای از شکل و شمایل سبد جدید خانوار ایرانی در مواجهه با تورم بالای ۷۰ درصد است.
سفرظرف سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴ حدود ۳۰ درصد از حجم مسافرتها در ایران آب رفته است
حفظ تقاضا در خوراکیها و تقلیل تقاضا در پوشاک و تفریح
جلوتر بودن نرخ تورم در یک گروه کالایی خاص مثل خوراکی، میتواند به معنای تداوم و باقیماندن تقاضا برای آن گروه تلقی شود. خوراکی آخرین گروه کالایی برای حذف از سبد هر خانواری است. طوریکه مصرفکننده حتی با وجود جهشهای قیمتی، توانایی حذف آنها را از سبد خرید خود ندارد و وادار میشود بخش بیشتری از درآمد خود را برای داشتن تغذیه اختصاص دهد. دقیقا همین تقاضای مستمر نهایتا به تورم سهرقمی در این بخش منجر شده است.
در طرف مقابل، قرار گرفتن تورم حوزه تفریح و پوشاک در محدوده ۵۶ تا ۶۱ درصد، به معنای تقلیل شدید تقاضا در این بازارها است. در ادبیات اقتصادی، کالاهایی مثل لباس، کفش، سفر و تفریح در زمره کالاهایی با کشش قیمتی بالا دستهبندی میشوند. یعنی اگر قیمتها از حدی بالاتر رود، میزان تقاضا برای آنها کم میشود. واکنش خانوار ایرانی به تورم عمومی ۷۱.۸ درصدی، حذف یا حداقل کاهش این ردیفها از سبد خرید و هزینه بوده است. کاهش تقاضا و خروج خریداران از بازار پوشاک و تفریح، باعث شده تا فروشندگان و ارائهدهندگان این خدمات، توانایی قیمتگذاری متناسب با تورم بخشهای دیگر از جمله خوراکی را نداشته باشند. آمارها تایید میکنند که خانوار ایرانی به خاطر تامین هزینههای بالای اقلام خوراکی، بودجه کمتری برای تخصیص به خرید لباس جدید یا برنامهریزی برای تفریح اختصاص میدهد.
انعکاس دادههای آماری در مشاهدات میدانی
تحلیل اعداد مرکز آمار، با واقعیتهای جاری در سطح بازار و گزارشهای منتشر شده از اصناف تا حدود زیادی همخوانی دارد. مشاهدات میدانی از بازار نشان میدهد که شرایط کسبوکارهای مختلف یکسان نیست. مغازههای عرضهکننده اقلام خوراکی از جمله سوپرمارکتها، پروتئینیها و میوهفروشیها، با وجود کاهش حجم خرید هر خانوار، همچنان مشتریان روزمره خود را حفظ کردهاند و خریدوفروش در این واحدها متوقف نشده است. اما وضعیت در راسته بوتیکها، فروشگاههای پوشاک و آژانسهای مسافرتی کاملا متفاوت است و کاهش محسوس تردد و تقاضا در این بخشها به چشم میخورد.
گزارشهای مختلف نیز این حرفها را تایید میکند. رئیس گروه آمارهای اجتماعی و فرهنگی مرکز آمار ایران میگوید ظرف سالهای ۱۳۹۷ تا ۱۴۰۴ حدود ۳۰ درصد از حجم مسافرتها در ایران آب رفته است. این آمار با استناد از وضعیت ناوگان حملونقل و رزرو مراکز اقامتی و سایر شاخصها به دست آمده و از افت سفرهای ایرانیان در غالب تفریح حکایت دارد. بر اساس این گزارش، سفر که پیش از این به عنوان یک برنامه دورهای در سبد بسیاری از خانوارها قرار داشت، حالا جایگاه گذشته را ندارد. به موازات این گزارش، آمارهایی از کاهش ۲۰ تا ۳۰ درصدی خرید پوشاک و کفش در یک دهه اخیر به چشم میخورد. تطبیق این گزارشها با تورم ۵۶.۹ درصدی پوشاک و ۱۱۲.۵ درصدی خوراکی، تصویری واضح از اولویتبندی جدید اقتصاد خانوار ارائه میدهد.
