نفت در میدان رقابت قدرتها؛ خلیج فارس چگونه بر اقتصاد آمریکا و چین اثر میگذارد؟
اقتصاد۲۴- تداوم تنش در خلیج فارس و بستهماندن تنگه هرمز سبب شده است ذخایر نفتی چین بهسرعت مصرف شود و واردات نفت این کشور به عنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان، با کسری روزانه ۳.۵ میلیون بشکهای مواجه شود. از آن سو، گزارشها حاکی از آن است که غولهای نفتی آمریکا از جنگ خلیج فارس سودهای سرشاری به جیب زدهاند و آمریکا با تقاضای کمسابقه نفت و گاز مواجه شده است. این دسته گزارشها حالا یک پرسش اساسی را ایجاد کردهاند؛ اینکه آیا دونالد ترامپ، رئیسجمهوری آمریکا، با تداوم تنش در این منطقه به دنبال رویارویی با چین است و درواقع جنگ در خلیج فارس، جنگی بزرگتر علیه چین است؟
چین زیر فشار جنگ نفت؟
تنش در خلیج فارس پس از جنگی ۴۰روزه و آتشبسی شکننده ادامه دارد. ایران در محاصره دریایی بوده و تردد نفتکشها در تنگه هرمز همچنان مختل است. این اتفاق در شرایطی رخ میدهد که آمریکا بزرگترین تولیدکننده نفت و چین بزرگترین واردکننده نفت جهان شناخته میشوند. چین چیزی حدود یکسوم نفت خود را از کشورهای حاشیه خلیج فارس تأمین میکرد و حالا با جنگ در این منطقه، نهتنها با قیمتهای بالای انرژی مواجه شده، بلکه برای تأمین نفت مورد نیاز خود ناچار به استفاده از ذخایر استراتژیکش شده است. رویترز نوشته است واردات نفت چین که در مدت مشابه سال گذشته روزانه حدود ۱۱ میلیون بشکه بوده، هماکنون به حدود ۷.۵ میلیون بشکه در روز کاهش داشته است که این به معنای کسری روزانه ۳.۵ میلیون بشکه نفت برای چین است. همین گزارش با اشاره به کاهش درخور توجه ذخایر نفت چین، تأکید میکند این مسئله فعلا نمیتواند چین را زیر فشار بگذارد و خطر اصلی زمانی است که بحران در تنگه هرمز تشدید شود.
براساس این گزارش، چین در سال ۲۰۲۵ و اوایل ۲۰۲۶ از قیمتهای پایین نفت تحریمی روسیه و ایران استفاده و حجم عظیمی نفت ذخیره کرده است. براساس برآوردهای موجود، ذخایر نفتی چین از ابتدای ۲۰۲۵ تا اوایل ۲۰۲۶ حدود ۲۰۰ میلیون بشکه افزایش داشت که اکنون بخشی از این ذخایر در حال مصرفشدن است. برآورد اداره اطلاعات انرژی آمریکا نشان میدهد چین در پایان ۲۰۲۵ بزرگترین ذخایر نفت راهبردی جهان را در اختیار داشت و علاوه بر آن، حجم بالایی ذخایر تجاری هم انباشته کرده بود. بنابراین، کاهش ذخایر نفت این کشور بیشتر از آنکه به تمامشدن ذخایر نفت چین اشاره کند، به معنای استفادهکردن این ذخایر است.
تحلیلگران به رویترز گفتهاند انتظار دارند چین با کاهش بیشتر واردات توسط پالایشگاهها و حفظ محدودیتهای تولید برای به حداقل رساندن ضررهای پالایشی در بحبوحه تقاضای ضعیف سوخت، از ذخایر بیسابقه نفت خام خود بیشتر بهرهبرداری کند و البته تأکید میکنند تقاضای اندک از سوی بزرگترین واردکننده نفت خام جهان تا حدودی مانع از افزایش قیمت جهانی نفت شده است. پکن مجموعهای از اقدامات را برای محافظت از کشور در برابر افزایش قیمت نفت خام خاورمیانه، ازجمله به حداکثر رساندن حفاری نفت داخلی، محدودکردن صادرات سوخت و ارائه سهمیههای اضافی واردات برای تشویق خرید نفت روسیه و ایران با تخفیف، اجرا کرده است.
در عین حال کپلر گزارش داده واردات نفت خام چین در ماه میبه پایینترین حد خود در یک دهه اخیر، یعنی ۶.۴۵۱ میلیون بشکه در روز رسیده است که نسبت به ۸.۱ میلیون بشکه در روز در ماه آوریل همچنان روند کاهشی را پشت سر میگذارد.
ورتکسا، یکی دیگر از شرکتهای ردیابی کشتی، واردات ماه میرا هفت تا ۷.۵ میلیون بشکه در روز تخمین زده است. این در حالی است که کل واردات نفت خام چین در ماه آوریل نسبت به سال گذشته ۲۰ درصد کاهش یافته است.
همچنین دو مؤسسه ورتکسا و کپلر گزارش دادهاند پالایشگاههای چین در سه هفته گذشته برای جبران کاهش واردات، با نرخی حدود یک میلیون بشکه در روز از ذخایر تجاری خود برداشت کردهاند؛ از ذخایری که آخرین بار در اوایل ماه میبه حدود ۱.۲۵ میلیارد بشکه رسیده بود.
یه لین، تحلیلگر ارشد شرکت مشاوره ریستاد انرژی، گفت: «چین بهجای اینکه بهشدت در بازار رقابتی سهم داشته باشد، اجازه میدهد ذخایر بهتدریج کاهش یابد؛ انتخابی که با توجه به حاشیه سود منفی عمیق، منطقی به نظر میرسد».
اما لی، تحلیلگر ارشد چینی ورتکسا، انتظار دارد پالایشگاههای دولتی با کاهش بیشتر واردات، برداشت از ذخایر را تسریع کنند. به گفته لی، ذخایر تجاری در چهار ماه اول امسال حدود ۷۰ میلیون بشکه افزایش یافته که نتیجه خرید سنگین نفت روسیه و ایران توسط پالایشگاهها و بازرگانان مستقل و کاهش تولید پالایشگاههای بزرگتر از ماه مارس است. لی افزود: حتی اگر نرخ کاهش به دو میلیون بشکه در روز افزایش یابد، بیش از ۲۰۰ میلیون بشکهای که از اوایل سال ۲۰۲۵ ایجاد شده، برای تأمین نیاز تا اواسط سپتامبر کافی است.
آمریکا برنده جنگ نفت است؟
آن سوی دیگر ماجرا آمریکا قرار دارد که بزرگترین تولیدکننده نفت جهان است و گزارشها حاکی از آن است که جنگ در خلیج فارس و افزایش قیمت نفت، سود سرشاری به جیب این کشور سرازیر کرده است.
در همین زمینه مدیرعامل روسنفت، روز شنبه گفت شرکتهای انرژی آمریکایی ذینفعان اصلی بستهشدن تنگه هرمز هستند. به گزارش یورونیوز، ایگور سچین، متحد دیرینه ولادیمیر پوتین، رئیسجمهور روسیه، در سخنرانی خود در مجمع بینالمللی اقتصادی سنپترزبورگ گفت: «بستن تنگه هرمز میتواند مقررات بازار انرژی جهان را به نفع آمریکا تغییر دهد. اقدامات انجامشده برای مسدودکردن تنگه هرمز، ایران را هدف قرار داده بود، اما برای کل جهان نتیجه معکوس داشت. خطرات استراتژیک دستکم گرفته شده بودند».
بیشتر بخوانید:عقبنشینی قیمت نفت با ابهام در مذاکرات ایران و آمریکا / بازار انرژی سردرگم شد
او افزود: «البته ذینفعان اصلی، شرکتهای آمریکایی بودند که از مزایای غیررقابتی و توانایی تأمین منابع با هزینه بالا بهرهمند شدند».
مدیرعامل روسنفت هشدار داد پس از بستهشدن تنگه هرمز، سایر مسیرهای اصلی جهانی مانند تنگه مالاکا، بابالمندب و جبلالطارق نیز ممکن است در معرض خطر اختلال قرار گیرند. سچین میگوید اوپک پلاس در حال از دست دادن اقبال خود است و این سازمان با خروج امارات متحده عربی از این اتحاد، بخشی از پتانسیل خود را از دست داده است.
سچین همچنین گفت اکثر اعضای اصلی اوپکپلاس از زمان امضای توافق در سال ۲۰۱۶، تولید خود را افزایش دادهاند. در روسیه، تولید نفت ۱.۵ میلیون بشکه در روز کاهش یافت.
همچنین والاستریت ژورنال در گزارشی نوشت جنگ در خلیج فارس و شوک به بازار انرژی سبب شده است شرکتهای بزرگ انرژی آمریکا فرصتی طلایی برای ثروتاندوزی به دست آورند. براساس این گزارش، ارزش سهام غولهای نفتی آمریکا رکورد ۱۵ساله را شکسته است. هرچند این رسانه گزارش میدهد شمار فروشندگان سهام غولهای نفتی بیشتر از خریداران است که نشان میدهد معاملهگران بازار سهام آمریکا انتظار دارند روند صعودی قیمت نفت در بلندمدت نزولی شود.
والاستریت ژورنال در گزارشی دیگر نوشته است جنگ در خاورمیانه جایگاه آمریکا را به عنوان یک قدرت بزرگ صادرکننده انرژی تقویت کرده است؛ بهطوری که آسیا و اروپا برای به دست آوردن هر محمولهای از نفت خام، گاز طبیعی و سوخت جت آمریکا رقابت میکنند.
براساس دادههای اداره اطلاعات انرژی آمریکا، صادرات نفت خام و فراوردههای نفتی این کشور به رکوردی بیسابقه و نزدیک به ۱۲.۹ میلیون بشکه در روز رسید. براساس دادههای شرکت کپلر، صادرات گاز طبیعی مایع آمریکا نیز افزایش چشمگیری داشته است.
این گزارش با تأکید بر اینکه از توکیو تا بروکسل همه مشتری نفت آمریکا شدهاند، توضیح میدهد: مشتریان آسیایی نفت آمریکا با یک چالش بزرگ مواجه هستند که آن چالش درواقع زیرساختهای نفتی این کشورهاست. براساس این گزارش، پالایشگاههای آسیا برای فراوری نفت خام سنگینتر و پرگوگرد خاورمیانه طراحی شدهاند، نه نفت سبکتر آمریکا. هرچند پالایش نفت سبک امکانپذیر است، اما این کار کارایی و سودآوری کمتری دارد و بازطراحی پالایشگاههای آسیا مستلزم اصلاحات پرهزینهای است که به «ماهها زمان برای طراحی و سالها برای اجرای کامل» نیاز دارد.
خبرگزاری صداوسیما نیز در گزارشی به یکی از پستهای برنی سندرز، نماینده مجلس سنای آمریکا، اشاره کرده است؛ این سناتور نوشته: «شرکتهای بزرگ نفتی با سوءاستفاده از جنگ علیه ایران، هر ساعت ۳۰ میلیون دلار سود بادآورده به جیب میزنند و این بحران را بهانهای برای گرانفروشی به رانندگان در پمپبنزینها قرار دادهاند. شرکت «اِکسون (موبیل)» امسال ۲۰ میلیارد دلار از سود خود را صرف بازخرید سهام خواهد کرد». سندرز در ادامه با تأکید بر لزوم پایان جنگ علیه ایران، تصویب مالیات بر سودهای بادآورده را خواستار شده است.
بااینحال، حمید حسینی، کارشناس انرژی، به «شرق» میگوید: این جنگ برندهای نداشته است؛ چراکه آمریکا هم بهسرعت در حال مصارف ذخایر استراتژیک نفت خود است و گرچه بزرگترین تولیدکننده نفت جهان به شمار میآید، اما مصرف داخلی نفت این کشور بسیار بالاست و قیمتهای بالای نفت میتواند به اقتصاد این کشور آسیب برساند. از آن سو، چین نیز به عنوان بزرگترین واردکننده نفت جهان، اگرچه به ذخایر استراتژیک خود روی آورده، اما افزایش هزینهها و خسارات پالایشگاههای این کشور حاکی از آن است که دومین اقتصاد بزرگ جهان هم در صورت طولانیشدن جنگ، آسیبهای بیشتر اقتصادی را متحمل میشود.
از آن سو، قیمت نفت در حال کاهش است و سرمایهگذاران نفتی جهان در حال جایگزینی مسیرهای سرمایهگذاری از کشورهای حاشیه تنگه هرمز به بازارهای جدید هستند و بنابراین نفت ایران هم نمیتواند از آسیب این جنگ در امان بماند و به نفع همه طرفهای درگیر این جنگ است که تنش در این منطقه زودتر به پایان برسد.
