ورود کم‌سابقه ۳ همت پول حقیقی به بورس؛ مقصد بعدی بازار سرمایه کجاست؟

اقتصاد۲۴- معاملات بورس تهران در روز سه‌شنبه در حالی با رشد نماگر‌های سهامی به پایان رسید که جریان ورود نقدینگی حقیقی‌ها و افزایش ارزش معاملات خرد، نشانه‌هایی از بهبود تقاضا در بازار سهام را نمایان کرد. در این میان، یکی از موضوعات مهم این روز‌های بازار سرمایه، وضعیت صندوق‌های اهرمی و تداوم شکل‌گیری حباب منفی در این ابزار‌های مالی است. بررسی عملکرد صندوق‌های اهرمی در سال جاری نشان می‌دهد که متناسب نبودن دامنه نوسان این صندوق‌ها در مقایسه با ظرفیت اهرمی آنها، فاصله میان قیمت معاملاتی و ارزش خالص دارایی‌ها را افزایش داده است.

بازار از لنز آمار

معاملات بورس تهران در روز سه‌شنبه با رشد نماگر‌های اصلی بازار سهام دنبال شد. در ابتدای معاملات، افزایش تقاضا در بخش قابل‌توجهی از نماد‌های معاملاتی موجب شد شاخص کل بورس تهران در دقایق ابتدایی بیش از ۱۰۰هزار واحد افزایش ارتفاع را تجربه کند. با این حال، افزایش عرضه‌ها در ادامه معاملات باعث شد بخشی از رشد اولیه شاخص پس گرفته شود و نماگر اصلی بازار در نهایت با رشد ۱.۳۵درصدی در سطح ۵‌میلیون و ۱۲۷هزار واحدی قرار گیرد. در همین حال، شاخص هموزن عملکرد بهتری از شاخص کل به ثبت رساند و با افزایش ۱.۷درصدی در محدوده یک‌میلیون و ۳۴۱هزار واحدی آرام گرفت. رشد بیشتر شاخص هموزن نشان می‌دهد که جریان تقاضا تنها به نماد‌های بزرگ و شاخص‌ساز محدود نبوده و بخش گسترده‌تری از بازار مورد توجه سرمایه‌گذاران قرار گرفته است.

شاخص کل فرابورس نیز در معاملات روز سه‌شنبه رشد ۱.۳۹درصدی را تجربه کرد. یکی از نکات معاملات روز گذشته، افزایش مشارکت سرمایه‌گذاران حقیقی در بازار سهام بود. بر اساس آمار معاملات، حدود ۳هزار‌میلیارد تومان پول توسط حقیقی‌ها وارد معاملات سهام شد و ارزش معاملات خرد بازار نیز در کانال ۲۶هزار‌میلیارد تومان قرار گرفت. در کنار تحولات روزانه بازار سهام، یکی از موضوعات قابل‌توجه در هفته‌های اخیر، وضعیت صندوق‌های اهرمی و تداوم حباب منفی در این ابزار‌های سرمایه‌گذاری است. صندوق‌های اهرمی که با هدف افزایش قدرت سرمایه‌گذاری و ایجاد امکان کسب بازدهی بیشتر نسبت به صندوق‌های معمولی طراحی شده‌اند، در ماه‌های اخیر با فاصله گرفتن قیمت معاملاتی از ارزش خالص دارایی‌ها (NAV) مواجه شده‌اند.

بیشتر بخوانید:بورس دوباره قرمز شد؛ شاخص کل عقب‌نشینی کرد

بررسی عملکرد صندوق‌های اهرمی حاضر در بازار سرمایه نشان می‌دهد که این صندوق‌ها در تمام روز‌های معاملاتی سال جاری دارای حباب منفی بوده‌اند. به عبارت دیگر، قیمت معامله‌شده واحد‌های این صندوق‌ها پایین‌تر از ارزش واقعی دارایی‌های موجود در پرتفوی آنها قرار گرفته است. ماهیت صندوق‌های اهرمی به گونه‌ای است که به‌دلیل استفاده از مکانیسم اهرم، در دوره‌های رشد بازار می‌توانند افزایش ارزش بیشتری نسبت به سهام تجربه کنند. همین ویژگی باعث می‌شود انتظار بر این باشد که دامنه نوسان این صندوق‌ها متناسب با ساختار اهرمی آنها تعیین شود. با این حال، در ماه‌های اخیر دامنه نوسان صندوق‌های اهرمی مثبت و منفی ۴درصد بوده، درحالی‌که دامنه نوسان سهام مثبت و منفی ۳درصد تعیین شده است.

این اختلاف محدود میان دامنه نوسان صندوق‌های اهرمی و سهام، موجب شده است که قیمت این صندوق‌ها نتواند همگام با تغییرات NAV حرکت کند. در شرایطی که دارایی‌های موجود در پرتفوی صندوق‌های اهرمی رشد یا افت بیشتری را تجربه می‌کنند، محدودیت دامنه نوسان مانع از تعدیل سریع قیمت واحد‌های این صندوق‌ها می‌شود و در نتیجه فاصله میان قیمت بازار و ارزش واقعی دارایی‌ها افزایش پیدا می‌کند. بررسی داده‌های معاملاتی نشان می‌دهد میانگین حباب منفی ۹صندوق اهرمی فعال در بازار سرمایه در سال جاری حدود ۶درصد بوده است. این در حالی است که میانگین حباب منفی این صندوق‌ها در سال گذشته نیز حدود ۵.۵درصد ثبت شده بود. استمرار این روند نشان می‌دهد که مساله حباب منفی صندوق‌های اهرمی یک موضوع مقطعی نیست و به ساختار معاملاتی این ابزار‌ها ارتباط دارد.

ضرورت بازنگری در دامنه نوسان ابزار‌های نوین

صندوق‌های اهرمی با هدف افزایش تنوع ابزار‌های سرمایه‌گذاری و پاسخ به نیاز سرمایه‌گذاران با درجات مختلف ریسک‌پذیری ایجاد شده‌اند. با این حال، کارکرد صحیح این ابزار‌ها نیازمند آن است که سازوکار معاملاتی آنها متناسب با ویژگی‌های ساختاری‌شان طراحی شود. کارشناسان بازار سرمایه معتقدند نزدیک شدن دامنه نوسان صندوق‌های اهرمی به دامنه نوسان سهام، عملا مزیت اهرمی این صندوق‌ها را محدود کرده و باعث شده است قیمت بازار نتواند به سرعت با ارزش واقعی دارایی‌های صندوق هماهنگ شود.