گسترش نفوذ چین در آسیای مرکزی در حوزه هوش مصنوعی
اقتصاد۲۴- رقابت فزاینده میان چین و ایالات متحده بر سر رهبری فناوریهای هوش مصنوعی، آسیای مرکزی را به یکی از عرصههای مهم این رقابت ژئوپلیتیکی تبدیل کرده است. در این میان، کشورهای منطقه با استقبال از سرمایهگذاریها و همکاریهای فناورانه چین، روابط خود با پکن را در حوزههایی همچون هوش مصنوعی، زیرساختهای دیجیتال، انرژی، حملونقل، آموزش، بهداشت و صنعت گسترش دادهاند.
سازمان جدید هوش مصنوعی
در جریان کنفرانس جهانی هوش مصنوعی که در شانگهای برگزار شد، مقامات ارشد قزاقستان، قرقیزستان، تاجیکستان و ازبکستان در کنار نمایندگان دهها کشور دیگر حضور یافتند. شی جین پینگ، رئیس جمهوری چین، در این نشست بر برنامههای بلندمدت پکن برای تبدیل شدن به یکی از رهبران جهانی هوش مصنوعی تاکید کرد.
پیش از برگزاری این کنفرانس و در تاریخ ۱۶ ژوئیه، نمایندگان ۲۹ کشور از جمله چهار کشور آسیای مرکزی، توافقنامه تاسیس سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی (WAICO) را امضا کردند. این سازمان که مقر آن در شانگهای خواهد بود، با هدف گسترش همکاریهای بینالمللی در حوزه هوش مصنوعی شکل گرفته و از آن به عنوان یکی از ابزارهای جدید چین برای توسعه نفوذ فناوری خود در سطح جهان یاد میشود.
قزاقستان؛ شریک راهبردی پکن
قزاقستان در میان کشورهای آسیای مرکزی بیشترین سطح همکاری را با چین به ثبت رسانده است. قاسم جومارت توکایف، رئیس جمهور این کشور، در سخنرانی خود پس از رئیس جمهور چین، از پیشرفتهای پکن در حوزه هوش مصنوعی تمجید کرد و اعلام کرد که بیش از نیمی از پژوهشگران فعال در حوزه هوش مصنوعی جهان در چین فعالیت میکنند و این کشور همچنین بیشترین تعداد ثبت اختراع مرتبط با این فناوری را در اختیار دارد.
توکایف همچنین پیشنهاد داد نخستین نشست سالانه سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی در شهر آستانه برگزار شود و دفتر منطقهای آسیای مرکزی این سازمان نیز در پایتخت قزاقستان مستقر شود. همزمان با سفر هیات قزاقستان به شانگهای، بیش از ۷۰ توافقنامه میان دو کشور به امضا رسید که ارزش مجموع آنها از ۱۵ میلیارد دلار فراتر میرود. بخش قابل توجهی از این توافقنامهها به حوزههای هوش مصنوعی، زیرساختهای دیجیتال و فناوریهای پیشرفته اختصاص دارد.
قراردادهای میلیارد دلاری
بسته همکاریهای امضا شده میان چین و قزاقستان تنها به حوزه هوش مصنوعی محدود نمیشود و طیف گستردهای از پروژههای اقتصادی و صنعتی را در بر میگیرد. از مهمترین این توافقها میتوان به سرمایهگذاری گروه مواد گویویو چین برای احداث ترمینال چندمنظوره در بندر کوریک قزاقستان در ساحل دریای خزر اشاره کرد؛ پروژهای که جایگاه این بندر را در کریدور میانی حملونقل تقویت خواهد کرد.
همچنین تفاهمنامهای با شرکت China Communications Construction برای ساخت نیروگاه برقآبی ۶۰۰ مگاواتی در منطقه آلماتی امضا شد. در بخش صنایع سنگین نیز شرکت چینی Acre Coking & Refractory Engineering Consulting، شرکت Qarmet و بانک توسعه قزاقستان برای احداث دو مجتمع جدید باتری ککسازی و سامانه تصفیه گاز کک در منطقه کاراگاندی به توافق رسیدند.
در حوزه مالی نیز بانک توسعه قزاقستان و شرکت China Central Depository & Clearing Co. توافقنامهای را برای افزایش مشارکت سرمایهگذاران چینی در بازارهای مالی قزاقستان امضا کردند. از دیگر پروژههای مهم میتوان به همکاری صندوق Samruk-Kazyna، شرکت Freedom Holding Corp.، شهرداری آستانه و گروه خودروسازی Geely Auto برای توسعه زیرساختهای شارژ خودروهای برقی و استفاده از راهکارهای مبتنی بر هوش مصنوعی در صنعت خودرو اشاره کرد.
همچنین گروه آستانه و شرکت Chery Holding برای تولید خودروهای برقی برندهای اومودا و جاکو در قزاقستان به توافق رسیدند. در بخش آموزش نیز دانشگاه ملی قزاقستان و دانشگاه سوژو تفاهمنامهای برای ایجاد پردیس دانشگاهی مشترک امضا کردند. علاوه بر این، دولت قزاقستان مذاکرات با شرکت تیان یینگ چین را برای سرمایهگذاری در احداث مراکز مدیریت پسماند در دست کم سه شهر بزرگ این کشور در دستور کار قرار داده است.
گسترش همکاری منطقهای با چین
تاجیکستان نیز از امضای توافقنامههای جدید با چین در حوزه فناوری خبر داده است. ازبکستان نیز مذاکراتی را با نهادهای بزرگ چینی درباره اجرای پروژههای مشترک در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر انجام داد، هرچند این مذاکرات در نهایت به توافق مشخصی منجر نشد.
ترکمنستان اگرچه هیاتی به کنفرانس شانگهای اعزام نکرد، اما وزارت ارتباطات این کشور تفاهمنامهای را با کمیسیون توسعه و اصلاحات ملی چین برای همکاری در حوزه انرژیهای تجدیدپذیر امضا کرد.
از سوی دیگر، قرقیزستان نیز همکاریهای اقتصادی خود با چین را توسعه داده است. شرکت دولتی Kyrgyz Agroholding با شرکت ملی مهندسی برق چین برای احداث کارخانه تولید کود شیمیایی با ظرفیت سالانه ۶۰۰ هزار تن به توافق رسید. این شرکت همچنین با شرکت زیستفناوری Shijiazhuang Shineon قراردادی برای احداث کارخانه تولید واکسنهای دامی منعقد کرد که ظرفیت تولید سالانه آن بین ۲۵ تا ۳۰ میلیون دوز واکسن با استانداردهای بینالمللی GMP خواهد بود.
همکاریهای آموزشی و فناورانه
ترکمنستان و چین نیز مجموعهای از توافقنامهها را در حوزههای هوش مصنوعی، انرژی، آموزش، علم و فناوری، بهداشت، فرهنگ، حملونقل و لجستیک امضا کردهاند. در قالب این همکاریها، دو کشور برای ایجاد مرکز مشترک آموزش انرژی، تدوین چارچوب همکاری در حوزه هوش مصنوعی، اجرای برنامه مشارکت علمی و نوآوری در سالهای ۲۰۲۶ تا ۲۰۲۸ و همچنین برنامه همکاری پنجساله ۲۰۲۶ تا ۲۰۳۰ به توافق رسیدهاند.
همزمان، کارکنان دولت ترکمنستان در یک دوره آموزشی تخصصی دو هفتهای در چین با سازوکارهای سازمان تجارت جهانی و شیوههای ادغام در اقتصاد جهانی آشنا شدند. همچنین گروهی از معلمان و پژوهشگران این کشور نیز در دورههای آموزشی چین شرکت کرده و با روشهای نوین آموزشی، آزمون HSK و کاربرد فناوریهای دیجیتال در نظام آموزشی آشنا شدند.
رقابت فناوری در قلب آسیا
تحولات اخیر نشان میدهد چین در حال تبدیل همکاریهای فناورانه به یکی از مهمترین ابزارهای گسترش نفوذ ژئوپلیتیکی خود در آسیای مرکزی است. ایجاد سازمان همکاری جهانی هوش مصنوعی، امضای دهها توافقنامه میلیارد دلاری، توسعه زیرساختهای دیجیتال، سرمایهگذاری در صنایع راهبردی و گسترش همکاریهای آموزشی، همگی بیانگر آن است که پکن تلاش میکند جایگاه خود را به عنوان شریک اصلی فناوری کشورهای آسیای مرکزی تثبیت کند. در مقابل، تداوم رقابت میان چین و آمریکا در حوزه هوش مصنوعی میتواند در سالهای آینده این منطقه را به یکی از مهمترین میدانهای رقابت فناوری و سرمایهگذاری در جهان تبدیل کند.
