اورست بلندترین قله زمین نیست؛ پس بلندترین نقطه کجاست؟
اقتصاد۲۴- وقتی از «بلندترین کوه جهان» صحبت میکنیم، تقریبا همه به یاد اورست میافتند؛ قلهای که در مرز نپال و تبت قرار دارد و با ارتفاع ۸۸۴۸.۸۶ متر از سطح متوسط دریا، بالاترین نقطه خشکیهای زمین به شمار میرود. اما یک نکته جالب وجود دارد: اگر معیار اندازه گیری را تغییر دهیم، اورست دیگر در رتبه نخست نیست.
پاسخ این معما به شکل زمین و نقطهای بستگی دارد که اندازه گیری را از آن آغاز میکنیم.
اورست؛ بلندترین قله نسبت به سطح دریا
اورست در هیمالیا قرار دارد و ارتفاع قله آن حدود ۸۸۴۹ متر بالاتر از سطح متوسط دریاست. به همین دلیل، وقتی ارتفاع کوهها را به شیوه معمول جغرافیایی و از سطح دریا مقایسه میکنیم، اورست بدون رقیب در جایگاه نخست قرار میگیرد. ناسا نیز اورست را بلندترین کوه زمین از نظر ارتفاع نسبت به سطح دریا معرفی میکند.
اما سطح دریا تنها نقطه مرجعی نیست که میتوان برای اندازه گیری ارتفاع یک کوه در نظر گرفت.
چیمبورازو؛ قلهای که از مرکز زمین دورتر است
در اکوادور، آتشفشانی به نام چیمبورازو قرار دارد که ارتفاع قله آن حدود ۶۲۶۸ متر از سطح دریاست؛ یعنی تقریبا ۲۵۸۰ متر پایینتر از قله اورست.
با این حال، قله چیمبورازو از یک نظر منحصربهفرد است: این قله دورترین نقطه سطح زمین از مرکز سیاره محسوب میشود.
دلیل این اتفاق به شکل واقعی زمین مربوط میشود. زمین یک کره کامل نیست و در ناحیه استوا بر اثر چرخش سیاره کمی برآمدهتر است. چیمبورازو تنها حدود ۱ درجه در جنوب خط استوا قرار دارد و بنابراین قله آن روی بخش برجستهتر زمین واقع شده است.
در نتیجه، اگر به جای سطح دریا، فاصله قلهها از مرکز زمین را اندازه بگیریم، چیمبورازو از اورست جلو میافتد. طبق دادههای NOAA، قله چیمبورازو بیش از ۲۰۷۲ متر دورتر از مرکز زمین قرار دارد. به بیان ساده، قله چیمبورازو از نظر هندسی اندکی «بیرون تر» از قله اورست قرار گرفته است.
پس چرا همیشه میگوییم اورست بلندترین کوه دنیاست؟
چون در جغرافیا، ارتفاع کوهها معمولا نسبت به سطح متوسط دریا بیان میشود. با این معیار، اورست با ارتفاع نزدیک به ۸۸۴۹ متر همچنان بلندترین نقطه روی خشکیهای زمین است؛ بنابراین جمله «اورست بلندترین قله دنیا نیست» کمی گمراه کننده است. دقیقتر این است که بگوییم:
اورست بلندترین قله زمین نسبت به سطح دریاست، اما چیمبورازو دورترین قله از مرکز زمین است.
این تفاوت کوچک در تعریف «بلندترین» باعث شده یک کوه ۶۲۶۸ متری بتواند در یک معیار، بالاتر از کوهی تقریبا ۸۸۴۹ متری قرار بگیرد.
یک رقیب دیگر هم وجود دارد
ماجرا حتی از این هم جالبتر است. اگر معیار را از سطح دریا به «ارتفاع کامل کوه از پایه تا قله» تغییر دهیم، باز هم اورست جایگاه نخست را از دست میدهد.
مائونا کیا در هاوایی نمونه مشهور این موضوع است. بخش بزرگی از این کوه زیر آب قرار گرفته و اگر ارتفاع آن را از پایه روی کف اقیانوس تا قله اندازه بگیریم، ارتفاع آن بیش از ۱۰۲۱۰ متر میشود؛ در حالی که تنها حدود ۴۲۰۷ متر از آن بالاتر از سطح دریاست. NOAA مائونا کیا را بلندترین کوه از پایه تا قله معرفی میکند؛ بنابراین میتوان سه «بلندترین» را در نظر گرفت:
اورست: بلندترین نقطه نسبت به سطح متوسط دریا
چیمبورازو: دورترین نقطه سطح زمین از مرکز زمین
مائونا کیا: بلندترین کوه از پایه تا قله
راز در شکل زمین است
شاید عجیبترین بخش ماجرا این باشد که پاسخ این پرسش نه در ارتفاع کوه ها، بلکه تا حد زیادی در شکل خود زمین پنهان شده است.
زمین یک توپ کاملا گرد نیست. قطر زمین در ناحیه استوا بیشتر از قطر آن در امتداد قطب هاست. چرخش زمین باعث ایجاد این برآمدگی استوایی شده است. به همین دلیل، نقطهای روی خط استوا از مرکز زمین فاصله بیشتری دارد تا نقطهای با همان ارتفاع که در عرض جغرافیایی بالاتری قرار گرفته باشد.
چیمبورازو تقریبا در بهترین موقعیت ممکن برای بهره بردن از همین برآمدگی قرار گرفته است؛ در حالی که اورست در حدود ۲۸ درجه شمالی واقع شده است.
به همین دلیل است که یک قله ۶۲۶۸ متری میتواند از مرکز زمین بیش از ۲ کیلومتر دورتر از قلهای با ارتفاع تقریبا ۸۸۴۹ متر باشد.
اورست همچنان اورست است!
این تفاوتهای هندسی چیزی از جایگاه افسانهای اورست کم نمیکند. اورست همچنان بلندترین نقطه خشکیهای زمین نسبت به سطح دریاست و صعود به آن یکی از مشهورترین چالشهای تاریخ کوهنوردی به شمار میرود.
در ۲۹ مه ۱۹۵۳، ادموند هیلاری از نیوزیلند و تنزینگ نورگای از نپال نخستین صعود موفق ثبت شده به قله اورست را انجام دادند.
از آن زمان، اورست به یکی از شناخته شدهترین نمادهای ماجراجویی و کوهنوردی در جهان تبدیل شده است. اما داستان «بلندترین کوه جهان» نشان میدهد که گاهی یک سوال ساده، به پاسخ سادهای ختم نمیشود.
پس اگر کسی از شما پرسید «بلندترین کوه دنیا کدام است؟»، قبل از جواب دادن بهتر است یک سوال دیگر بپرسید:
از کجا اندازه میگیریم؟
