تاثیر افزایش قیمت بنزین بر قیمت خودرو/ گرانی بنزین مردم را به سمت خودروهای جدید نمیبرد
اقتصاد۲۴- همزمان با آغاز شهریورماه و تشدید گمانهزنیها درباره سناریوهای مدیریت مصرف سوخت، دولت از طرحهای جدید احتمالی همچون سهمیهبندی جدید و طرحهای جایگزین مانند تخصیص سهمیه به کد ملی یا نظام چندنرخی پرده برداشت. امیرحسن کاکایی، کارشناس صنعت خودرو و استاد دانشگاه، در گفتوگو با اقتصاد ۲۴ با واکاوی علل اصلی جهش مصرف بنزین، به طرحهای توزیعی اخیر پرداخت و تاثیر افزایش قیمت بنزین بر قیمت مدلهای مختلف خودرو را بررسی کرد.
تجربه جهانی افزایش قیمت سوخت و استقبال از خودروهای برقی
امیرحسن کاکایی درباره مقایسه وضعیت بازار جهانی و داخلی و تاثیر افزایش قیمت سوخت در افزایش خرید خودروهای برقی گفت: «در دنیا و مثلاً در آمریکا، قیمت بنزین پس از جنگ و در همین شش ماه اخیر تقریباً دو برابر شده است. این جهش قیمتی باعث شد که خودروهای برقی، بهشدت مورد استقبال مردم قرار گیرند. چرا که ارقام و ابعاد تغییرات قیمتی در آنجا کاملاً محسوس و تعیینکننده است.»
تاثیر افزایش قیمت بنزین بر قیمت خودرو
وی درباره تأثیر افزایش قیمت بنزین در ایران توضیح داد: «میزان اثرگذاری افزایش قیمت بنزین در استقبال مردم از خودروهای برقی بستگی مستقیمی به رقم افزایش دارد. اگر بنزین مثلاً از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان برسد، عملاً هیچ اثری روی رفتار جامعه نخواهد داشت. برای نمونه، قبض آبافزایش چشمگیری داشته است، در حالی که هزینه بنزین در همین مدت برای ۲۰۰ لیتر در ماه حتی به ۴۰۰ هزار تومان هم نرسیده است. حال اگر این هزینه ۴۰۰ هزار تومانی به ۸۰۰ هزار تومان هم برسد، اثری در سبد هزینه ایجاد نمیکند و انگیزه مصرفکننده را تغییر نمیدهد.»
تجربه ناموفق خودروهای گازسوز
این کارشناس خودرو درباره سابقه سیاستگذاری گازسوز کردن خودروها گفت: «ما نمونه این سیاستها را در خودروهای گازسوز (CNG) دیدیم. اگر دستور و الزام دولت نبود، هیچکس به سمت خودروی گازسوز نمیرفت. اکنون برای من جای سؤال است که دولت مدام بر مصرف سوخت بحث میکند، اما دیگر هیچ صدایی از طرح خودروهای گازسوز درنمیآید، در حالی که زمانی میگفتند راهکار نجات کشور گازسوز کردن است.»
بیشتر بخوانید:
وی افزود: «علت این بود که وقتی قیمت سوخت خیلی تغییر نکند، پرداخت پول اضافی برای خرید خودروی گازسوز، ارزش اقتصادی لازم را برای مصرفکننده ایجاد نمیکند؛ بنابراین مصرفکننده حاضر به تغییر مسیر به سمت گازسوز یا برقی نمیشود.»
صفهای بنزین و تمایل محدود افراد متمول به خودروهای برقی
کاکایی درباره صفهای بنزین در شهرستانها و تأثیر آن بر متقاضیان خاص اظهار داشت: «اکنون در بسیاری از شهرستانها برای بنزین صفهای طولانی تشکیل میشود. این موضوع باعث شده قشری از افراد متمول که ارزش زمان خود را بالاتر از ایستادن در صف میدانند، به سراغ خرید خودروهای برقی بروند. با این حال خریدار معمولی همیشه بر اساس صرفه اقتصادی تصمیم میگیرد و با قیمتهای فعلی بنزین و ارقام مطرح در محدوده ۱۰ هزار تومان، تغییر رفتاری در کل بازار رخ نمیدهد.»
غیرواقعی بودن جهشهای قیمتی سنگین
وی با اشاره به برخی ارقام مطرحشده درباره قیمت بنزین افزود: «عددی مثل ۸۰ تا ۸۷ هزار تومان برای قیمت بنزین شاید به رقم واقعی بنزین نزدیک باشد، اما قطعا آن عدد از سوی دولت اعمال نخواهد شد. چنین اعدادی در حد شوک است. از سویی اگر بنزین ناگهان ۵۰ هزار تومان شود تحولات زیادی رقم میخورد. احتمالاً دولت و مجلس زیر بار چنین شوکی نمیروند و در نهایت اگر کاری انجام دهند، قیمت در بازه ۱۰ تا ۱۵ هزار تومان خواهد بود.»
صرفه خرید خودروی برقی و گازسوز در برابر بنزین ۵۰ هزار تومانی
کاکایی در خصوص طرح سهمیه به هر فرد و واکنش مصرفکننده در بازار آزاد تشریح کرد: «یک شهروند عادی در شهری مثل تهران ممکن است حدود ۲۰۰ لیتر در ماه مصرف کند. اگر دولت مثلاً ۱۰۰ لیتر سهمیه بدهد و فرد مجبور شود ۱۰۰ لیتر مازاد را از بازار آزاد به فرض با نرخ تعادلی ۵۰ هزار تومان تأمین کند، اختلاف پرداختی ماهانه او ۵ میلیون تومان میشود.»
وی در ادامه به مقایسه این هزینه با خرید خودروهای دیگر پرداخت: «اگر فرد بخواهد یک خودروی گازسوز بخرد، حداقل باید ۱۰ تا ۱۵ درصد یعنی رقمی حدود ۳۰۰ میلیون تومان بیشتر بپردازد. بهره بانکی بازاریِ این ۳۰۰ میلیون تومان حداقل ۶ میلیون تومان در ماه، یعنی ۲ درصد میشود. با این محاسبات یعنی خریدن بنزین آزاد همچنان ارزانتر از هزینه اضافی خودروی گازسوز تمام میشود، بدون اینکه مردم درگیر صف گاز، اتلاف وقت و کوچک شدن صندوق عقب خودرو شوند. حال اگر فرد بخواهد خودروی برقی بخرد، باید ۶۰ تا ۷۰ درصد و حتی دو برابر بیشتر هزینه کند؛ بنابراین در صورت پرداخت بنزین ۵۰ هزار تومانی هم خرید خودروی برقی از نظر اقتصادی بهصرفه نخواهد بود.»
تفاوت بازار ایران با کشورهای اروپایی و آمریکایی
این کارشناس خودرو تأکید کرد: «در اروپا و آمریکا قیمت بنزین آزاد بود و با وقوع جنگ دو برابر شد، در نتیجه خودروهای برقی مورد استقبال قرار گرفتند. اما در کشور ما قیمت بنزین بهشدت پایین و قیمت فناوریها بسیار بالا است، در نتیجه صرفاً دستکاری جزئی قیمت سوخت اثری در سلیقه بازار توده مردم ایجاد نمیکند. البته بازار محدود خودروهای لوکس که افراد پردرآمد خریدار آن هستند حساب جداگانهای دارد، اما در بدنه عمومی جامعه این تغییر الگو اتفاق نخواهد افتاد.»
بحران بیبرنامگی در حوزه انرژی
وی با انتقاد از نبود برنامهریزی جامع در حوزه انرژی افزود: «قیمت سوخت و انرژی در ایران بسیار بیبرنامه و رها شده است و دولتها و مجلسها مسیر درستی برای هدایت مصرف تعریف نمیکنند. برای مثال سال گذشته با کمبود برق مواجه شدیم و دولت به جای تعیین تکلیف اساسی و داشتن یک برنامه جامع و بلند مدت، واحدهای صنعتی را به سمت استفاده از دیزلژنراتورها سوق داد. این راهکار غلط بود و اکنون تأمین گازوئیل آن ژنراتورها خود به یک معضل جدید بدل شده است.»
کاکایی ادامه داد: «نمیتوان با نیمبند کردن مسائل مردم را به سمت خودروی برقی هدایت کرد، در حالی که زیرساخت برق کشور هم اکنون با قطعی مواجه است و این روزها واحدهای مسکونی نیز حداقل دو ساعت در هفته با قطع برق همراه هستند. راهکار اساسی این است که دولت یک برنامه بلندمدت بدهد. مثلاً همانند مصوبات دهه ۷۰، سالانه ۱۰ تا ۲۰ درصد به قیمت سوخت اضافه شود تا بازار ثبات و پیشبینیپذیری داشته باشد و مصرفکننده متناسب با آن برای تردد و مصرف خود برنامهریزی کند.»
تأثیر مستقیم کیفیت سوخت بر مصرف و ناترازی بنزین
امیرحسن کاکایی در پایان با تأکید بر نقش اساسی کیفیت سوخت گفت: «افزایش کیفیت بنزین به تنهایی میتواند تا ۵۰ درصد مصرف سوخت را کاهش دهد. اگر دولت به جای تمرکز صِرف روی ابزارهای قیمتی، کیفیت سوخت را ارتقا دهد و استانداردها را اصلاح کند، بخش قابلتوجهی از ناترازی و کمبود سوخت فعلی برطرف خواهد شد. باید به مسئله انرژی نگاهی عمیقتر داشت و به ابزارهای صرفاً قیمتی و راهکارهای موقت متکی نبود.»
