یک کارشناس اقتصادی، با انتقاد از سیاست افزایش قیمت بنزین و نحوه مواجهه با قاچاق سوخت، معتقد است در شرایط فعلی، به جای انتقال هزینهها به مردم، باید با قاچاق از مبادی اصلی مقابله و همزمان نرخ ارز و تورم مدیریت شود.
صفهای بنزین، تکذیبهای دولتی و نگرانی از تغییر سهمیهها بار دیگر پرونده قدیمی بحران انرژی در ایران را باز کرده و دولت میان فشار ناترازی و هراس از تبعات اجتماعی هرگونه تغییر در قیمت سوخت، به دنبال راهی برای عبور از بحرانی است که ریشههای آن به تصمیمات مجلس هفتم بازمیگردد.
صفهای طولانی در برخی جایگاههای سوخت تهران دوباره دیده شده، اما بررسیها نشان میدهد ماجرا نه از کمبود بنزین، بلکه از ترکیب چند عامل از جمله افزایش مصرف، نگرانیهای عمومی، محدودیت کارت جایگاهها و اختلال در توزیع نشأت گرفته است.
در حالی که بحث افزایش قیمت بنزین دوباره به صدر اخبار بازگشته، اختلافنظر مسئولان درباره میزان کسری سوخت و ضرورت اصلاح قیمتها، پرسشهای تازهای ایجاد کرده است؛ آیا افزایش قیمت برای حل ناترازی است یا جبران کاهش درآمدهای نفتی؟
ورود متانول به ترکیب بنزین و احتمال اثرگذاری آن بر کیفیت سوخت و آلودگی هوا، به موضوعی بحثبرانگیز تبدیل شده است اما شرکت پالایش و پخش آن را در چارچوب استاندارد میداند و محیط زیست اثر مستقیم آن بر آلودگی هوا را کم ارزیابی میکند.
ناترازی بنزین حاصل یک اختلال مقطعی نیست که بتوان با یک شوک قیمتی یا چند محموله وارداتی برطرفش کرد؛ این بحران محصول سالها غفلت از فناوری، بهرهوری، مقیاس تولید و اصلاح الگوی مصرف است.
آنچه این روزها در پمپبنزینهای تهران دیده میشود، بیش از آنکه بازتاب یک کسری واقعی و ناگهانی در عرضه بنزین باشد، واکنش رفتاری شهروندان به یک خلأ اطلاعاتی رسمی است؛ خلأیی که خودِ دولت با تایید نیمهکاره تغییرات -بدون اعلام جزئیات- به آن دامن زده است.
معاون ارتباطات و اطلاعرسانی دفتر معاون اول رئیسجمهور نوشت: «فشارها و ادعاهای دشمن بیش از واقعیت، عملیات روانی است. دولت برای تمام سناریوها پیشبینی لازم را انجام داده و خدماترسانی و تأمین بیوقفه کالا با وفور ادامه دارد. این یک شعار نیست، واقعیتی است که تا کنون از این دولت دیدهایم و خواهیم دید.»
رئیس دفتر رئیسجمهوری، مداخله دولت در وضعیت سوخت کشور را ناگریز دانست و گفت: «کاهش سهمیههای بنزین قطعی است. کسی بیش از سهمیه بخواهد بنزین خریداری کند، قیمت بالاتری خواهد داشت، اما هنوز این قیمت تعیین نشده است».
فرض کنید به هر نفر ۳۰ لیتر بنزین بدهیم و یک خانواده پنجنفره هم سهمیه دریافت کند. فردا این موضوع دوباره تبدیل به دکان و دفتر و دستک میشود و دوباره رانت و هزار مشکل دیگر ایجاد خواهد کرد.
وزیر نفت، با بیان اینکه هنوز برای قیمت بنزین تصمیمی گرفته نشده است، گفت: نرخهایی که گفته میشود، گمانهزنیهای رسانهای است و فرآیند تصمیمسازی همچنان ادامه دارد تا به نقطه تصمیم برسد.
وی درباره تأثیر افزایش قیمت بنزین در ایران توضیح داد: «میزان اثرگذاری افزایش قیمت بنزین در استقبال مردم از خودروهای برقی بستگی مستقیمی به رقم افزایش دارد. اگر بنزین مثلاً از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان برسد، عملاً هیچ اثری روی رفتار جامعه نخواهد داشت. اگر این هزینه ۴۰۰ هزار تومانی به ۸۰۰ هزار تومان هم برسد، اثری در سبد هزینه ایجاد نمیکند و انگیزه مصرفکننده را تغییر نمیدهد.»
یک تحلیلگر بازار سرمایه میگوید: با تغییر سیاست ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، رشدهای شدیدی در نرخ ارز، سهام مربوطه در بورس و کل بازار سرمایه تجربه شد، اما بنزین اهمیت ذهنی و اجتماعیاش شاید امروز بیشتر از اهمیت اقتصادیاش باشد.
همزمان که بحث افزایش قیمت بنزین بار دیگر به یکی از نگرانیهای اصلی مردم تبدیل شده، بحران دیگری بیسروصدا زیر کاپوت خودروها در حال گسترش است؛ سوختی که به گفته برخی مسئولان و گزارشهای میدانی، کیفیت آن محل تردید است و هزینههای سنگین تعمیرات را به رانندگان تحمیل میکند.
دولت با یک مسئله واقعی و فوری روبهروست: براساس ارقام اعلامی، مصرف روزانه حدود ۱۴ میلیون لیتر بالاتر از عرضه داخلی است؛ بخشی از ظرفیت انرژی در جنگ آسیب دیده و واردات نیز دیگر مسیر آسان و کمهزینهای نیست. بنابراین «هیچ کاری نکنیم» پاسخ قابل دوام نیست. اما فوریت مسئله نیز نباید بهانهای برای انتخاب نسخهای شود که هزینههای جانبی آن از خود ناترازی بزرگتر باشد.
مدیرعامل شرکت نفت ستاره خلیج فارس در واکنش به شایعه و ادعای برخی افراد مبنی بر آسیب استفاده از متانول در بنزین گفت: استفاده از متانول در سوخت در کشورهایی مانند چین، آمریکا و اروپا تجربه شده و این ترکیب هیچ آسیبی به خودرو وارد نمیکند.