عضو کمیسیون اقتصادی مجلس با هشدار نسبت به تبعات تورمی افزایش قیمت بنزین گفت: اصلاح ناترازی سوخت باید پیش از هر تصمیم قیمتی از مسیر افزایش تولید، کنترل قاچاق و مدیریت مصرف دنبال شود.
بازار گمانهزنی درباره اعداد احتمالی قیمت بنزین در آینده هم داغ است؛ هرکس رقمی میگوید و البته برخی معترض هستند با محدودشدن سهمیه بنزین با نرخ دولتی، سفر با خودروهای شخصی بسیار گرانقیمت میشود.
ناترازی بنزین حاصل یک اختلال مقطعی نیست که بتوان با یک شوک قیمتی یا چند محموله وارداتی برطرفش کرد؛ این بحران محصول سالها غفلت از فناوری، بهرهوری، مقیاس تولید و اصلاح الگوی مصرف است.
آنچه این روزها در پمپبنزینهای تهران دیده میشود، بیش از آنکه بازتاب یک کسری واقعی و ناگهانی در عرضه بنزین باشد، واکنش رفتاری شهروندان به یک خلأ اطلاعاتی رسمی است؛ خلأیی که خودِ دولت با تایید نیمهکاره تغییرات -بدون اعلام جزئیات- به آن دامن زده است.
رئیس دفتر رئیسجمهوری، مداخله دولت در وضعیت سوخت کشور را ناگریز دانست و گفت: «کاهش سهمیههای بنزین قطعی است. کسی بیش از سهمیه بخواهد بنزین خریداری کند، قیمت بالاتری خواهد داشت، اما هنوز این قیمت تعیین نشده است».
فرض کنید به هر نفر ۳۰ لیتر بنزین بدهیم و یک خانواده پنجنفره هم سهمیه دریافت کند. فردا این موضوع دوباره تبدیل به دکان و دفتر و دستک میشود و دوباره رانت و هزار مشکل دیگر ایجاد خواهد کرد.
وی درباره تأثیر افزایش قیمت بنزین در ایران توضیح داد: «میزان اثرگذاری افزایش قیمت بنزین در استقبال مردم از خودروهای برقی بستگی مستقیمی به رقم افزایش دارد. اگر بنزین مثلاً از ۵ هزار تومان به ۱۰ هزار تومان برسد، عملاً هیچ اثری روی رفتار جامعه نخواهد داشت. اگر این هزینه ۴۰۰ هزار تومانی به ۸۰۰ هزار تومان هم برسد، اثری در سبد هزینه ایجاد نمیکند و انگیزه مصرفکننده را تغییر نمیدهد.»
یک تحلیلگر بازار سرمایه میگوید: با تغییر سیاست ارز ۲۸ هزار و ۵۰۰ تومانی، رشدهای شدیدی در نرخ ارز، سهام مربوطه در بورس و کل بازار سرمایه تجربه شد، اما بنزین اهمیت ذهنی و اجتماعیاش شاید امروز بیشتر از اهمیت اقتصادیاش باشد.
دولت با یک مسئله واقعی و فوری روبهروست: براساس ارقام اعلامی، مصرف روزانه حدود ۱۴ میلیون لیتر بالاتر از عرضه داخلی است؛ بخشی از ظرفیت انرژی در جنگ آسیب دیده و واردات نیز دیگر مسیر آسان و کمهزینهای نیست. بنابراین «هیچ کاری نکنیم» پاسخ قابل دوام نیست. اما فوریت مسئله نیز نباید بهانهای برای انتخاب نسخهای شود که هزینههای جانبی آن از خود ناترازی بزرگتر باشد.
اگر دولتها از سالها پیش، بهجای ثابت نگه داشتن قیمت اسمی حاملهای انرژی، قیمت آن را بهصورت ماهانه یا حتی متناسب با شرایط اقتصادی و تورم تعدیل میکردند، جامعه بهتدریج با این تغییرات سازگار میشد.
درحالیکه بحث بر سر تغییر سهمیهبندی یا افزایش قیمت بنزین به یکی از داغترین پروندههای اقتصادی و اجتماعی کشور تبدیل شده است، دولت ۳سناریو را برای تغییر قیمت بنزین در دست دارد.
هرچند سقاباصفهانی بهخوبی توانست دلایل ناترازی بنزین را تبیین کند، در توضیح یکخطی طرح خود، آن را تصمیمی دانست که مردم حتی اگر در مضیقه بیفتند به دلیل ماهیت عدالتمحوری طرح، آن را خواهند پذیرفت. سقاباصفهانی افزود ما ۳۰ میلیون لیتر بنزین را به حملونقل عمومی تخصیص میدهیم و مابقی تولید بنزین داخلی را بر مبنای خانوار تقسیم خواهیم کرد.
در مدل سقاباصفهانی، سیاستهای خشن بازار آزاد فقط وقتی به میدان میآیند که طرف حساب مردم باشند؛ اما همین سیاستگذار وقتی به خودروساز میرسد، ناگهان از یک لیبرال سختگیر به دایهای مهربان بدل میشود.
مجید شاکری پژوهشگر مالی اظهار کرد: این مدل طرحهای بنزینی دو ویژگی دارند. یکی اینکه یک راهی است که دولتمردها دوست دارند تقصیر خودشان نباشد. راهحلهایی که در این طرح، سامانه انجام میدهد و شما میخرید و میفروشید و اینها، این امکان را میدهد که بنزین گران بشود، اما تقصیر من نباشد.نکته دوم این است که واقعاً بعضی از دولتمردان در آن پتانسیل سیاسی میبینند. یعنی برداشتشان این است که با یارانه دادن در این حوزه میتوانند یک نتیجه سیاسی هم به دست بیاورند. به نظر من اشتباه میکنند. اساساً سراغ ابزار کالای تجاری رفتن برای یارانه دادن، کار اشتباهی است.
کد خبر: ۳۷۶۸۴۶ تاریخ انتشار : ۱۴۰۵/۰۵/۲۶
جزئیات تازه از برنامه دولت برای اصلاح نظام سهمیهبندی
در حالی که مسئولان از بررسی سه سناریو، از جمله طرح جنجالی «سهمیه کد ملی» خبر میدهند، تقابل میان هشدارها درباره تحلیل رفتن ذخایر سوخت و نگرانی نمایندگان مجلس از وقوع یک موج تورمی جدید، دولت را در یک دوگانه سرنوشتساز قرار داده است.