تاریخ انتشار: ۱۰:۲۴ - ۰۶ آبان ۱۳۹۸

بحران تشکیل سرمایه در اقتصاد ایران

سعید مسگری*
سعید مسگری
اقتصاد24- بحران تشکیل سرمایه در اقتصاد ایران - امروزه دیگر اهمیت سرمایه‌گذاری بر کسی پوشیده نیست و نیاز به بیان مقدمه و توضیحاتی ندارد. اگرچه عوامل مختلفی بر رشد اقتصادی موثر هستند اما یکی از مهم‌ترین آنها، حجم سرمایه‌گذاری در اقتصاد است.

زمانی که رشد اقتصادی وضعیت مناسبی ندارد یکی از متهمان اصلی آن، کاهش سرمایه‌گذاری یا پایین بودن حجم آن در سال‌های گذشته است.در یادداشت هفته قبل با عنوان «افول رشد اقتصادی در دهه ۹۰» به بررسی وضعیت رشد اقتصادی پرداختیم و بیان شد که میانگین رشد اقتصادی در هشت سال اخیر به شدت کاهش یافته و از میانگین بلندمدت آن فاصله گرفته است. برای تحلیل چرایی این کاهش، لازم است عوامل موثر بر رشد اقتصادی مورد بررسی قرار گیرد. در این راستا در گام نخست به بررسی وضعیت سرمایه‌گذاری خواهیم پرداخت.مهم‌ترین شاخصی که برای سرمایه‌گذاری در اقتصاد ایران وجود دارد رشد تشکیل سرمایه ثابت ناخالص است.

این شاخص که از حساب‌های ملی استخراج می‌شود نشان می‌دهد که به قیمت‌های ثابت هر سال چه میزان سرمایه در اقتصاد ایجاد شده است. تا قبل از سال ۱۳۹۷ که بانک مرکزی آمار حساب‌های ملی را منتشر می‌کرد تشکیل سرمایه به تفکیک بخش خصوصی و دولتی اعلام می‌شد اما از سال گذشته تنها حجم کلی آن توسط مرکز آمار منتشر می‌شود.قبل از بررسی وضعیت سرمایه‌گذاری در دهه ۹۰، نگاهی به روند بلندمدت آن داشته باشیم. میانگین نرخ رشد سرمایه ثابت ناخالص پس از پایان جنگ تحمیلی تا ابتدای‌ دهه ۹۰ (۱۳۸۹-۱۳۶۸) معادل ۲/۶ درصد بوده است. در این بازه زمانی میانگین سرمایه‌گذاری در ماشین‌آلات ۹/۷ درصد و میانگین سرمایه‌گذاری سالانه در بخش ساختمان ۱/۵ درصد بوده است. صرف‌نظر از نوسانات زیادی که سرمایه‌گذاری در اقتصاد ایران داشته، عملکرد آن بهتر از رشد اقتصادی بوده است. درواقع به اندازه افزایش سرمایه‌گذاری، رشد در اقتصاد صورت نگرفته است.

اما در دهه ۹۰ وضعیت سرمایه‌گذاری متفاوت با قبل بوده است. میانگین سالانه نرخ رشد تشکیل سرمایه ثابت ناخالص از سال ۱۳۹۰ تا ۱۳۹۷ معادل ۱/۳- درصد است. در این هشت سال نه تنها رشد سرمایه‌گذاری نداشته‌ایم بلکه شاهد رشد منفی نیز بوده‌ایم. در دهه ۹۰ در چهار سال، رشد تشکیل سرمایه ثابت منفی بوده است. این اتفاق سبب شده میانگین هشت‌ساله نیز منفی شود.
بررسی وضعیت تشکیل سرمایه در ماشین‌آلات و ساختمان نیز می‌تواند حاوی نکات مهمی باشد. در دهه ۹۰ میانگین رشد تشکیل سرمایه در بخش ماشین‌آلات حدود ۳/۰ درصد و در بخش ساختمان ۶/۵- درصد بوده است. درواقع در این هشت سال تشکیل سرمایه در بخش ماشین‌آلات رشدی نداشته و تشکیل سرمایه در بخش مسکن دچار کاهش شده است.

اگرچه رشد منفی سرمایه‌گذاری در بخش ساختمان عامل اصل منفی شدن رشد تشکیل سرمایه کل در سال‌های اخیر بوده اما مقایسه عملکرد این دو بخش با میانگین‌های بلندمدت نشان می‌دهد رشد تشکیل سرمایه در هر دو بخش ماشین‌آلات (۶/۷ درصد کاهش) و ساختمان (۷/۱۰ درصد کاهش) افت شدیدی داشته است.دیگر نکته شایان ذکر این است که در دهه ۹۰ رابطه رشد تشکیل سرمایه و رشد اقتصادی متفاوت با دو دهه قبل شده است. به طوری که میانگین نرخ رشد اقتصادی در این دهه حدود ۳/۱ درصد بوده و برخلاف دو دهه قبل که رشد تشکیل سرمایه بیش از رشد اقتصادی بوده در این دهه رشد اقتصادی بیش از رشد تشکیل سرمایه رخ داده است. در واقع در سال‌های اخیر سایر عوامل موثر بر رشد اقتصادی مانع از تاثیر شدید کاهش سرمایه‌گذاری بر رشد اقتصادی شده‌اند.بنا بر آنچه گفته شد یکی از دلایل اصلی افول نرخ رشد اقتصادی در دهه ۹۰، کاهش سرمایه‌گذاری در اقتصاد است.

عوامل مختلفی بر کاهش سرمایه‌گذاری موثر هستند که هر یک باید به تفضیل مورد نقد و بررسی قرار گیرد. به صورت تیتروار مهم‌ترین عوامل موثر بر تشکیل سرمایه را می‌توان بدین شرح نام برد: فضای کسب‌و‌کار، نرخ سود واقعی بانکی، نرخ تورم، ثبات اقتصادی و جهش‌های قیمتی، درآمدهای نفتی، متوسط نرخ ارز، سرمایه‌گذاری خارجی و میزان تسهیلات بانکی.برای برون‌رفت از چالش رشد اقتصادی پایین باید دلایل و ریشه‌های پایین بودن سطح سرمایه‌گذاری در اقتصاد ایران را به دقت مورد بررسی قرار داد. اگرچه میانگین بلندمدت رشد تشکیل سرمایه بسیار بهتر از سال‌های اخیر بوده اما همان میزان سرمایه‌گذاری نیز متناسب با اهداف برنامه‌های توسعه برای رشد اقتصادی نبوده است.

درواقع پایین بودن میزان سرمایه‌گذاری، یک مشکل دیرینه در اقتصاد ایران است که ناشی از شرایط اقتصادکلان کشور است.بنابراین از یک سو باید دلایل بلندمدت و ساختاری پایین بودن سرمایه‌گذاری مورد بررسی قرار گیرد و از سوی دیگر دلایل کوتاه‌مدتی که سبب افت شدید سرمایه‌گذاری در دهه ۹۰ و تشدید مشکل سرمایه‌گذاری پایین شده‌اند مورد تحلیل قرار گیرند. عوامل ساختاری و بلندمدت و همچنین عوامل کوتاه‌مدت و میان‌مدت باید شناسایی شوند و برای برطرف شدن آنها برنامه‌ریزی و اقدام شود. استمرار نرخ رشد پایین سرمایه‌گذاری در سال‌های آتی می‌تواند منجر به استمرار نرخ رشد اقتصادی پایین و حتی ادامه روند کاهش آن شود.

* تحلیلگر اقتصادی

منبع: جهان صنعت
ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

قیمت لیر ترکیه امروز در بازار + جزئیات

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

قیمت دلار و یورو امروز جمعه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت سکه و طلا امروز جمعه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

وضعیت هواشناسی امروز

قیمت دینار عراق امروز در بازار + جزئیات

احتمال بازگشت دلار به دامنه ۵۰ هزار تومانی

قیمت خودرو‌های سایپا امروز جمعه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت سکه پارسیان امروز جمعه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت خودرو‌های ایران خودرو امروز جمعه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت All-in-One اپل، MSI و لنوو امروز + جدول

قیمت انواع لپ تاپ ام اس آی MSI امروز + جدول

اما استون کیست؟

فیلم/ پارکینگ خودرو‌های، خودروساز کرمانی را آب برد

خرید و فروش سهمیه ارزی و رجیستری در فرودگاه امام خمینی!/ جولان سرخوشانه دلال‌ها در فرودگاه

فیلم/ مونتاژ فونیکس‌های مدیران خودرو در آب

مقایسه مجید واشقانی با بازیگر سریال بلک لیست

دلار پاشنه آشیل بازار خودرو است/ هیچ راه گریزی جز آزاد‌سازی قیمت نداریم/ حاکمیت هیچ اراده‌ای برای واردات انبوه خودرو ندارد

فیلم/ گلایه‌ دانش آموزانی که به دلیل سیل به کنکور نرسیدند

عکس/پاریس‌گردی خانم بازیگر مشهور با استایل جذاب

خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

سید هادی شیخ الاسلامی، مدیرعاملی در نقش تخریب‌گر!/ ری برندیگ ناکام بیمه میهن

فیلم/طعنه سنگین جواد هاشمی به مهران رجبی!

فیلم/ خلق چهره با کفش و کفی

انتقاد تند و تیز نماینده زنجان از دولت رئیسی

آقای زلفی‌گل! شما از ابتدا هم اشتباهی بودید!

فیلم/لحظه معجزه آسای نجات کودک از سیلاب رودخانه‌ای در بم

فیلم/پوزخند عباس جدیدی هنگام سخنرانی علیرضا دبیر

فیلم عجیبی که از یک دانشگاه در تهران لو رفت!

فیلم/شانه‌زدن مو‌های آقای رئیس‌جمهور سوژه شد!

بن گویر، وزیر امنیت ملی اسرائیل بر اثر سانحه رانندگی مجروح شد

پاسخ معاون رئیسی به انتقادات ارزی قالیباف

فیلم/ فنی‌ترین نوع درست کردن چایی

آلومینیوم ۴ (۶) - پرسپولیس (۵) ۴، حذف مدعی بزرگ!

تاریخ‌سازی یک دختر ایرانی در دبی

عکس/ شکار یک پلنگ ایرانی

آقای شمسایی، شما امشب مردم را جان به لب کردید!

 پیش‌بینی قیمت دلار فردا ۸ اردیبهشت ۱۴۰۳

پیش بینی بورس فردا شنبه ۸ اردیبهشت ۱۴۰۳

حماس با درخواست چین برای برگزاری نشست «آشتی ملی» موافقت کرد

خطر ریزگرد‌های قم بیخ گوش تهران

تصویر همسر ناوالنی بر روی جلد مجله تایم

جمیله علم الهدی: به ایران بیایید و وضعیت زنان را ببینید

ورق در بازار طلا و ارز برگشت؟

ورزشکار زن ایرانی روی جلد مجله معروف؛ ورود به عرصه مد پس از مهاجرت! + عکس

محافظ سابق خاتمی: در سال ۷۵ می‌خواستم هاشمی را ترور کنم

فیلم/ کاخ سفید مسجد شد!

فیلم/ اشکان خطیبی در اروپا: دیگر توانایی کار کردن ندارم

فرونشست زمین در بهارستان پراید را بلعید

کنایه سنگین عبدالناصر همتی به ابراهیم رئیسی

ظن ربودن اعضای بدن شهدای فلسطینی توسط اسرائیل

رکوردشکنی شمس و مولوی در سینمای ایران

عکس/ حضور تک‌تیرانداز‌ها در اطراف دانشگاه‌های بزرگ آمریکا

پاسخ منفی کمیته استیناف به فرجام‌خواهی کاپیتان استقلال

نجات باغ گیاه‌شناسی؛ مال‌باختگان ارتش دوباره سر خط / جنجال ساختمان‌سازی ارتش در حوالی چیتگر

برای تسکین دردهای عضلانی ناشی از ورزش این روش‌ها را امتحان کنید

عکس/ تصویر صمیمانه فرهاد مجیدی و پسرش در امارات

یک سفر تفریحی به ازمیر چقدر آب می‌خورد؟ + جدول

عکس/ استایل جذاب بازیگر نقش افسر مین جانگو در ۵۲ سالگی

ماجرای پرت شدن سعید آقاخانی از کوه

تیم فوتسال افغانستان در یک قدمی صعود به جام جهانی ۲۰۲۴

کلید اولیه نوبت اول کنکور شنبه اعلام می‌شود

خط و نشان محیط زیست و میراث فرهنگی در زمین میانکاله

فیلم/ لحظه‌ هولناک نجات یک کودک از سیلاب در بم

فیلم/ تنها تصاویر به جا مانده از پدر رهبر انقلاب

فیلم/ گلایه‌ دانش آموزانی که به دلیل سیل به کنکور نرسیدند

فیلم/ بغض وزیر اسبق بهداشت برای مهاجرت بهترین شاگردانش از ایران

حضور غافل‌گیر کننده در خانه سیدحسین خمینی

مجازات شدید داوطلبان متخلف در کنکور

مالک متمول استقلال کدام سوپراستار را می‌خرد؟

عکس / صفحه اینستاگرام همسر سابق مهدی قایدی چه شد؟