سرنوشت حریم تخت جمشید تغییر کرد؛ طرح جنجالی الحاق به مرودشت متوقف شد

اقتصاد۲۴- دوازدهمین جلسه شورای عالی شهرسازی و معماری ایران به یکی از جنجالی‌ترین طرح‌های هفته‌های اخیر یعنی طرح «الحاق حریم درجه ۲ تخت جمشید به شهر مرودشت» اختصاص داشت. طرحی که نمایندگان وزارت میراث فرهنگی مخالف اجرای آن بودند. در واقع خواهان بازنگری در مورد این طرح بودند. بیشترین نگرانی نمایندگان میراث هم ظاهرا نه از بُعد تخریب واقعی این آثار کهن، بلکه نگرانی از بابت چگونگی پاسخگویی به یونسکو و مدافعان این آثار باستانی بود.

چندی پیش یونسکو خواهان توضیح ایران در مورد موضوع آسیب احتمالی به تخت جمشید شد. در سوی دیگر در شبکه‌های اجتماعی، دولت و به‌طور مشخص وزارت میراث بابت این طرح از سوی مردم و مدافعان میراث باستانی مورد انتقاد شدید قرار گرفتند.

نگرانی‌هایی که فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی با اشاره به دستور بازنگری در خصوص ضوابط الحاق حریم درجه ۲ تخت‌جمشید به شهر مرودشت را کمرنگ‌تر کرد. صادق با اشاره به اهمیت تخت جمشید گفت: باید ضوابط الحاق حریم درجه ۲ تخت جمشید به شهر مرودشت بازنگری شود. باید در این مسیر نمایندگان وزارت نیرو و وزارت جهادکشاورزی نیز در کنار شورا و وزارت میراث حضور داشته باشند. باید در جریان بازنگری به تمام نگرانی‌های موجود از جمله فرونشست و آسیب‌های جانبی ناشی از این الحاق بررسی شود. در این نشست موضوع نگرانی از فرونشست را پیش از وزیرراه و شهرسازی، نماینده وزارت کشور مطرح کرد. او اعلام کرد که موضوع فقط ساخت و ساز در حریم درجه دو نیست، بلکه موضوع فرونشست است که باید به آن بیش از پیش بها داد، چون هر غفلتی موجب آسیب جبران‌ناپذیر به این مجموعه می‌شود.

مرور اظهارات اعضای حاضر در شورای عالی شهرسازی و معماری نشان می‌دهد، فعلا ورود به حریم دوم تخت جمشید ممنوع است تا بررسی‌ها و بازنگری‌های دقیق در مورد ورود به این حریم انجام شود.

نگاه وزیر راه و شهرسازی

فرزانه صادق، وزیر راه و شهرسازی با اشاره به حساسیت‌های موجود درباره حریم تخت جمشید گفت: حساسیت‌هایی که نسبت به این موضوع وجود دارد، تاکنون آثار خود را نشان داده است و نگرانی موجود نیز باید با ارایه توضیحات و تبیین دقیق‌تر پاسخ داده شود. او با اشاره به تفاوت میان حریم‌های درجه یک و دو اظهار کرد: در حریم درجه دو، ساخت‌وساز با ضوابط مشخص امکان‌پذیر و طبق ضوابط میراث ارتفاع ساخت‌وساز نیز هشت‌ونیم متر تعیین شده است.

 بنابراین اگر گفته می‌شود تجاوزی به حریم درجه دو صورت گرفته است، باید مشخص شود که دقیقا چه تخلف یا اقدامی در این زمینه رخ داده است. مساله اصلی این است که مشخص شود اساسا در آن محدوده ساخت‌وساز امکان‌پذیر است یا خیر. صادق با اشاره به وجود برخی سکونتگاه‌ها در این مناطق گفت: در برخی شهر‌ها از جمله محدوده تخت جمشید با محدودیت جدی زمین مواجه هستیم و موضوع فقط به قوانین و ضوابطی که پس از سال ۱۴۰۰ ایجاد شده، مربوط نمی‌شود، بلکه اساسا زمین مناسبی برای توسعه شهری وجود ندارد. بنابراین امکان توسعه حتی به اندازه چند میلی‌متر نیز وجود ندارد. وزیر راه و شهرسازی تاکید کرد:

به نظرم لازم است با افرادی که نسبت به میراث فرهنگی دغدغه دارند و نسبت به حفظ آثار تاریخی کشور حساس هستند، گفت‌و‌گو شود؛ به‌ویژه کسانی که نسبت به تخت جمشید تعلق خاطر دارند. همچنین لازم است موضوع برای یونسکو نیز به‌طور دقیق تبیین شود تا روشن باشد که قرار نیست اتفاقی مغایر با حفاظت از این اثر تاریخی رخ دهد. صادق با تاکید بر اهمیت حفاظت از میراث فرهنگی گفت: من به شدت معتقدم که باید میراث فرهنگی حفظ شود. در سال‌هایی که در کنار دوستان در این حوزه کار کرده‌ایم، همواره بر اهمیت حفظ میراث و آثار تاریخی کشور تاکید داشته‌ایم. حفظ میراث تاریخی بسیار مهم‌تر از اجرای ضوابطی است که ممکن است در عمل ناکارآمد باشند. او درباره توسعه محور دسترسی به تخت جمشید نیز اظهار کرد: ورود از شهر مرودشت به سمت تخت جمشید نیازمند خدمات پشتیبان گردشگری است، زیرا جمعیت بسیار زیادی به سمت این مجموعه حرکت می‌کنند و به ویژه در مناسبت‌های خاص همچون روز کوروش.

بیشتر بخوانید:ساخت‌وساز کنار تخت جمشید؛ چه کسی مجوز ساخت در حریم این اثر تاریخی را امضا کرد؟

وزیر راه و شهرسازی در ادامه تاکید کرد: باید خدمات پشتیبان گردشگری در چارچوب ضوابط میراث‌فرهنگی پیش‌بینی و ارایه شود. موضوع این است که اگر قرار است خدماتی در این محور ایجاد شود، باید مشخص باشد که این خدمات چگونه و در چه چارچوبی می‌تواند به بازدیدکنندگان ارایه شود، بدون آنکه به محوطه تاریخی و باستانی تخت جمشید آسیب وارد شود. صادق با تاکید دوباره بر حساسیت خود نسبت به این موضوع گفت: اگر لازم است، باید جلسات متعدد دیگری برگزار شود و توضیحات لازم به افرادی که موضوعات میراث فرهنگی، به‌ویژه تخت جمشید را پیگیری می‌کنند، ارایه شود.

او با اشاره به اهمیت تعیین دقیق محدوده و حریم تخت جمشید افزود: باید درباره خط محدوده، خط حریم و تعاریف مربوط به آنها توضیح دقیق و روشنی ارایه شود. این موضوع اهمیت زیادی دارد، زیرا باید توجه داشت که هر اقدامی در اطراف یک اثر تاریخی می‌تواند بر آن محوطه و ارزش‌های تاریخی آن تاثیرگذار باشد.

وزیر راه و شهرسازی همچنین گفت: فرآیند تهیه طرح جامع مرودشت هنوز به پایان نرسیده. در واقع این طرح هنوز به تصویب و ابلاغ نرسیده است. بنابراین فرصت کافی برای بررسی کارشناسی بیشتر موضوع وجود دارد. آنچه در این مرحله وجود دارد، سند خط محدوده است. صادق در پایان تاکید کرد: در روند تهیه این سند، لازم است جلسات مشترکی با مسوولان و کارشناسان میراث فرهنگی برگزار شود و دبیرخانه نیز این موضوع را پیگیری کند. این جلسات باید هم در استان و هم در سطح ستاد برگزار شود و دیدگاه‌های مختلف درباره موضوع مورد بررسی قرار گیرد تا در مسیر تهیه طرح جامع، هر اقدامی که به تقویت آن کمک می‌کند و موجب توجه بیشتر به حفاظت از تخت جمشید می‌شود، مورد توجه قرار گیرد.

وزیر راه و شهرسازی در بخش پایانی اظهاراتش با تاکید بر جایگاه فراملی تخت جمشید گفت: تخت جمشید متعلق به همه ما و متعلق به کل دنیاست و صیانت از آن نیازمند نگاه مشترک و همکاری همه دستگاه‌هاست.

در این مسیر وزارت میراث با توجه به قدمت ضوابط ویژه حریم تخت جمشید باید در این خصوص بازنگری کند. حریم‌ها و ضوابط ویژه تخت جمشید مربوط به سال‌های ۱۳۵۶ و ۱۳۵۷ است و با توجه به تغییر شرایط، از جمله مسائل مربوط به برداشت از آب‌های زیرزمینی، فرونشست و سایر تحولات، لازم است در کنار طرح جامع، موضوع حریم‌های درجه یک و دو نیز مورد توجه و بازنگری قرار گیرد.

درخواست میراث

علی دارابی، قائم‌مقام وزیر و معاون میراث فرهنگی کشور نیز در این جلسه خطاب به صادق با اشاره به طرح مرحله دوم و برخی ابهامات مطرح شده درباره الحاق شهرک مهدیه به حریم دوم تخت جمشید گفت: در مورد حریم دوم تخت جمشید اخیر نکاتی مطرح شد که موجب نگرانی برخی جوامع محلی، دوستداران و فعالان میراث فرهنگی شد و تلاش ما این است که صدای جوامع محلی و نهاد‌های مرتبط بهتر شنیده شود.

 دارابی در ادامه از وزیر درخواست کرد که فرصت لازم از سوی شورای عالی شهرسازی و معماری فراهم تا همه جوانب موضوع با دقت بیشتری بررسی و در این فرآیند، صدای دغدغه‌مندان و جوامع محلی بهتر شنیده شود. معاون میراث فرهنگی افزود: هم استانداری و هم وزارت میراث فرهنگی درخواست کرده‌اند که این طرح مورد بازنگری قرار گیرد تا ابعاد مختلف آن، به‌ویژه از منظر حفاظت از تخت جمشید، الزامات میراث فرهنگی، توسعه گردشگری و دغدغه‌های جوامع محلی، به صورت همه‌جانبه بررسی شود.

او تاکید کرد: بازنگری در این موضوع می‌تواند فرصتی برای یک بررسی جامع و کارشناسی باشد تا ضمن حفظ ارزش‌های استثنایی تخت جمشید، ظرفیت‌های توسعه گردشگری منطقه و مطالبات جوامع محلی نیز در چارچوب ضوابط و ملاحظات میراث فرهنگی مورد توجه قرار گیرد.