«ذرت و سویا» به جدیدترین بهانه مخالفان مذاکره برای حمله به روند گفتوگوهای ایران و آمریکا تبدیل شده است. این در حالی است که کارشناسان اقتصادی میگویند اصل ماجرا نه خرید چند قلم کالا، بلکه باز شدن مسیر دسترسی ایران به منابع ارزی و زنجیرههای تأمین ارزانتر و مطمئنتر است.
تبدیل داراییهای نقد ملی به «اعتبار خرید» محصولات کشاورزی، از سوی منتقدان به عنوان نقشهای برای سلب حاکمیت ایران بر خزانه خود و تبدیل منابع ارزی به بسته حمایتی برای کشاورزان آمریکایی توصیف شده است.
عبدالناصر همتی، رئیس کل بانک مرکزی اظهار داشت: در جریان مذاکراتی که با دولت آمریکا انجام شد و دولتهای قطر و پاکستان نیز بهعنوان میانجی همراهی میکردند، دو تصمیم مهم در ارتباط با بخش اقتصادی تفاهمنامه در سوئیس گرفته شد. اولین تصمیم، مربوط به آزادسازی منابع مسدودی ایران بود. بر اساس تفاهمنامه، مقرر شده بود که این منابع بهتدریج و در جریان مذاکرات آزاد شوند که ۱۲ میلیارد دلار آن در مرحله اول و مابقی نیز در مراحل بعدی آزادسازی خواهد شد.
درحالیکه نشانههای تازهای از پیشرفت مذاکرات مربوط به آزادسازی داراییهای بلوکهشده ایران دیده میشود، بار دیگر این پرسش در محافل اقتصادی مطرح شده است که دلارهای آزادشده چگونه باید هزینه شوند؟
داراییهای بلوکه شده ایران بار دیگر به یکی از مهمترین محورهای مذاکرات تهران و واشنگتن تبدیل شده است. در حالی که ایران به دنبال دسترسی به میلیاردها دلار منابع ارزی خود است، گزارشها از گره خوردن آزادسازی این داراییها به شروط هستهای، بازرسیهای آژانس و تحولات منطقهای حکایت دارند.
وزیر اقتصاد گفت: تا جایی که اطلاع دارم بانک مرکزی اقدامات لازم را برای آزادسازی منابع ارزی بلوکه شده ایران را آغاز کرده اما جزئیات و مقدار آن را نمیدانم.
تخمینها در مورد میزان داراییهای ایران در خارج از کشور متفاوت است، بهطوری که تهران میگوید دستکم ۱۰۰ میلیارد دلار میباشد. با این حال، سایر کارشناسان این رقم را بسیار کمتر میدانند و در حال حاضر اولویت تهران آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار اولیه در چند مرحله است.
در روزهای اخیر، گزارشهایی منتشر شده مبنی بر اینکه واشنگتن با کاهش تحریمها و تاسیس «یک صندوق بزرگ ۳۰۰ میلیارد دلاری برای بازسازی» در صورت موافقت ایران با توافق نهایی برای پایان دادن به جنگ، موافقت کرده است.
دونالد ترامپ رییس جمهورآمریکا گفت: ما پولهای ایران را توقیف کردهایم و این پولها متعلق به ما نیست و مجبور خواهیم شد آنها را بازگردانیم، وگرنه دیگر هیچکس در دلار سرمایهگذاری نخواهد کرد.
بر اساس یک طرح پیشنهادی، قطر ۶ میلیارد دلار از داراییهای بلوکهشده ایران را آزاد کرده و ۶ میلیارد دلار دیگر نیز در قالب خط اعتباری در اختیار تهران قرار خواهد داد.
یک عضو کمیته رسانه هیئت مذاکراتی ایران، جزئیاتی از پیشنویس تفاهم ۱۴ مادهای تهران و واشنگتن را تشریح کرد؛ متنی که در آن از آزادسازی ۲۴ میلیارد دلار منابع بلوکهشده ایران و تعلیق تحریمهای نفتی سخن گفته شده است.
حدود ۲۴میلیارد دلار از داراییهای مسدودشده ایران در کشورهای منطقه قرار دارد. سه سناریو شامل آزادسازی نقدی، استفاده مشروط بشردوستانه یا مصادره به نفع زیان دیدگان در زمینه داراییها محتمل است.
تحلیلگران معتقدند تهدید به تغییر مسیر یا مصادره داراییهای ایران میتواند به یکی از مهمترین عوامل تنشزا در آتشبس شکننده میان تهران و واشنگتن تبدیل شود؛ آتشبسی که در روزهای اخیر بار دیگر تحت تأثیر درگیریهای متقابل دو طرف قرار گرفته است.
ایالات متحده در حال بررسی راههایی برای در اختیار گذاشتن داراییهای ایران به اعراب خلیج فارس است تا به تأمین مالی بازسازی و تعمیر خسارات ناشی از حملات ایران کمک کند.
خبرنگار پاکستانی نوشت: «سفر وزیر کشور پاکستان با هدف شکستن بنبست مذاکرات انجام میشود. گفته میشود نقوی حامل یک پیام ویژه از سوی فرمانده ارتش پاکستان برای رهبر ایران است.»
دهها میلیارد دلار از منابع ارزی ایران طی سالهای گذشته در نتیجه تحریمهای آمریکا، محدودیتهای بانکی و پیچیدگیهای حقوقی از دسترس تهران خارج شدهاند؛ داراییهایی که از کره جنوبی و عراق گرفته تا برخی کشورهای آسیایی و اروپایی پراکندهاند و آزادسازی احتمالی آنها میتواند بر بازار ارز، بودجه دولت و حتی معیشت ایرانیان اثرگذار باشد.