مذاکرات برجام

مذاکرات برجام

اقتصاد۲۴- برنامه جامع اقدام مشترک (Joint Comprehensive Plan of Action) که به‌اختصار برجام خوانده می‌شود را در غرب توافق جامع و نهایی هسته‌ای وین و یا توافق هسته‌ای ایران یا توافق ایران می‌نامند. این توافق در راستای مذاکرات بر سر برنامه‌های هسته‌ای ایران و به دنبال تفاهم هسته‌ای لوزان، در سه‌شنبه ۲۳ تیر ۱۳۹۴ (۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵) در وین اتریش بین ایران، اتحادیه اروپاو گروه ۱+۵ که شامل ۵ عضو دائم شورای امنیت و آلمان (چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا به علاوه آلمان) می‌شد، بسته شد.
مذاکرات ایران و گروه ۵+۱، اما بسیار قبل از سال ۱۳۹۲ و یا سال ۲۰۱۳ بود که آغاز شده بود. این مذاکرات بر اساس ستون سوم پیمان نامه جهانی منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای در سال ۲۰۰۶ (سال ۱۳۸۵) نخستین بار آغاز شده بود و بعدتر نیز برای اطمینان قدرت‌های جهانی از عدم تولید و توسعه سلاح‌های هسته‌ای توسط ایران و هم چنین اطمینان ایران از حق خود برای غنی‌سازی سوخت صلح‌آمیز هسته‌ای برای اهداف غیرنظامی مذاکرات ادامه یافت.

آغاز مذاکرات برجام با آغاز ریاست جمهوری حسن روحانی

زمانی که در سال ۲۰۱۳ ایران و ۱+۵ بر سر یک توافق اولیه در ژنو به تفاهم رسیدند، کمتر کسی عبور از بن بست در موضوع هسته‌ای و دستیابی به توافق را هنوز باور داشت و چندان قابل دسترس می‌دانست، اما تنها دو سال زمان لازم بود تا در سال ۲۰۱۵ «برنامه جامع اقدام مشترک» با نام اختصاری برجام بالاخره در هیاهوی مخالفت‌های سیاسی داخلی و منطقه‌ای میان ایران و ۶ کشور دیگر و نماینده اتحادیه اروپا امضا شود.
مذاکرات رسمی برای طرح برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در باب برنامه اتمی ایران همزمان با پذیرش توافق موقت ژنو بر روی برنامه هسته‌ای ایران در نوامبر ۲۰۱۳ آغاز و به مدت ۲۰ ماه کشور‌های طرف در این مذاکرات درگیر مذاکره بودند تا بالاخره در آوریل ۲۰۱۵ تفاهم هسته‌ای لوزان شکل‌گرفت.
در حقیقت پس از چندین دوره مذاکرات فشرده در دوره سعید جلیلی که در چندین کشور در جریان بود، بالاخره در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۳ (۳ آذر ۱۳۹۲)، توافق موقت ژنو بر سر برنامه هسته‌ای ایران بین ایران و کشور‌های ۱+۵ در ژنو سوئیس امضاء شد و این توافق موقت آغاز شکل گیری توافق بزرگ تری بود که در ۲۰۱۵ امضا شد.

تعهدات ایران در توافق برجام

در این توافق، قید شده بود که ایران ذخایر اورانیم غنی شده متوسط خود را پاکسازی کرده و ذخیره‌سازی اورانیوم با غنای کم تا ۹۸ درصد را نیز قطع خواهد کرد. هم چنین تعداد سانتریفیوژ‌ها را نیز ایران حدود دو سوم و حداقل برای مدت ۱۵سال کاهش‌می‌دهد.
هم چنین ایران موافقت کرد که اورانیوم را بیش از ۳٫۶۷درصد غنی‌سازی نکند و البته اقدام به ساخت تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم جدید یا رآکتور آب‌سنگین جدید نیز نخواهد کرد.

در بخش دیگری از تعهدات طرف ایرانی پذیرفت که فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم به مدت ۱۰ سال به تنها ساختمان که از سانتریفیوژ‌های نسل اول استفاده‌می‌کند محدود باقی بماند.
هم چنین بر اساس این تعهد بود که بنا شد که دیگر تأسیسات نیز طبق پروتکل الحاقی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای اجتناب از خطر‌های تکثیر سلاح‌های اتمی به روندی که در توافق گفته شده است تبدیل شود و برای نظارت و تأیید اجرای توافق‌نامه توسط ایران، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) باید به تمام تأسیسات اتمی ایران دسترسی منظم داشته‌باشد.
پس از امضای این توافق نامه و در نتیجه این توافق بود که تاییدیه پایدار متعهدین آن را به همراه داشت، و بر همین اساس نیز ایران از تحریم‌های علیه ایران شورای امنیت ملل متحد، اتحادیه اروپا و تحریم‌های ثانویه ایالات متحده بیرون آمد.

امضای برجام در وین

مرحله آخر از مذاکرات برنامه هسته‌ای ایران و گروه ۱+۵ از ظهر روز شنبه ۲۷ ژوئن ۲۰۱۵، در هتل کوبورگ در شهر وین اتریش که محل مذاکرات بود با حضور وزیرخارجه آمریکا، جان کری، و هم چنین محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران و هیات‌های کارشناسی دو طرف آغازشد. لازم به ذکر است که این مذاکرات دارای ضرب‌الاجل بود که زمان تعیین‌شده برای آن نیز روز ۳۰ ژوئن بود که بعدتر سه بار به ترتیب تا ۳، ۱۰ و ۱۳ ژوئیه تمدیدشد؛ و به این ترتیب بود که سرانجام پس از ۲۲ ماه مذاکره نفس گیر جواد ظریف، وزیر وقت خارجه ایران به همراه تیم مذاکره کننده ایرانی و هم چنین پس از ۱۷ روز مذاکره فشرده در دور آخر، در روز سه‌شنبه ۱۴ ژوئیه (۲۳ تیرماه) در وین پایتخت اتریش، طرف‌های مذاکره کننده موفق به دستیابی به یک توافق جامع و نهایی با گروه ۱+۵، بر سر آینده برنامه هسته‌ای ایران شدند.

ظهر همان روز بود که فدریکا موگرینی، مسول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران در یک نشست رسمی در مقابل رسانه‌ها در وین با خواندن بیانیه‌ای به زبان انگلیسی و فارسی اعلام کردند که توافق نهایی در برنامه هسته‌ای ایران به دست آمده است و هم چنین اعضای ۵ + ۱ به همراه نماینده اتحادیه اروپا و وزیر خارجه ایران در عکس یادگاری امضای این توافق حاضر شدند.
در آن زمان رسانه‌های بزرگی، چون سی ان ان از این توافق به عنوان توافق قرن یاد کرده و بسیاری از کارشناسان این توافق را عاملی برای مقابله با جنگی دیگر در خاورمیانه دانستند.

ریاست جمهوری ترامپ و فروریختن برجام

۶ ماه پس از اعلام اجرای برنامه جامع اقدام مشترک و یا برجام، با وجود تردید‌های بسیار برای اجرایی شدن این توافق، در نهایت توافق انجام شده به مرحله اجرا رسید. هر چند که همان اجرا نیز همواره با مانور و تهدیدات مخالفان و موافقان داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی همراه بود.
سفر اروپایی حسن روحانی، رئیس جمهور وقت ایران به اروپا پس از امضای برجام و قرارداد‌های نوشته شده بین ایران و کشور‌های اروپایی، اما مساله‌ای نبود که به راحتی بتوان نسبت به آن بی تفاوت بود.

اما این وضعیت با تغییرات سیاسی در آمریکا در سال ۲۰۱۷ با تغییرات اساسی مواجه شد. در این سال بود که دونالد ترامپ از جزب جمهوری خواه به جایگاه ریاست‌جمهوری در آمریکا رسید و او که از مخالفان سرسخت برجام بود با این پیروزی روند خروج آمریکا از برجام را از نخستین روز‌های حضورش در کاخ سفید آغاز کرد.
ترامپ در ابتدا در ۱۳ آبان سال ۱۳۹۶ فرمان اجرایی تحریم‌های تازه علیه ایران را امضای کرد و. پس از آن در ۱۸ اردیبهشت سال ۱۳۹۷ بود که دولت آمریکا به طور رسمی از برجام خارج شد و بازگشت همه تحریم‌های ایران را به روشی که پیش از امضای برجام بود امضا کرد.

در حقیقت با به قدرت رسیدن دونالد ترامپ در می ۲۰۱۸ آمریکا به طور رسمی و یک جانبه و شاید برای نخستین بار با مخالفت کامل اتحادیه اروپا و نظر جامعه جهانی از توافق هسته‌ای خود با ایران خارج شد.
در نتیجه این خروج آمریکا و بازگشت و افزایش تحریم‌های بود که ایران نیز تعهدات هسته‌ای خود را کاهش داد و در نتیجه به روایت بیشتر کارشناسان جهانی از برجام جز پوسته‌ای باقی نماند. پوسته‌ای که هر چند بسیار نازک شده بود، اما هم چنان باز از منظر حقوقی، سیاسی و بین‌المللی چنان محکم بود که بتواند در مقابل فشار‌های آمریکا برای نابودی این توافق از منظر سیاسی و بین‌المللی دوام بیاورد.

خروج ایران از برجام و پوسته‌ای که باقی ماند

حدود دو سال پس از خروج آمریکای دوران ترامپ از توافق برجام بود که این بار نوبت به طرف ایرانی رسید و در شب ۱۵ دی ۱۳۹۸، دولت حسن روحانی پس از چهار مرحله کاهش تعهدات خود، طی بیانیه‌ای گام پنجم و نهایی کاهش تعهدات ایران در برجام را اعلام‌کرد.
مطابق این بیانیه که حسن روحانی آن را اعلام کرد پس از این تاریخ جمهوری اسلامی ایران با دیگر خود را با هیچ محدودیتی در حوزه عملیاتی که شامل ظرفیت غنی‌سازی، درصد غنی‌سازی، میزان مواد غنی‌شده و تحقیق و توسعه بود، محدود نمی‌کرد و از همین زمان بود که غنی سازی با افزایش چشمگیر مواجه شد تا آن جا که آژانس بین المللی انرژی اتمی روز ۲۵ اردیبهشت سال ۱۴۰۱ اعلام کرد که ذخایر اورانیوم غنی شده ایران که باید بنا به توافق برجام روی ۲۰۲ کیلو باشد پس از خروج ایران و آمریکا از برجام تا ۳ هزار و ۸۰۹ کیلوگرم افزایش یافته بود. هم چنین در این گزارش آمده بود که میزان ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی ایران نیز به حدود ۴۳ کیلوگرم افزایش یافته است.

بازگشت دموکرات‌ها در آمریکا به قدرت و دور تازه مذاکرات برجام در دولت ابراهیم رئیسی

اما در همین حال و پس از خروج ایران از برجام طرف آمریکایی نیز بیکار ننشست و تلاش کرد در سال ۲۰۲۰ مکانیسم ماشه را فعال کند و همزمان تمام تحریم‌های ملغی شده علیه ایران را نیز به دستور کار بازگرداند. در نهایت، اما این تلاش آمریکایی‌ها با مخالفت اکثریت اعضای شورای امنیت سازمان ملل ناکام باقی ماند و دولت ترامپ نتوانست سودای تخریب تا انتهای ایران را پیش ببرد.

اما تحولات در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال ۲۰۲۱ منجر به سقوط و تک دوره‌ای شدن دونالد ترامپ در جایگاه ریاست جمهوری شد و در نهایت این جو بایدن، معاون سابق باراک اوباما (رئیس جمهوری که در دوران وی آمریکا توافق هسته‌ای با ایران را امضا کرد) بود که به هشت ضلعی کاح سفید راه یافت. ریاست جمهوری جو بایدن در ژانویه ۲۰۲۱ و سقوط ترامپ منجر به آغاز دور تازه‌ای از مذاکرات بین گروه ۵+۱ و ایران و ایران شد.
مذاکراتی که از آخرین سال ریاست جمهوری حسن روحانی آغاز شد و حتی با رسیدن ابراهیم رئیسی به دولت نیز ادامه یافت.
در دور تازه مذاکره این علی باقری به عنوان معاون وزیر خارجه بوده که راهی وین برای مذاکرات شده است و روند آن تا زمان نگارش این متن در این تاریخ (۵ مرداد سال ۱۴۰۱) ادامه دارد.

جان کربی، سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا:
سخنگوی شورای امنیت ملی آمریکا گفت که احتمال دستیابی به توافق با ایران کمرنگ‌تر شده است.
کد خبر: ۱۶۸۵۳۸   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۸

منابع غربی و اسرائیلی مدعی شده اند
لارا روزن روزنامه نگار آمریکایی در خبرنامه خود تحت عنوان «دیپلماتیک» نوشت: پس از آخرین پاسخ ایران، ارزیابی مقامات اسرائیلی این است که احیای توافق هسته‌ای ایران تا قبل از انتخابات میان‌دوره‌ای آمریکا در نوامبر بعید به نظر می‌رسداتفاق بیفتد.
کد خبر: ۱۶۸۴۹۸   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۷

از اظهارات مقامات امریکایی در روز‌های اخیر به‌خوبی معلوم بود که این کشور در حال حاضر اراده‌ای برای توافق با ایران ندارد و ادعای غیرسازنده بودن پاسخ تهران هم نوعی بهانه‌تراشی برای سنگ‌اندازی در مسیر مذاکرات بود.
کد خبر: ۱۶۸۴۹۷   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۷

ناصر کنعانی، سخنگوی وزارت امور خارجه جمهوری اسلامی ایران، اتهامات بی پایه و اساس شورای امنیت ملی آمریکا و وزارت خارجه بریتانیا علیه جمهوری اسلامی ایران در خصوص حمله سایبری ادعایی به آلبانی را مردود خوانده و بشدت محکوم کرد.
کد خبر: ۱۶۸۴۹۲   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۷

مذاکرات هسته‌ای به ماه نوامبر موکول شد؟
یک روز پس از اظهارات مسوول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و هماهنگ‌کننده برجام درخصوص دور شدن نظرات طرفین مذاکره‌کننده و خطر از دست رفتن توافق هسته‌ای، سه مقام دولت بایدن در اظهاراتی همسو با اشاره به موانع و سختی‌های مذاکرات احیای برجام از کاهش تعهد آمریکا به تحقق توافق هسته‌ای سخن گفتند
کد خبر: ۱۶۸۴۶۴   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۷

انتظار برای توافق تا سراب زمستان
امید به زمستان اروپا، خوش‌بینیِ مفرطی ایجاد کرده است که کِش دادن مذاکرات به اخذ امتیازات حداکثری منجر خواهد شد. فارغ از اینکه طرف اصلی مذاکرات اروپا نیست و آمریکا بر اساس نیاز اروپا سفرهٔ استغاثه پهن نخواهد کرد. این مازاد بر این واقعیت است که پاشنهٔ آشیل کنونی اروپا گاز است و جمهوری اسلامی خود در زمستان‌ها در این وادی، کُمیتش می‌لنگد.
کد خبر: ۱۶۸۴۵۹   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۷

ادعای تازه تایمز اسرائیل درباره وضعیت احیای برجام
تایمز اسرائیل مدعی شد که مقام‌های آمریکا به یائیر لاپید، نخست‌وزیر اسرائیل اطلاع داده اند توافق احیای برجام از روی میز برداشته شده و در آینده نزدیک امضا نخواهد شد.
کد خبر: ۱۶۸۴۲۹   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۶

معاملات روز سه شنبه بورس در حالی بسته شد که شاخص‌ کل بیش از پنج‌ هزار واحد افت کرد و در ارتفاع یک‌ میلیون و ۴۲۰ هزار‌ واحدی قرار گرفت.
کد خبر: ۱۶۸۳۹۳   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۶

چرا جمع‌بندی اولیه بورل دوشنبه شب اعلام شد؟
: اظهارات جوزپ بورل چند روز پس از دریافت پاسخ ایران به پاسخ آمریکا درباره پیش‌نویس توافق نشان می‌دهد که فضای خوش‌بینی نسبت به احیای برجام در حال کمرنگ شدن است.
کد خبر: ۱۶۸۳۹۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۶

شاخص‌کل بورس اوراق‌بهادار تهران در معاملات روز سه شنبه بیش از ۵‌ هزار و ۹۰۰ واحد ریزش کرد و در محدوده یک‌ میلیون و ۴۲۰‌ هزار واحدی متوقف شد.
کد خبر: ۱۶۸۳۷۸   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۶

این در حالی است که مسئول سیاست خارجی اتحادیه اروپا روز ۳۱ اوت (پنج روز پیش) نسبت به حصول توافق در «روز‌های آینده» ابراز امیدواری کرده بود.
کد خبر: ۱۶۸۳۰۳   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۵

زدودن اختلافات در مذاکرات هسته‌ای
نوعی خوش بینی محتاطانه درباره امکان دستیابی به تفاهمی که موجب احیای برجام شود وجود دارد، ولی دو طرف باید به زدودن اختلافات برای رسیدن به این نقطه ادامه دهند. تا آن زمان می‌توان گفت توافقی وجود ندارد تا زمانی که توافق به دست آید.
کد خبر: ۱۶۸۲۷۸   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۵

سایه فرسایشی شدن مذاکرات در حالی بر سر بازار سرمایه سنگینی می کند که امروز ارزش خالص تغییر مالکیت حقوقی به حقیقی بازار برای هشتمین روز متوالی منفی شد و ۹۷ میلیارد تومان پول حقیقی از بورس خارج شد.
کد خبر: ۱۶۸۲۱۷   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۴

آب‌های خلیج فارس صحنه قاچاق و فعالیت‌های اطلاعاتی شدیدی است که ایران را در برابر رقبای منطقه‌ای خود در شبه جزیره عربی قرار می‌دهد.
کد خبر: ۱۶۸۲۰۶   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۴

ایران و امریکا همچنان جواب هم را می‌دهند
ایران با طرح برخی اصلاحات پیشنهادی پاسخ داده بود که عمدتا در مورد موضوعات مرتبط با تحریم‌ها و تضمین برای تعامل اقتصادی آمریکا با ایران، حتی فرای انتخابات ریاست جمهوری جدید بود. واشنگتن سپس پیشنهاد‌های خود را ارائه کرد. اکنون دیپلمات‌های تهران پاسخ دیگری ارسال کرده اند. ناصر کنعانی، این پیشنهاد را «سازنده» و با هدف پایان دادن به مذاکرات خواند. اما این سخنگو جزئیاتی در مورد این متن ارائه نکرد.
کد خبر: ۱۶۸۱۸۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۴

روزنامه هاآرتص از تلاش تل‌آویو برای مقابله با مذاکرات وین خبر داد
این مقام اسراییلی که به نامش اشاره‌ای نشده است، مدعی شد که ایران به طور منسجم دارد از به تاخیر انداختن به عنوان یک تاکتیک در مذاکرات استفاده می‌کند و اصرار روی بستن پرونده (پادمانی) آژانس بین‌المللی انرژی اتمی شاید بتواند به عنوان یک عامل دیگر برای ایجاد تاخیر مورد استفاده قرار بگیرد
کد خبر: ۱۶۸۱۷۸   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۴

در چند هفته اخیر با افزایش اخبار برجامی وضعیت بورس نیز به تغییر کرده است. یعنی با افزایش خبر‌های مثبت، معاملات سبزپوش می‌شود و با افزایش خبر‌های منفی بازار قرمز می‌شود.
کد خبر: ۱۶۸۰۹۰   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۳

پس از نزدیکی روابط امارات و ایران، عربستان سعودی مجبور به واکنش شد
تهران می‌گوید که عادی سازی روابط با عربستان یک مورد جدا از مذاکرات توافق هسته‌ای است، اما این دو موضوع آشکارا به هم مرتبط هستند.
کد خبر: ۱۶۸۰۷۴   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۳

ابهام در رسیدن به توافق دوباره به میز مذاکرات بازگشت
رصد تحولات چند روز اخیر درباره متن پیش‌نویس اتحادیه اروپا برای احیای برجام به نظر می‌رسد که توافق به این زودی‌ها حاصل نخواهد شد.
کد خبر: ۱۶۸۰۶۸   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۳

آیا خط قرمزهای برجام تغییر کرده است؟
عضو هیات رییسه کمیسیون اصل ۹۰ مجلس: در متن موجود راستی‌آزمایی رفع تحریم‌های امریکا به خود امریکا سپرده شده است
کد خبر: ۱۶۸۰۶۳   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۶/۱۳