مذاکرات برجام

مذاکرات برجام

اقتصاد۲۴- برنامه جامع اقدام مشترک (Joint Comprehensive Plan of Action) که به‌اختصار برجام خوانده می‌شود را در غرب توافق جامع و نهایی هسته‌ای وین و یا توافق هسته‌ای ایران یا توافق ایران می‌نامند. این توافق در راستای مذاکرات بر سر برنامه‌های هسته‌ای ایران و به دنبال تفاهم هسته‌ای لوزان، در سه‌شنبه ۲۳ تیر ۱۳۹۴ (۱۴ ژوئیه ۲۰۱۵) در وین اتریش بین ایران، اتحادیه اروپاو گروه ۱+۵ که شامل ۵ عضو دائم شورای امنیت و آلمان (چین، فرانسه، روسیه، بریتانیا و ایالات متحده آمریکا به علاوه آلمان) می‌شد، بسته شد.
مذاکرات ایران و گروه ۵+۱، اما بسیار قبل از سال ۱۳۹۲ و یا سال ۲۰۱۳ بود که آغاز شده بود. این مذاکرات بر اساس ستون سوم پیمان نامه جهانی منع گسترش سلاح‌های هسته‌ای در سال ۲۰۰۶ (سال ۱۳۸۵) نخستین بار آغاز شده بود و بعدتر نیز برای اطمینان قدرت‌های جهانی از عدم تولید و توسعه سلاح‌های هسته‌ای توسط ایران و هم چنین اطمینان ایران از حق خود برای غنی‌سازی سوخت صلح‌آمیز هسته‌ای برای اهداف غیرنظامی مذاکرات ادامه یافت.

آغاز مذاکرات برجام با آغاز ریاست جمهوری حسن روحانی

زمانی که در سال ۲۰۱۳ ایران و ۱+۵ بر سر یک توافق اولیه در ژنو به تفاهم رسیدند، کمتر کسی عبور از بن بست در موضوع هسته‌ای و دستیابی به توافق را هنوز باور داشت و چندان قابل دسترس می‌دانست، اما تنها دو سال زمان لازم بود تا در سال ۲۰۱۵ «برنامه جامع اقدام مشترک» با نام اختصاری برجام بالاخره در هیاهوی مخالفت‌های سیاسی داخلی و منطقه‌ای میان ایران و ۶ کشور دیگر و نماینده اتحادیه اروپا امضا شود.
مذاکرات رسمی برای طرح برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) در باب برنامه اتمی ایران همزمان با پذیرش توافق موقت ژنو بر روی برنامه هسته‌ای ایران در نوامبر ۲۰۱۳ آغاز و به مدت ۲۰ ماه کشور‌های طرف در این مذاکرات درگیر مذاکره بودند تا بالاخره در آوریل ۲۰۱۵ تفاهم هسته‌ای لوزان شکل‌گرفت.
در حقیقت پس از چندین دوره مذاکرات فشرده در دوره سعید جلیلی که در چندین کشور در جریان بود، بالاخره در ۲۴ نوامبر ۲۰۱۳ (۳ آذر ۱۳۹۲)، توافق موقت ژنو بر سر برنامه هسته‌ای ایران بین ایران و کشور‌های ۱+۵ در ژنو سوئیس امضاء شد و این توافق موقت آغاز شکل گیری توافق بزرگ تری بود که در ۲۰۱۵ امضا شد.

تعهدات ایران در توافق برجام

در این توافق، قید شده بود که ایران ذخایر اورانیم غنی شده متوسط خود را پاکسازی کرده و ذخیره‌سازی اورانیوم با غنای کم تا ۹۸ درصد را نیز قطع خواهد کرد. هم چنین تعداد سانتریفیوژ‌ها را نیز ایران حدود دو سوم و حداقل برای مدت ۱۵سال کاهش‌می‌دهد.
هم چنین ایران موافقت کرد که اورانیوم را بیش از ۳٫۶۷درصد غنی‌سازی نکند و البته اقدام به ساخت تأسیسات غنی‌سازی اورانیوم جدید یا رآکتور آب‌سنگین جدید نیز نخواهد کرد.

در بخش دیگری از تعهدات طرف ایرانی پذیرفت که فعالیت‌های غنی‌سازی اورانیوم به مدت ۱۰ سال به تنها ساختمان که از سانتریفیوژ‌های نسل اول استفاده‌می‌کند محدود باقی بماند.
هم چنین بر اساس این تعهد بود که بنا شد که دیگر تأسیسات نیز طبق پروتکل الحاقی آژانس بین‌المللی انرژی اتمی برای اجتناب از خطر‌های تکثیر سلاح‌های اتمی به روندی که در توافق گفته شده است تبدیل شود و برای نظارت و تأیید اجرای توافق‌نامه توسط ایران، آژانس بین‌المللی انرژی اتمی (IAEA) باید به تمام تأسیسات اتمی ایران دسترسی منظم داشته‌باشد.
پس از امضای این توافق نامه و در نتیجه این توافق بود که تاییدیه پایدار متعهدین آن را به همراه داشت، و بر همین اساس نیز ایران از تحریم‌های علیه ایران شورای امنیت ملل متحد، اتحادیه اروپا و تحریم‌های ثانویه ایالات متحده بیرون آمد.

امضای برجام در وین

مرحله آخر از مذاکرات برنامه هسته‌ای ایران و گروه ۱+۵ از ظهر روز شنبه ۲۷ ژوئن ۲۰۱۵، در هتل کوبورگ در شهر وین اتریش که محل مذاکرات بود با حضور وزیرخارجه آمریکا، جان کری، و هم چنین محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران و هیات‌های کارشناسی دو طرف آغازشد. لازم به ذکر است که این مذاکرات دارای ضرب‌الاجل بود که زمان تعیین‌شده برای آن نیز روز ۳۰ ژوئن بود که بعدتر سه بار به ترتیب تا ۳، ۱۰ و ۱۳ ژوئیه تمدیدشد؛ و به این ترتیب بود که سرانجام پس از ۲۲ ماه مذاکره نفس گیر جواد ظریف، وزیر وقت خارجه ایران به همراه تیم مذاکره کننده ایرانی و هم چنین پس از ۱۷ روز مذاکره فشرده در دور آخر، در روز سه‌شنبه ۱۴ ژوئیه (۲۳ تیرماه) در وین پایتخت اتریش، طرف‌های مذاکره کننده موفق به دستیابی به یک توافق جامع و نهایی با گروه ۱+۵، بر سر آینده برنامه هسته‌ای ایران شدند.

ظهر همان روز بود که فدریکا موگرینی، مسول سیاست خارجی اتحادیه اروپا و محمدجواد ظریف، وزیر امور خارجه ایران در یک نشست رسمی در مقابل رسانه‌ها در وین با خواندن بیانیه‌ای به زبان انگلیسی و فارسی اعلام کردند که توافق نهایی در برنامه هسته‌ای ایران به دست آمده است و هم چنین اعضای ۵ + ۱ به همراه نماینده اتحادیه اروپا و وزیر خارجه ایران در عکس یادگاری امضای این توافق حاضر شدند.
در آن زمان رسانه‌های بزرگی، چون سی ان ان از این توافق به عنوان توافق قرن یاد کرده و بسیاری از کارشناسان این توافق را عاملی برای مقابله با جنگی دیگر در خاورمیانه دانستند.

ریاست جمهوری ترامپ و فروریختن برجام

۶ ماه پس از اعلام اجرای برنامه جامع اقدام مشترک و یا برجام، با وجود تردید‌های بسیار برای اجرایی شدن این توافق، در نهایت توافق انجام شده به مرحله اجرا رسید. هر چند که همان اجرا نیز همواره با مانور و تهدیدات مخالفان و موافقان داخلی، منطقه‌ای و بین‌المللی همراه بود.
سفر اروپایی حسن روحانی، رئیس جمهور وقت ایران به اروپا پس از امضای برجام و قرارداد‌های نوشته شده بین ایران و کشور‌های اروپایی، اما مساله‌ای نبود که به راحتی بتوان نسبت به آن بی تفاوت بود.

اما این وضعیت با تغییرات سیاسی در آمریکا در سال ۲۰۱۷ با تغییرات اساسی مواجه شد. در این سال بود که دونالد ترامپ از جزب جمهوری خواه به جایگاه ریاست‌جمهوری در آمریکا رسید و او که از مخالفان سرسخت برجام بود با این پیروزی روند خروج آمریکا از برجام را از نخستین روز‌های حضورش در کاخ سفید آغاز کرد.
ترامپ در ابتدا در ۱۳ آبان سال ۱۳۹۶ فرمان اجرایی تحریم‌های تازه علیه ایران را امضای کرد و. پس از آن در ۱۸ اردیبهشت سال ۱۳۹۷ بود که دولت آمریکا به طور رسمی از برجام خارج شد و بازگشت همه تحریم‌های ایران را به روشی که پیش از امضای برجام بود امضا کرد.

در حقیقت با به قدرت رسیدن دونالد ترامپ در می ۲۰۱۸ آمریکا به طور رسمی و یک جانبه و شاید برای نخستین بار با مخالفت کامل اتحادیه اروپا و نظر جامعه جهانی از توافق هسته‌ای خود با ایران خارج شد.
در نتیجه این خروج آمریکا و بازگشت و افزایش تحریم‌های بود که ایران نیز تعهدات هسته‌ای خود را کاهش داد و در نتیجه به روایت بیشتر کارشناسان جهانی از برجام جز پوسته‌ای باقی نماند. پوسته‌ای که هر چند بسیار نازک شده بود، اما هم چنان باز از منظر حقوقی، سیاسی و بین‌المللی چنان محکم بود که بتواند در مقابل فشار‌های آمریکا برای نابودی این توافق از منظر سیاسی و بین‌المللی دوام بیاورد.

خروج ایران از برجام و پوسته‌ای که باقی ماند

حدود دو سال پس از خروج آمریکای دوران ترامپ از توافق برجام بود که این بار نوبت به طرف ایرانی رسید و در شب ۱۵ دی ۱۳۹۸، دولت حسن روحانی پس از چهار مرحله کاهش تعهدات خود، طی بیانیه‌ای گام پنجم و نهایی کاهش تعهدات ایران در برجام را اعلام‌کرد.
مطابق این بیانیه که حسن روحانی آن را اعلام کرد پس از این تاریخ جمهوری اسلامی ایران با دیگر خود را با هیچ محدودیتی در حوزه عملیاتی که شامل ظرفیت غنی‌سازی، درصد غنی‌سازی، میزان مواد غنی‌شده و تحقیق و توسعه بود، محدود نمی‌کرد و از همین زمان بود که غنی سازی با افزایش چشمگیر مواجه شد تا آن جا که آژانس بین المللی انرژی اتمی روز ۲۵ اردیبهشت سال ۱۴۰۱ اعلام کرد که ذخایر اورانیوم غنی شده ایران که باید بنا به توافق برجام روی ۲۰۲ کیلو باشد پس از خروج ایران و آمریکا از برجام تا ۳ هزار و ۸۰۹ کیلوگرم افزایش یافته بود. هم چنین در این گزارش آمده بود که میزان ذخایر اورانیوم ۶۰ درصدی ایران نیز به حدود ۴۳ کیلوگرم افزایش یافته است.

بازگشت دموکرات‌ها در آمریکا به قدرت و دور تازه مذاکرات برجام در دولت ابراهیم رئیسی

اما در همین حال و پس از خروج ایران از برجام طرف آمریکایی نیز بیکار ننشست و تلاش کرد در سال ۲۰۲۰ مکانیسم ماشه را فعال کند و همزمان تمام تحریم‌های ملغی شده علیه ایران را نیز به دستور کار بازگرداند. در نهایت، اما این تلاش آمریکایی‌ها با مخالفت اکثریت اعضای شورای امنیت سازمان ملل ناکام باقی ماند و دولت ترامپ نتوانست سودای تخریب تا انتهای ایران را پیش ببرد.

اما تحولات در انتخابات ریاست جمهوری آمریکا در سال ۲۰۲۱ منجر به سقوط و تک دوره‌ای شدن دونالد ترامپ در جایگاه ریاست جمهوری شد و در نهایت این جو بایدن، معاون سابق باراک اوباما (رئیس جمهوری که در دوران وی آمریکا توافق هسته‌ای با ایران را امضا کرد) بود که به هشت ضلعی کاح سفید راه یافت. ریاست جمهوری جو بایدن در ژانویه ۲۰۲۱ و سقوط ترامپ منجر به آغاز دور تازه‌ای از مذاکرات بین گروه ۵+۱ و ایران و ایران شد.
مذاکراتی که از آخرین سال ریاست جمهوری حسن روحانی آغاز شد و حتی با رسیدن ابراهیم رئیسی به دولت نیز ادامه یافت.
در دور تازه مذاکره این علی باقری به عنوان معاون وزیر خارجه بوده که راهی وین برای مذاکرات شده است و روند آن تا زمان نگارش این متن در این تاریخ (۵ مرداد سال ۱۴۰۱) ادامه دارد.

معاون سیاسی وزارت امور خارجه امروز در آستانه روز ارتش، در جمع فرماندهان و مسئولان سازمان عقیدتی سیاسی ارتش جمهوری اسلامی ایران با تاکید بر اینکه سیاست خارجی و سیاست دفاعی هم‌افزا و مکمل یکدیگرند، تصریح کرد: ترفند دشمن در ایجاد شکاف میان سیاست خارجی و سیاست دفاعی را با مقاومت برگرفته از درایت و هوشمندی رهبری ناکام گذاشتیم.
کد خبر: ۱۵۴۵۹۶   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۸

اعتماد نوشته است که گفتگو‌های ایران با کشور‌های ۱+۴ و امریکا، همچنان ادامه دارد و هنوز چشم‌اندازی از توافق برجامی نمایان نشده است.
کد خبر: ۱۵۴۵۹۵   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۸

سخنگوی سازمان انرژی هسته‌ای ایران خبر داد:
پیشتر خبرگزاری رویترز به یک گزارش محرمانه از آژانس بین‌المللی انرژی اتمی دسترسی یافته بود که در آن آژانس اعلام کرده بود ایران تاسیسات ساخت سانتریفیوژ خود در کرج را به نطنز منتقل کرده است.
کد خبر: ۱۵۴۵۹۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۸

عملکرد دولت سیزدهم، یکبار دیگر نشان داد که با شعار دادن نمی‌شود کشور را اداره کرد. شاید بشود در توییتر از ایجاد شغل با یک میلیون تومان حرف زد، اما در واقعیت در پرداخت حقوق بازنشستگان در پایان سال ناتوانیم.
کد خبر: ۱۵۴۵۸۸   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۸

سناتور جمهوری‌خواه آمریکایی خبر داد:
«تاد یانگ» سناتور جمهوری‌خواه آمریکایی گفت که متن پیشنهادی برای احیای توافق هسته‌ای موسوم به برجام از توافقی که در سال ۲۰۱۵ میلادی صورت گرفت «بدتر» است و میلیارد‌ها دلار در اختیار ایران قرار می‌دهد. به گفته یانگ، دولت بایدن در آستانه دستیابی به توافق با ایران است.
کد خبر: ۱۵۴۳۹۹   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۶

سفیراسرائیل در واشنگتن درباره اختلافات میان رویکرد اسرائیل با دولت بایدن در زمینه احیای توافق هسته‌ای، گفت: نمی‌توانم گله کنم که حرفمان شنیده نمی‌شود. ما به خوبی می‌دانیم که اختلاف داریم، اما گفتمانمان ادامه دارد.
کد خبر: ۱۵۴۳۹۷   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۶

گزارش ایندیپندنت عربی از اقدامات اقتصادی تازه تهران
از نظر ایران، تقویت روابط با چین و روسیه، فرصتی حیاتی است که باید آن را غنیمت شمرد چرا که از نظر تهران، نظام جهانی جدیدی پس از جنگ روسیه با اوکراین ایجاد خواهد شد. همچنین ایران معتقد است تحریم‌های غرب علیه ایران و روسیه و چین، به این سه کشور برای تشکیل ائتلافی قدرتمند در برابر نفوذ غرب کمک خواهد کرد.
کد خبر: ۱۵۴۳۸۷   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۶

نیاز به برجام بیش از همیشه احساس می‌شود
نشانه‌های اولیه در خصوص امکان دستیابی روسیه و اوکراین به توافق بر سر پایان دادن به جنگ، نگرانی‌های ایران را در خصوص احتمال حرکت مسکو در جهت مانع تراشی در مسیر دستیابی به توافق هسته‌ای و استفاده از آن به عنوان برگه‌ای برای باج خواهی از کشور‌های غربی در مذاکرات بر سر تحریم‌هایی که علیه روسیه اعمال کرده اند، تشدید کرده است.
کد خبر: ۱۵۴۳۸۶   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۶

آژانس بین‌المللی انرژی اتمی مدعی شد:
آژانس پیشتر اعلام کرده بود که ایران تمام دستگاه‌های ساخت و مونتاژ سانتریفیوژ خود را از کرج به سایتی بزرگ‌تر در نطنز منتقل کرده است.
کد خبر: ۱۵۴۳۸۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۶

سخنگوی وزارت امور خارجه آمریکا: تمامی تحریم‌های ما هنوز پابرجا هستند و پابرجا و فعال خواهند ماند، مادامی که بتوانیم به بازگشتی دوجانبه به پایبندی به برجام دست پیدا کنیم.
کد خبر: ۱۵۴۳۷۶   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۶

مذاکرات فعلا به نقطه‌ای رسیده که مشخص نیست آیا آمریکا نیروی قدس را در لیست تروریستی نگاه می‌دارد، اما کلیت سپاه را از فهرست خارج می‌کند. این مهمترین گره در مذاکرات وین است.
کد خبر: ۱۵۴۰۹۵   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۳

رسانه‌ها از آزادسازی هفت میلیارد دلار ارز‌های مسدودی ایران در آینده نزدیک خبر می‌دهند، اما وزارت امور خارجه موضوع را تایید نکرده است. آیا بازگشت احتمالی این منابع مالی، شوک کاهشی به بازار ارز وارد می‌کند و قیمت دلار ریزش خواهد داشت؟
کد خبر: ۱۵۳۹۷۸   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۲

در این بین باید پذیرفت که مبادله زندانیان دوتابعیتی متأثر از گشایش‌های سیاسی، اقتصادی و دیپلماتیک در سایه مذاکرات وین است که اگر از بن‌بست فعلی خارج شود، هم می‌تواند توفقیات بیشتری به‌دنبال داشته باشد و هم به تطهیر چهره کشور هم بینجامد.
کد خبر: ۱۵۳۸۸۳   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۱

اگر چه برخی از تحلیلگران این واکنش تند کنگره را متاثر از انتخابات میان‌دوره‌ای نوامبر (آبان) می‌دانند، ولی به موازات تشدید مخالفت کنگره شاهد تغییر موضع دولت بایدن در قبال مذاکرات نیز هستیم. در این رابطه علاوه بر متهم کردن تهران در توقف مذاکرات از سوی جین ساکی، سخنگوی کاخ سفید و ند پرایس، سخنگوی دستگاه سیاست خارجی ایالات متحده، آنتونی بلینکن، وزیر امور خارجه آمریکا هم نسبت به آینده مذاکرات چندان خوشبین نیست.
کد خبر: ۱۵۳۸۸۱   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۱

حامیان دولت در مواجهه با کابینه زبان سیاسی خود را تغییر داده‌اند
شاه‌بیت زاویه معنادار دولت و مجلس به مذاکرات وین و هجمه علیه تیم سیاست خارجی دولت رئیسی و تیم مذاکره‌کننده باز‌می‌گردد. اسفندماه سال گذشته با تشکیل تیمی پنج‌نفره که به کمیته «ضدتوافق» مشهور است، بنای اختلاف نمایندگان با دولت به شکل عیانی بروز یافت. به موازاتش اواسط هفته گذشته حدود ۱۹۰ نماینده مجلس شورای اسلامی در نامه‌ای خطاب به رئیس‌جمهور خواستار رعایت خطوط قرمز نظام و تأمین منافع ملت، در مذاکرات هسته‌ای شدند.
کد خبر: ۱۵۳۸۸۰   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۱

واشنگتن به دنبال ترغیب تهران برای بازگشت پای میز مذاکرات وین است
با وجود سکوت معنادار حاکم بر روند مذاکرات احیای برجام، به نظر می‌رسد که مقامات ایرانی و آمریکایی به عنوان دوسوی اصلی جریان مذاکرات در تکاپو برای به گردش درآوردن مجدد روند مذاکرات وین هستند و قرار است که طی هفته جاری پیشنهاد‌هایی جدیدی از سوی مقامات کاخ سفید بر روی میز این مذاکرات قرار گیرد
کد خبر: ۱۵۳۷۳۹   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۲۰

فارن پالیسی گزارش می‌دهد؛
برخی کارشناسان معتقدند از آنجایی که سپاه پاسداران انقلاب اسلامی تحت تحریم‌های دیگر ایالات متحده باقی خواهد ماند، حذف آن از فهرست تروریستی امتیاز بزرگی از سوی دولت بایدن به تهران محسوب نمی‌شود.
کد خبر: ۱۵۳۶۶۴   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۱۹

مطهری خطاب به افرادی که براساس اخبار غیر رسمی اظهار نظر‌هایی را پیرامون موضوع مذاکرات مطرح می‌کنند گفت: متاسفانه برخی همکاران اظهاراتی را مطرح می‌کنند که به غیر از تضعیف تیم مذاکره‌کننده و وزیر امورخارجه دستاورد دیگری ندارد.
کد خبر: ۱۵۳۶۵۶   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۱۹

توافق در یمن به پیشبرد مذاکرات وین کمک می‌کند؟
با توجه به چراغ سبز هم‌زمان تهران و واشنگتن به آتش‌بس در یمن، آن‌هم در بزنگاه توقف مذاکرات وین می‌توان روی تأثیرات این توافق بر روند مذاکرات احیای برجام تمرکز کرد.
کد خبر: ۱۵۳۶۲۸   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۱۹

وزیر امور خارجه آمریکا اعلام کرد سپاه پاسداران ایران، یک گروه تروریستی محسوب می‌شود.
کد خبر: ۱۵۳۶۱۷   تاریخ انتشار : ۱۴۰۱/۰۱/۱۹