تحرکات نظامی آمریکا و اسرائیل، حملات متقابل در خلیج فارس و نشست بینتیجه ترامپ، پوتین و شی جینپینگ، احتمال بازگشت جنگ ایران و آمریکا را پررنگتر کرده است؛ در شرایطی که تهران نه تضمینی برای حمایت نظامی متحدان شرقی دارد و نه هنوز چشمانداز روشنی از توافق با واشنگتن دیده میشود.
تازهترین تحولات و مواضع طرفین نشان میدهد که رویارویی ایران و آمریکا وارد مرحلهای از «تعلیق نظامی» شده است؛ وضعیتی که در آن واشنگتن میان تعویق حملات و تشدید محاصره اقتصادی در نوسان است و اسرائیل برای ازسرگیری عملیات نظامی فشار میآورد. همزمان شاهد افزایش تنشها در تنگه هرمز و بالا گرفتن اختلافات داخلی در تهران بر سر آینده پرونده هستهای و تفاهمهای منطقهای هستیم.
تحلیلگر مسائل سیاسی با تأکید بر ضرورت گنجاندن پیششرط جدید برای هرگونه مذاکره با آمریکا گفت: تحویل افرادی که در خارج از کشور با دشمن همکاری کرده و در جریان جنگ علیه امنیت ملی ایران اقدام کردهاند، باید در کنار شروط هفت گانه از شروط دیگر هرگونه مذاکره با آمریکا باشد.
همزمان با انتشار گزارشهایی درباره انتقال پیام تازه ایران به آمریکا از مسیر قطر، دونالد ترامپ از بینیازی واشنگتن به توافق با تهران سخن گفته است. در تهران نیز زمزمه خروج از پیمان منع گسترش سلاحهای هستهای و تغییر دکترین دفاعی بلندتر شده و گزارش آتشسوزی دو نفتکش در شرق تنگه هرمز و حمله پنجشنبه شب آمریکا به سیریک نگرانیها از گسترش درگیری را افزایش داده است.
قالیباف اشتهای سیاسی زیادی دارد و حس میکند به آنچه حق خود میدانسته نرسیده است. او در سال 92 این احساس را علنی کرد. چندان که وقتی خبر کاندیداتوری هاشمی رفسنجانی چند باره را شنید برآشفت و گفت ایشان 8 سال رییس جمهور بوده و یک بار هم در سال 84 شرکت کرده این بار چرا برگشته و هرگز حدس نمیزد شورای نگهبان به خواست وزیر اطلاعات احمدی نژاد یکی از مؤسسین جمهوری اسلامی را فاقد صلاحیت ریاست همین جمهوری اسلامی اعلام کند!
محمدباقر قالیباف رئیس مجلس شورای اسلامی در گفتوگو با شبکه الجزیره گفت:بنا بر دستور رهبر معظم انقلاب، به دنبال پایان دادن به وضعیت نه جنگ و نه صلح هستیم. آن چیزی که مشخص و روشن است، این است که تدبیر و فرمان مقام معظم رهبری این است که ما وضعیت «نه جنگ و نه صلح» را ادامه نخواهیم داد؛ آمریکاییها باید به این موضوع توجه کنند. به هر حال آنها هستند که تصمیم میگیرند آیا میخواهند صلح کنند و توافق داشته باشند، که در این صورت باید گامهای آن را بردارند و انجام دهند.
حسین طائب رئیس سازمان بسیج مستضعفین گفت: چند روز مانده به انتخابات آمریکا، ترامپ سفیر ویژهای را نزد پوتین را فرستاد تا زمینه مذاکره با ایران را فراهم کند، اما جمهوری اسلامی ایران مقتدرانه اعلام کرد تا زمانی که هفت شرط اجرا نشود، وارد مذاکره نخواهد شد.
اندیشکده چتمهاوس در تحلیلی درباره بنبست تهران و واشینگتن هشدار داد: ادامه محاصره دریایی ایران، بهرغم فشار اقتصادی بر تهران، ممکن است به جای وادار کردن ایران به امتیازدهی، زمینهساز دور تازهای از درگیری شود.
جدال بر سر تفاهم اسلامآباد از سطح یک اختلاف سیاسی فراتر رفته است. منتقدان سعید جلیلی میگویند پیش از نقد دیگران، باید درباره کارنامهای توضیح داده شود که به باور آنها صدها میلیارد دلار هزینه روی دست اقتصاد ایران گذاشته است.
قطر دست از تلاش برای میانجیگری نکشیده و مدام در حال رایزنی با مقامات ایرانی و آمریکایی است. با این وجود نشانههای خطرناکی از تشدید فشار بر تهران دیده میشود. محاصره دریایی، تهدیدهای نظامی ترامپ، اختلاف بر سر پرونده هستهای و تنش در تنگه هرمز نشان میدهد واشنگتن هنوز از اهرم فشار دست نکشیده و آتشبس شکننده به فرصتی برای تحمیل شروط تازه به ایران تبدیل شده است.
قطریها سخت مشغول کار هستند و تحرکات دیپلماتیک برای مهار بحران ادامه دارد. با این حال در واشنگتن هنوز اجماعی درباره آینده ایران وجود ندارد. همزمان با فشار اسرائیل برای تداوم تقابل، ترامپ میان سه گزینه توافق، جنگ و فشار اقتصادی گرفتار شده و همین وضعیت، خاورمیانه را در یکی از حساسترین مقاطع خود قرار داده است.
ادعای مشاور سابق محسن رضایی درباره نتیجه تلاش میانجیها برای مذاکره ایران و آمریکا خبرساز شده است. مشاور سابق محسن رضایی نوشت: با وجود تلاشهای گسترده، فشرده و کمسابقه میانجیها، هنوز هیچ طرح، زمانبندی مشخص یا نشستی برای مذاکرات ایران و آمریکا نهایی نشده است.
در شرایطی که تهران و واشنگتن هنوز بر سر چارچوب و ترتیب تعهدات به توافق نرسیدهاند، نقش میانجیها از انتقال پیام فراتر رفته و به تلاشی برای جلوگیری از بازگشت درگیری و حفظ حداقلی از امکان دیپلماسی تبدیل شده است. با این حال، تعدد بازیگران میانجی لزوما به معنای افزایش احتمال توافق نیست
حمله آمریکا به قشم در میانه مذاکرات تهران و واشنگتن، بار دیگر احتمال بازگشت درگیری نظامی را جدی کرده است. آغاز انتخابات میاندورهای آمریکا نیز نگاهها را به تصمیم بعدی ترامپ و سرنوشت تلاشهای میانجیگرانه قطر دوخته است.
از دستور رهبری برای پاسخ بدون محدودیت جغرافیایی به هر تهدید احتمالی گرفته تا شروط تازه عراقچی و اختلافنظر در دولت ترامپ، نشانهها حاکی از آن است که مسیر دیپلماسی همچنان با موانع جدی روبهروست و علیرغم تلاشهای قطر، سایه یک رویارویی گستردهتر از منطقه کنار نرفته است.
آمریکا همزمان با تقویت نظامی در خاورمیانه و بررسی گزینههای حمله جدید به ایران، از طریق جیدی ونس و میانجیگری قطر مسیر مذاکره را نیز دنبال میکند. اختلاف بر سر شروط هستهای، لغو تحریمها، محاصره دریایی و تضمین توقف حملات، مانع اصلی توافق است. تجربه حملات پیشین در جریان مذاکرات و نگرانی از هدف قرار گرفتن زیرساختهای خلیج فارس، احتمال گسترش دور تازه جنگ را افزایش داده است.
سعید لیلاز، تحلیلگر مسائل راهبردی، با تکیه بر تقدم تحولات میدانی بر دیپلماسی، اهداف واقعی واشنگتن را کالبدشکافی میکند. او معتقد است امریکا پس از ناتوانی در دستیابی به اهداف نظامی، اکنون به دنبال زمان خریدن، انحراف افکار عمومی از کارت برنده تنگه هرمز و زمینهسازی برای حملات شدیدتر است.