تاریخ انتشار: ۰۹:۳۶ - ۲۱ فروردين ۱۳۹۸
در یک سالگی پرسروصداترین تصمیم ارزی اعلام شد

شام آخر دلا‌ر ۴۲۰۰ تومانی

گزارش‌ها حاکی از آن است که پس از یک‌سال، سیاست دلار ۴۲۰۰ تومانی در گام‌های نهایی قرار گرفته و قرار است تا پایان هفته استراتژی جدیدی برای حمایت از اقشار کم‌درآمد اتخاذ شود.
دلار
اقتصاد24- در ۲۰ فروردین سال ۹۷، سیاست دلار ۴۲۰۰ تومانی با هدف کنترل سطح قیمت کالاهای اساسی و تک‌نرخی شدن دلار کار خود را شروع کرد. اما مطابق بررسی‌ها، پس از یک سال با وجود هزینه‌کرد ۱۴ میلیارد دلار ارز ارزان در کالاهای اساسی، این سیاست نتوانست در اهداف اولیه خود موفق عمل کند. در انتهای سال گذشته، مسوولان اقتصادی بر تغییر تاکتیک در سیاست مذکور تاکید کردند و نمایندگان مجلس نیز با تداوم سیاست دلار ۴۲۰۰ تومانی در بودجه ۹۸ موافقت نکردند. علاوه‌بر این، بررسی‌های مرکز پژوهش‌های مجلس و گزارش عملکرد این سیاست در شورای پول و اعتبار نیز نشان می‌دهد که تخصیص ارز ارزان نتوانسته باعث کنترل تورم کالاهای اساسی شود. بنابراین قرار است این سیاست با توجه به ملاحظات تورمی یا به شکل تدریجی یا آنی، از میز سیاست‌گذار برداشته شود. البته به گفته مسوولان منابع حاصل از مابه‌التفاوت دلار ۴۲۰۰ تومانی با قیمت نیمایی قرار است طی فرآیندی یا به شکل یارانه نقدی یا کالا برگ در اختیار اقشار کم‌درآمد قرار گیرد.

رئیس سازمان برنامه و بودجه در سالگرد آغاز سیاست ارز ۴۲۰۰ تومانی تاکید کرد که این سیاست منافع اقشار ضعیف را تامین نکرد و از تغییر روش در این سیاست خبر داد. محمد باقر نوبخت با تاکید بر این موضوع که منافع ناشی از اختصاص ارز ۴ هزار و ۲۰۰ تومانی برای ۲۵ قلم کالا با شیوه کنونی به مردم نمی‌رسد، به این موضوع اشاره کرد که دولت در حال بررسی رویکرد جدیدی است که بتواند اهداف مدنظر را تامین کند. البته رویکرد جدید هنوز در بین مسوولان به جمع‌بندی نهایی نرسیده و معلوم نیست که سیاست‌های حمایتی از اقشار آسیب‌پذیر به چه شیوه ادامه یابد. اما موضوعی که مشخص است، تغییر شیوه کنونی تخصیص دلار ۴۲۰۰ تومانی به کالاهای اساسی است.

در نخستین گام نیز، گوشت قرمز که یکی از کالاهای پرحاشیه و پرهزینه بود، از دایره ارز ترجیحی خارج شده است. رئیس سازمان برنامه و بودجه نیز در صحبت‌های خود درباره چرایی تغییر این سیاست گفت: مردم از پرداخت یارانه به گوشت بهره‌ای نبرده‌اند و به همین دلیل این مکانیزم تغییر خواهد کرد. نوبخت با تاکید بر این موضوع که در دولت بحث‌های مفصلی درخصوص ادامه این سیاست در حال پیگیری است، این سوال را مطرح کرد که «باید مشاهده کرد که این سیاست به اهداف خود رسیده و آیا شیوه کنونی مناسب بوده است؟» او در این خصوص پاسخ داد: «باید قبول کنیم که شیوه کنونی مناسب نیست.» رئیس سازمان برنامه و بودجه در بخش دیگری از صحبت‌های خود به این موضوع اشاره کرد که اگر ارز ترجیحی تداوم نداشته باشد افزایش قیمت مضاعف در کالاها مشاهده می‌شود. اما در ستاد اقتصادی صحبت شده که این شیوه اصلاح شود و این هفته به جمع‌بندی نهایی خواهد رسید. نوبخت تایید کرد که اختلاف ناشی از تخصیص ارز ۴ هزار و ۲۰۰ و ارز نیمایی به مردم خواهد رسید و قرار نیست این منابع در بودجه قرار گیرد؛ اما شیوه این کار که به شکل کالابرگ الکترونیکی یا به شیوه دیگر به دست مردم برسد، هنوز مشخص نشده است.

سرگذشت یک‌ساله ارز ۴۲۰۰ تومانی

یک سال پیش و در تاریخ ۲۰ فروردین ۱۳۹۷، سیاست تک نرخی شدن ارز با نرخ ۴۲۰۰ تومان کلید خورد. در آن زمان اسحاق جهانگیری، معاون اول رئیس‌جمهوری از مبنا قرار گرفتن این نرخ در تمام معاملات خبر داد و اعلام کرد که از این به بعد ارز تک نرخی می‌شود. مصاحبه‌ای که باعث شد پس از آن ارز ۴۲۰۰ تومانی با نام معاون اول رئیس‌جمهور، شناخته شود. اگرچه پس از آن هیچ‌کس مسوولیت این تصمیم را قبول نکرد و هنوز نیز نام معاون اول با این تصمیم گره خورده است، اما به نظر می‌رسد که او تنها اعلام‌کننده این سیاست در آن زمان بوده و سهم حداقلی در اتخاذ آن داشته است.

پس از نهایی شدن این تصمیم در فروردین سال گذشته، نقدهای بسیاری درخصوص عدم موفقیت این سیاست در رسانه‌ها و از سوی کارشناسان شکل گرفت؛ اما برخی از رانت‌جویان که منافع خود را در اجرایی شدن آن می‌دانستند، بر این سیاست تاکید و از آن حمایت می‌کردند. در ۴ روز نخست اجرایی شدن این سیاست، ۱۱ اطلاعیه اجرایی از سوی بانک مرکزی منتشر شد تا ابهامات نزد ذی‌نفعان این تصمیم را کاهش دهد؛ اطلاعیه‌هایی که در برخی موارد متناقض یا غیرشفاف بود و در برخی موارد ابهامات را نیز بیشتر کرد.

حدود دو هفته پس از این تصمیم نیز از سامانه نیما رونمایی شد و قرار شد که معاملات ارزی تنها در این سامانه صورت گیرد؛ روندی که فعالیت صرافی‌ها را با اختلال روبه‌رو کرد. اما در کنار دلار ۴۲۰۰ تومانی، بهای دلار در بازار غیررسمی افزایش می‌یافت و بازار موازی ارز نیز به حیات خود ادامه داد. در ۱۹ تیرماه سال ۹۷ بازار دوم ارزی شروع به کار کرد و قرار شد که ۲۰ درصد صادرکنندگان غیرنفتی معاملات ارز خود را با صرافان و نرخ غیر‌رسمی انجام دهند. این اولین چراغ خروج از سیاست دلار ۴۲۰۰ تومانی محسوب می‌شد. در مرحله بعد، سیاست تخصیص دلار ۴۲۰۰ تومانی و حجم بالای سوءاستفاده از این سیاست باعث شد که بانک مرکزی در مرداد ماه لیست دریافت‌کنندگان ارز رسمی را منتشر کند. لیستی که اما و اگرها و بحث‌های فراوانی را ایجاد کرد؛ از جمله اینکه بسیاری از شرکت‌ها در زمینه غیرتخصصی خود مشغول واردات و دریافت ارز ارزان بودند.

در میانه مرداد رئیس کل بانک مرکزی تغییر کرد و عبدالناصر همتی از بسته جدید ارزی، مبتنی بر محدود شدن دلار ۴۲۰۰ تومانی، تعمیق بازار دوم و فعال شدن صرافی‌ها رونمایی کرد. در شهریور ماه سال گذشته، ارز تخصیصی دانشجویان نیز از قطار ۴۲۰۰ تومانی پیاده شد تا بلکه این قطار بتواند سبک‌تر به راه خود ادامه دهد. در مهر ماه این سال نیز لیست دریافت‌کنندگان ارز دولتی و نیمایی منتشر و در مرحله بعد به‌روز شد. در میانه پاییز بود که صحبت‌هایی از جلسه مشهور دلار ۴۲۰۰ تومانی ارائه شد. روحانی این سیاست ارزی را یک اجماع میان تمام اقتصاددانان و مشاوران اعلام کرد که مورد تایید همه بوده است.

حسام‌الدین آشنا با تاکید بر مخالفت روحانی با سیاست دلار ۴۲۰۰ تومانی اعلام کرد که این سیاست به دلیل تصمیم دیگر افراد مورد پذیرش روحانی قرار گرفته است. در این خصوص مسعود نیلی، یکی از افراد حاضر در جلسه درخواست کرد که فایل صوتی این جلسه منتشر شود. البته هنوز این درخواست بدون پاسخ مانده و ابهامات این جلسه نیز روشن نشده است. در دو ماه پایانی سال بود که گزارش‌ها و اظهارنظرهای مقامات مسوول نیز ناکارآمدی سیاست ارزی ۴۲۰۰ تومانی را تایید کردند. گزارش‌های مرکز پژوهش‌های مجلس و بررسی عملکرد سیاست ارز ۴۲۰۰ تومانی نشان داد که تورم کالاهای اساسی کنترل نشده است. برآورد مرکز پژوهش‌ها نشان می‌دهد که دولت برای تخصیص دلار ۴۲۰۰ تومانی، در آن زمان ۴۲ هزار میلیارد تومان یارانه پرداخت کرده بود. اما این یارانه نه به نفع مصرف‌کننده نهایی و اقشار کم‌برخوردار جامعه، بلکه به نفع گروهی از رانت‌خواران تمام شده است. به اعتقاد مرکز پژوهش‌ها تداوم سیاست تخصیص ارز ترجیحی می‌تواند کشور را دچار بحران‌های جبران‌ناپذیری کند؛ دلیل این پیش‌بینی، تحریک کسری بودجه از ناحیه این سیاست است. از سوی دیگر رئیس کل بانک مرکزی و وزیر امور اقتصادی و دارایی نیز در اظهارنظرهای جداگانه بر عدم توفیق این سیاست در کنترل قیمت کالاهای اساسی صحه گذاشتند.

این بررسی و اظهارنظرها باعث شد که مجلس نیز در جریان بررسی تبصره مربوط به کالاهای اساسی تداوم این سیاست را مصلحت نداند و بر ضرورت تغییر روش در اجرای بودجه سال ۹۸ در این خصوص تاکید کند.

در روزهای اخیر نیز اعلام شد که دیگر دلار ۴۲۰۰ تومانی به گوشت قرمز تخصیص پیدا نمی‌کند و این کالا نیز از دایره ارزبگیران خارج شده است؛ تصمیمی که مقدمه خروج دیگر کالاها را نیز فراهم می‌کند. به‌طور کلی، طی یک سال اخیر، بررسی‌های پژوهشی، آمارها و اظهارنظرهای مسوولان دولتی نشان داد که سیاست ارز ۴۲۰۰ تومانی نتوانسته به اهداف خود دست یابد و در نتیجه قیمت کالاهای اساسی که از موهبت ارز ارزان برخوردار بودند، همسو با دیگر کالاها افزایش یافته است. روندی که در آن ابتدا از سوی اقتصاددانان برجسته نیز پیش‌بینی شد و لازم نبود که ۱۴ میلیارد دلار از منابع ارزی دولت برای محک این سیاست هزینه شود. سیاستی که یک سال پیش قرار بود مبنای تمام معاملات ارزی در کشور شود، به مرور محدود شد و حالا باید کارشناسان راهکاری جایگزین اتخاذ کنند که بتوان این سیاست را کنار گذاشت. البته برخی مسوولان هنوز تاکید می‌کنند که کنار گذاشتن این سیاست می‌تواند اثرات افزایشی بر سطح قیمت‌ها داشته باشد و انتظارات تغییر یابد؛ اما به نظر می‌رسد که انتظارات قیمتی در یک سال گذشته خود را با ارز تعادلی تعدیل کرده است و کنارگذاشتن این تصمیم در شرایط کنونی تنها منافع رانت‌جویان را قطع خواهد کرد.

رویکرد دوگانه برای عبور از ۴۲۰۰

به نظر می‌رسد که با توجه به مشخص شدن ناکارآ بودن این تصمیم پس از یک سال، دو راه پیش روی سیاست‌گذاران قرار داده شده است. رویکرد نخست این است که بلافاصله این تصمیم را برای کالاهای دیگر نیز اجرایی کنند و برای حمایت از اقشار ضعیف نیز تمهیداتی مانند توزیع یارانه یا کوپن‌های الکترونیکی در نظر گرفته شود. این موضوع باعث می‌شود که ماشین توزیع رانت دلار ۴۲۰۰ تومانی متوقف شود. اما رویکرد دوم نیز این است که این تصمیم به تدریج در برخی کالاها حذف شود تا فشار قیمتی آنی بر سطح عمومی کالاها منعکس نشود؛ اما ایراد این تصمیم این است که با اطلاع افراد از این تصمیم، رویه تغییر قیمت‌ها قبل از قطع تخصیص دلار ۴۲۰۰ تومانی اتفاق می‌افتد و از سوی دیگر، فشار برای تهیه این کالاها قبل از اتمام تخصیص دلار ۴۲۰۰ تومانی افزایش خواهد یافت که در نتیجه صف‌ها را طولانی‌تر از گذشته خواهد کرد. البته به نظر می‌رسد که دولت استراتژی دوم را در دستور کار قرار دهد؛ زیرا با توجه به شرایط سیاسی و اجتماعی کشور، از نگاه دولت قطع یکباره یارانه کالاهای اساسی بر خانوارهای کم درآمد اثرگذار خواهد بود.

ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

قیمت سکه و طلا امروز پنجشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

صفحه اول روزنامه‌های سیاسی امروز

قیمت انواع دوربین‌های عکاسی + جدول

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

قیمت لیر ترکیه امروز در بازار + جزئیات

عکس/ نخستین تصویر از مراسم ازدواج شیدا خلیق و کیوان ساکت‌اف

قیمت دلار و یورو امروز پنجشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

وضعیت هواشناسی امروز

قیمت دینار عراق امروز در بازار + جزئیات

قیمت انواع موتورسیکلت در بازار امروز + جدول

قیمت روز لپ تاپ اپل + جدول

قیمت انواع لپ تاپ مایکروسافت امروز + جدول

قیمت خودرو‌های ایران خودرو امروز پنجشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت خودرو‌های سایپا امروز پنجشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت دلار و یورو امروز جمعه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت سکه پارسیان امروز پنجشنبه ۲۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

فیلم/ افشاگری رائفی‌پور درباره حرف بد کروبی به احمدی‌نژاد

قیمت سکه و طلا امروز جمعه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

چهره جذاب بانو سوسانو در سن ۴۳ سالگی + عکس

شنبه‌ها تعطیل شد؛ با تحریم‌ها و FATF و نرخ پایین بهره‌وری و ... چه می‌کنید؟!/ کارفرمایی که کمترین دغدغه‌اش کاهش ۴ ساعت از کار کارگر است

خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

عکس/ باغ‌نشینی بهاره رهنما در اصفهان

فیلم/ افشای فساد در فوتبال ایران روی آنتن زنده

راز فروش ساعت‌های ارزشمند میشائیل شوماخر

۲۰ نکته درباره حواشی سریال هفت سر اژد‌ها

پاسخ صریح حسن روحانی به یک ادعای شورای نگهبان

فیلم/ بغض رامین رضاییان ترکید

افعی تهران و تلخی کودکی ما در دهه ۶۰ ؛ همه اصناف می‌خواهند مقدس باشند و جامعه هم اصلاح شود

عکس/یانگوم در کنار پدر و مادر واقعی‌اش

اتفاق عجیب پس از به‌روزرسانی آیفون

خشک ترین استان کشور رکورددار رشد بارش شد+ جدول

عکس/ استوری مرجانه گلچین برای علیرضا طلیسچی

ابلاغیه تازه ستاد مبارزه با قاچاق برای حل مشکل طلافروشان

عکس/ قابی کمتر دیده شده از عروسی پدر و مادر لیلا حاتمی

فهرستی از آپارتمان‌های ارزان پایتخت + جدول

فیلم/ جراحی دقیق ربات سونی روی دانه ذرت

اینفوگرافی/ میوه‌ها در یک سال اخیر چقدر گران‌تر شدند؟

عکس/ ابراز علاقه سیما خضرآبادی به همسرش در فضای مجازی

اعلام نحوه خرید لاستیک دولتی

شرایط جدید اخراج کارگران اعلام شد

اطلاعیه زندان اصفهان درباره توماج صالحی

فیلم/ تراول‌پاشی شمخانی با پیراهن صورتی در تخت جمشید

استقلالی سابق به دنبال حضور در پارالمپیک+ عکس

بانک خسیس، بانک دست‌ودلباز؛ جدیدترین آمار پرداخت وام

خسارت سیل در مناطق مختلف مشهد

بازیگر پیش از انقلاب و مادر لیلا حاتمی درگذشت

هزینه سرسام آور تخت ICU در کشور

استوری تلخ جواد نکونام برای مردم مشهد+ عکس

پیش‌بینی قیمت خودرو در هفته آخر اردیبهشت ۱۴۰۳

عکس/ استایل متفاوت مازیار لرستانی با عینک دودی

عکس/ شایعه فوت بازیگر زن مشهور قبل از انقلاب

رشد ۸۶ درصدی خروج سرمایه از بورس

اقدام جدید پلیس درباره ثبت جرائم رانندگی

علت مرگ بروسلی چه بود؟

۳ تفنگدار نیمه‌ژاپنی در راه بازار خودرو ایران

فیلم/ پخش مستند فردوسی از تلویزیون ترکیه

قیمت املاک کلنگی مناطق جنوبی تهران در اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

مولوی عبدالحمید از ایران خارج شد

اعلام شرایط معافیت از مالیات بر اجاره

تردد روان در جاده های شمالی کشور

کارت اهدای عضو به‌مثابه یک وصیت‌نامه

سهامداران بورس ۲ برابر بیشتر شد

بررسی تحولات داخلی ارمنستان بر امنیت ایران

ریزش قیمت طلا رقم خورد

فیلم/ ستایش فردوسی پاکزاد توسط یکی از عالمان دینی جمهوری باکو

سقوط ادامه دار نرخ دلار در بازار

برای اجاره خانه در گیلان چقدر پول لازم است؟ + جدول

هر بشکه برنت چند شد؟

دیپلماسی آمریکا، کلید پایداری در منطقه؛ چه شد اسرائیل و ایران از آستانه جنگ، پا پس کشیدند؟

آیا افزایش حق مسکن کارگران منتفی است؟

سیل حواله های خودروی مادران در بازار + عکس