افسردگی فصلی در زمستان چیست و چه علائمی دارد؟
اقتصاد۲۴- محمد آیتی: افسردگی فصلی (Seasonal Affective Disorder یا SAD) نوعی افسردگی است که به طور منظم در فصلهای سرد و تاریک سال شروع میشود و با علائمی مانند احساس غم، کاهش انرژی، خواب زیاد، افزایش اشتها، احساس خستگی و کاهش علاقه به فعالیتهای معمول همراه است. این بیماری به دلیل کاهش میزان نور خورشید و تأثیر آن بر تنظیم ریتم بیولوژیک بدن و کاهش سطح هورمون ایجاد میشود. افرادی مثل زنان که جوانتر از ۳۰ سال و دارای سابقه افسردگی هستند، بیشتر در معرض این بیماری قرار میگیرند.
افسردگی فصلی (SAD) چیست؟
افسردگی فصلی (SAD) نوعی افسردگی است که به طور منظم در فصول سرد سال، معمولاً از اول پاییز تا پایان زمستان، شروع میشود و با کاهش میزان نور خورشید همراه است. این اختلال معمولاً در زنان و افراد جوانتر شایعتر است و با علائمی مانند احساس غم و تنهایی، کاهش انرژی، خواب بیش از حد، افزایش یا کاهش اشتها (به ویژه تمایل به خوردن کربوهیدرات)، مشکل در تمرکز و حتی احساس بیاهمیتی همراه میشود.
نور خورشید بر تنظیم ریتم بیولوژیک بدن و تولید هورمونهایی مانند ملاتونین و سروتونین تأثیر میگذارد، کمبود نور میتواند این تعادل را برهم بزند. نوردرمانی (دریافت نور مصنوعی) یکی از مؤثرترین درمانهای این نوع بیماری است. رواندرمانی، داروهای ضدافسردگی و تغییرات سبک زندگی مانند ورزش و تغذیه سالم نیز میتوانند به بهبود وضعیت کمک کنند. SAD در صورت تشخیص و درمان مناسب، قابل کنترل است.
انواع افسردگی وابسته به فصل
افسردگی فصلی (SAD): نوعی افسردگی مربوط به فصول سرد سال (پاییز و زمستان) که با کاهش نور خورشید و تغییرات ریتم بیولوژیک بدن ایجاد میشود.
افسردگی فصلی مثبت (Summer SAD): نادر، اما در تابستان رخ میدهد و با علائمی مانند بیخوابی، اضطراب و کاهش اشتها همراه است.
افسردگی فصلی با علائم ویژه (SAD with specific symptoms): در برخی افراد، علائمی مانند اضطراب شدید، احساس گناه یا افکار خودکشی بیشتر بروز میکند.
افسردگی فصلی با میزان شدید (Severe SAD): شدت علائم بالا است و زندگی روزمره را به شدت تحت تأثیر قرار میدهد، نیاز به درمان گسترده دارد.
نشانهها و علائم افسردگی فصلی
• احساس غم و تنهایی: احساس پایینآمدن، بیاحساسی یا احساس بیاهمیتی در طول فصل سرد.
• کاهش انرژی و خستگی: حالت خستگی مزمن بدون دلیل، حتی پس از خواب کافی.
• تغییرات در خواب: خواب زیاد (هیپرسومنی) یا برعکس، خواب کم (اینوسومنی).
• تغییرات در اشتها: افزایش شدید اشتها، به ویژه به کربوهیدراتهای شیرین یا خوراکیهای معلق.
• مشکل در تمرکز و یادآوری: کاهش تمرکز، حافظه ضعیف و دشواری در انجام وظایف روزمره.
• کاهش فعالیت و اجتماعی: کاهش علاقه به فعالیتهای معمولاً لذتبخش، اجتناب از ملاقات با دوستان.
• احساس بیاهمیتی یا گناه: احساس نقص، ارزشمندی نبودن یا احساس گناه غیرمنطقی.
• درد بدنی یا ناراحتی جسمی: سردرد، درد عضلانی یا ناراحتیهای مزمن بدون علت واضح.
علت افسردگی فصلی چیست؟
علت دقیق افسردگی فصلی (SAD) به طور کامل مشخص نیست، اما ترکیبی از عوامل ژنتیکی، زیستی و محیطی در بروز آن نقش دارند. کاهش نور خورشید در فصول سرد سال، تأثیر مستقیمی بر ریتم شبانهروزی بدن و تولید هورمونهایی مانند سروتونین (که نقش مهمی در تنظیم خلق و خو دارد) دارد.
کمبود نور میتواند منجر به کاهش سطح سروتونین و سایر انتقالدهندههای عصبی مرتبط با افسردگی شود. همچنین، تغییرات در فعالیتهای روزانه، مانند گذراندن زمان کمتر در فضای باز و کاهش فعالیتهای اجتماعی در زمستان، میتواند به SAD کمک کند. عوامل ژنتیکی نیز در آسیبپذیری افراد در برابر این اختلال نقش دارند.
تشخیص اختلال عاطفی فصلی
تشخیص افسردگی فصلی (SAD) بر اساس معیارهای شناختهشده در دستورالعملهای تشخیصی مانند DSM-۵ انجام میشود. پزشک یا روانپزشک با بررسی علائم، تاریخچه بیماری و الگوی وقوع علائم در طول سال، از بیمار میپرسد که آیا احساس افسردگی، کاهش انرژی و علائم دیگر در فصول خاص (معمولاً پاییز و زمستان) تکرار میشود و در فصول دیگر بهبود یافته است.
برای تشخیص SAD، باید علائم حداقل دو فصل متوالی در فصل سرد رخ داده باشند و نباید ناشی از عوامل دیگری مانند بیماری جسمی یا مصرف دارو باشد. ارزیابیهای روانشناختی و پرسشنامههای استاندارد مانند PHQ-۹ یا SAD-S نیز میتوانند به ارزیابی شدت علائم کمک کنند. در نهایت، تشخیص از طریق معیارهای بالینی و تاریخچه بیماری صورت میگیرد.
روشهای درمان افسردگی فصلی
روشهای درمان افسردگی فصلی (SAD) شامل نوردرمانی، رواندرمانی، دارو درمانی و تغییرات سبک زندگی است. نوردرمانی با قرار گرفتن در معرض نور مصنوعی با شدت بالا به مدت زمان مشخص، به تنظیم ریتم بیولوژیک بدن کمک میکند.
• رواندرمانی، مانند درمان شناختی-رفتاری، به افراد کمک میکند تا الگوهای فکری و رفتاری منفی را شناسایی و تغییر دهند.
• داروهای ضدافسردگی، به ویژه SSRIها (مهارکنندههای انتخابی بازجذب سروتونین)، میتوانند به بهبود خلق و خو کمک کنند.
• تغییرات سبک زندگی شامل ورزش منظم، تغذیه سالم، و قرار گرفتن در معرض نور خورشید در طول روز (تا حد امکان) است.
ترکیبی از این روشها معمولاً مؤثرترین رویکرد برای درمان SAD است.
عوارض افسردگی فصلی
عوارض افسردگی فصلی (SAD) میتواند به طور گستردهای روی کیفیت زندگی فرد تأثیر بگذارد. احساس غم، تنهایی و بیاهمیتی میتواند منجر به کاهش فعالیتهای روزمره، کاهش تمرکز و کارایی در کار یا تحصیل شود. خواب بیش از حد یا کمخوابی، تغییرات در اشتها (مثلاً افزایش خوردن غذاهای شیرین یا کربوهیدرات) و احساس خستگی دائمی میتواند منجر به افزایش وزن، کاهش انرژی و مشکلات سلامت جسمی شود.
در موارد شدید، احساس بیاهمیتی یا احساس بیمعنایی زندگی میتواند به افکار خودکشی منجر شود. این اختلال میتواند باعث کاهش تعاملات اجتماعی، احساس تنهایی و کاهش لذت از فعالیتهای معمولاً لذتبخش شود. در صورت عدم درمان، SAD میتواند سالها ادامه داشته و سلامت روان و جسمی فرد را تهدید کند.
