از «تصویب در شعام» تا «تکذیب رسمی»؛ اینترنت ایران در بنبست تصمیمگیری
اقتصاد۲۴- بیش از سه هفته از قطعی اینترنت بینالمللی در ایران میگذرد و انتقادات زیادی نسبت به هزینههای اقتصادی و اجتماعی آن مطرح شده، در دو روز اخیر رسانههای داخلی و مراکز رسمی خبرهای متناقضی درباره بازگشت اینترنت منتشر کردهاند. خبرگزاری فارس اعلام کرد که «شورای عالی امنیت ملی اتصال اینترنت بینالملل را تصویب و به وزارت ارتباطات ابلاغ کرده است»، اما وزارت ارتباطات این ادعا را صراحتاً تکذیب کرد و گفت هیچ دستوری مبنی بر بازگشت کامل اینترنت صادر نشده است — وضعیتی که کاربران و کسبوکارها را بیش از پیش بلاتکلیف کرده است.
وعدهها، تکذیبها و کاربرانی که منتظرند
به گزارش رسانهها، خبرگزاری فارس شامگاه گذشته نوشت که پس از تصویب در شورای عالی امنیت ملی، اتصال مجدد اینترنت بینالملل به وزارت ارتباطات ابلاغ شده و قرار است در مراحل بعدی اجرا شود؛ این رسانه حتی گفته بود تثبیت کامل سرویس نیازمند زمانبر بودن است.
اما این گزارش طی ساعات کوتاهی با واکنش رسمی وزارت ارتباطات مواجه شد. روابط عمومی این وزارتخانه با تکذیب ادعای فارس اعلام کرد که هیچ دستور رسمی برای اتصال اینترنت به این نهاد ابلاغ نشده و خبر منتشرشده صحت ندارد. این اطلاعیه نشان میدهد که هنوز بین مراکز رسمی درباره زمان و روش بازگشت اینترنت توافق و هماهنگی کامل وجود ندارد.
در گزارشهای دیگر هم به نظر میرسد وعده بازگشت سرویس اینترنت در عمل با مشکلات فنی و امنیتی مواجه شده و برخی رسانهها نوشتهاند که اتصال وعدهدادهشده روز قبل نیز با تاخیر یا مشکل روبهرو بوده و هنوز بسیاری از خدمات بینالمللی در دسترس نیستند.
چرا اینترنت قطع ماند؟
این قطعی گسترده اینترنت، که از حدود ۸ ژانویه ۲۰۲۶ (۱۸ دی ۱۴۰۴) آغاز شده، یکی از شدیدترین قطعهای دسترسی به اینترنت جهانی در تاریخ اخیر ایران است. مقامات امنیتی آن را در واکنش به اعتراضات سراسری و قصد «ایجاد ثبات و امنیت» اعلام کردهاند، با این حال دسترسی کاربران به پلتفرمهای جهانی و حتی بسیاری از سرویسهای پایهای از همان زمان قطع باقی مانده است.
برخی گزارشها نشان میدهند که حتی پس از هفتهها، دسترسی محدود و فیلترشده یا برخی سرویسهای داخلی فعال شدهاند، اما اینترنت جهانی هنوز به حالت عادی بازنگشته است.
تلاشهای رسمی برای بازگشت اینترنت؛ واقعیت یا وعده؟
در گزارشهای ماههای اخیر نیز مقامات با لحنی محتاطانه درباره بازگشت اینترنت صحبت کردهاند. مثلاً گفته شده اینترنت تا زمان بازگشت «آرامش و امنیت کامل» محدود باقی خواهد ماند و توصیه شده کاربران از شبکه ملی اطلاعات استفاده کنند؛ رویکردی که حتی پس از تقویت پیامک و برخی خدمات داخلی نیز ادامه داشته است.
در کنار این، برخی ناظرین و گروههای حقوق دیجیتال هشدار دادهاند که ممکن است از این قطع گسترده به سمت یک دسترسی کنترلشده و سلسلهمراتبی به اینترنت عبور شود—سکویی که دسترسی جهانی را برای اکثریت مردم محدود کرده و آن را ابزار اختیار برای برخی گروههای خاص بگذارد.
هزینههای اجتماعی و اقتصادی قطع اینترنت
نقص دسترسی به اینترنت در چنین دوره طولانی، بهویژه برای کسبوکارهای آنلاین، پیامرسانها، فروشگاههای اینترنتی و ارتباطات بینالمللی، فشارهای شدیدی وارد کرده است. آمارها حاکی است که برخی از صنوف تا ۹۰٪ کاهش در فروش خود گزارش دادهاند و اقتصاد دیجیتال کشور در وضعیت بحرانی به سر میبرد.
این اختلال همچنین به خانوادهها و تبادلات بینالمللی ارتباطات خانوادگی آسیب زده و نگرانیهای عمیق درباره امنیت و رفاه عمومی به دنبال داشته است.
پیچیدگی روند تصمیمگیری و آینده نامعلوم
آنچه در هفتههای گذشته رخ داده، نشاندهنده عدم شفافیت در سازوکار تصمیمگیری درباره اینترنت ایران است: از یک سو منابع رسمی – در سطوح دولتی و امنیتی – بهصورت غیرشفاف درباره بازگشت اینترنت صحبت میکنند و از سوی دیگر واکنشهای فوری برای تکذیب این وعدهها منتشر میشود. این امر نهتنها باعث سردرگمی کاربران شده، بلکه اعتماد عمومی به اطلاعات رسمی را نیز تضعیف کرده است.
در چنین شرایطی، پرسش اصلی این است که بهجای وعدههای مبهم رسانهای، چه زمان و بر اساس چه معیارهایی اتصال واقعی اینترنت بینالملل برای اکثریت جامعه برقرار خواهد شد؟
