سیستم پرداخت بین المللی چگونه کار میکند؟
اقتصاد۲۴- هر بار که یک تاجر ایرانی کالایی از چین وارد میکند، یک دانشجو شهریه دانشگاه اروپایی را میپردازد، یا یک مهاجر برای خانواده خود پول میفرستد، چرخ یک سیستم عظیم و نامرئی به نام «سیستم پرداخت بینالمللی» به حرکت درمیآید. این سیستم، شبکهای پیچیده و چندلایه از مؤسسات مالی، قوانین، فناوریها و پیامهای استاندارد است که انتقال ارزش را بین کشورهایی با ارزها، قوانین و سیستمهای بانکی متفاوت، ممکن میسازد. درک این سیستم نه تنها برای فعالان اقتصادی، بلکه برای هر کسی که با جهان فرا مرزی در ارتباط است، ضروری است.
سوئیفت و نظام بانکهای کارگزار
در قلب اکثر تراکنشهای بینالمللی سنتی، شبکه سوئیفت (SWIFT) قرار دارد. سوئیفت یک پیامرسان امن و استاندارد جهانی است، نه یک سیستم انتقال پول. هنگامی که شما در بانک «الف» در تهران درخواست حواله دلاری به یک حساب در بانک «ب» در آلمان میدهید، بانک مبدأ یک پیام استاندارد سوئیفت حاوی تمام جزئیات تراکنش (مبلغ، اطلاعات گیرنده، بانک مقصد و ...) را برای بانک مقصد میفرستد.
اما پول هنوز منتقل نشده است. بانکها به ندرت به طور مستقیم با یکدیگر حساب ندارند. اینجاست که نقش حیاتی بانکهای کارگزار (Correspondent Banks) ظاهر میشود. این بانکهای بزرگ بینالمللی (مانند دویچه بانک، سیتیبانک یا استاندارد چارترد) که در کشورهای مختلف دارای حسابهای «نوسترو» (حساب ما نزد آنها) و «وُسترو» (حساب آنها نزد ما) هستند، مسئول تسویه نهایی پول هستند. بانک مبدأ پول را به حساب بانک کارگزاری خود واریز میکند و آن بانک کارگزار، پول را به حساب بانک کارگزاری بانک مقصد منتقل میکند و در نهایت به بانک مقصد میرسد.
چالشها و هزینههای پنهان
این سفر طولانی پول، رایگان نیست و چندین عامل هزینهزا در آن وجود دارد. اولین و اغلب بزرگترین مورد، نرخ تبدیل ارز است. بانکها و صرافیها معمولاً نرخی را اعمال میکنند که با نرخ میانگین بازار (مانند نرخ اینتربنکی) تفاوت دارد و این «اسپرد» منبع درآمدی برای آنهاست. دوم، کارمزدهای متعدد است: کارمزد بانک مبدأ، کارمزد بانک (های) کارگزار و کارمزد بانک مقصد. هر کدام از این واسطهها برای خدمات خود هزینهای دریافت میکنند که میتواند کل مبلغ واریزی را به میزان قابل توجهی کاهش دهد. سوم، سرعت است. به دلیل زمانبر بودن فرآیند تأیید هویت، تطابق با مقررات (مثل مبارزه با پولشویی) و نیاز به عبور از چندین مؤسسه، یک حواله بینالمللی سنتی ممکن است بین ۲ تا ۵ روز کاری طول بکشد. این ناکارآمدیها بستر را برای ظهور رقبای نوآور فراهم کرده است.
ظهور فینتکها و سیستمهای نوین
در سالهای اخیر، شرکتهای فناوری مالی (فینتک) با ارائه راهحلهای دیجیتال، تحول شگرفی در این حوزه ایجاد کردهاند. شرکتهایی مانند وایز (Wise)، رِوولوت (Revolut) و پیپال (PayPal) با ایجاد شبکههای اختصاصی و استفاده از نرخهای ارز شفافتر نزدیک به بازار، کارمزدها را به شدت کاهش و سرعت انتقال را گاهی به چند ساعت یا حتی دقیقه رساندهاند. آنها با بازکردن حسابهای محلی در کشورهای مختلف، نیاز به گذراندن تراکنش از چندین بانک کارگزار را حذف میکنند. به عنوان مثال، هنگامی که کاربری در انگلیس پوند به یورو ارسال میکند، شرکت فینتک ممکن است پول دریافتی از کاربر انگلیس را در حساب بانکی محلی خود در لندن نگه دارد و از حساب یورویی خود در آلمان، معادل آن را به گیرنده پرداخت کند. این عملیات «انتقال مرزی بدون حرکت واقعی پول»، مدل کسبوکار آنها را متحول کرده است.
نقش فناوریهای پیشرو
فناوری بلاکچین و ارزهای دیجیتال مانند بیتکوین و استیبلکوینها (مانند تتر یا یواسدی کوین)، وعده تحول بنیادینتری را دادهاند. آنها در تئوری میتوانند نیاز به واسطههای متعدد و سیستمهای متمرکز مانند سوئیفت را از بین ببرند و امکان انتقال مستقیم، سریع و با هزینه بسیار پایین ارزش را در یک شبکه غیرمتمرکز جهانی فراهم کنند. برخی بانکهای مرکزی نیز در حال آزمایش ارزهای دیجیتال ملی (CBDC) برای تسهیل پرداختهای بینالمللی هستند. با این حال، چالشهایی، چون نوسانات قیمت (به جز استیبلکوینها)، مقیاسپذیری و مسائل نظارتی هنوز مانع از پذیرش گسترده آنها در جریان اصلی پرداختهای بینالمللی شده است.
همگرایی، سرعت و شفافیت بیسابقه
آینده سیستم پرداخت بینالمللی به سمت همگرایی سوق دارد. سیستمهای سنتی در حال ادغام فناوریهای جدید هستند. شبکه سوئیفت در حال آزمایش پیوند با سیستمهای مبتنی بر بلاکچین و بهبود سرعت پردازش پیامهاست. همچنین، تلاشهای منطقهای مانند سیستم پرداختفوری اروپا (با پیاسپی) یا ابتکارات بین بانکهای مرکزی (مانند پروژههای m-CBDC Bridge) در حال ایجاد گذرگاههای مستقیمتر و سریعتر هستند. روند کلی، حرکت به سمتی است که در آن، پرداختهای بینالمللی به سادگی، سرعت و شفافیت یک پرداخت داخلی شوند. در این آینده، هزینهها به طرز محسوسی کاهش مییابد، سرعت به چند ثانیه میرسد و ردیابی لحظهبهلحظه تراکنش برای کاربران نهایی ممکن میشود، البته با حفظ چارچوبهای امنیتی و نظارتی ضروری. این تحول، تجارت جهانی و ارتباطات مالی افراد در سراسر جهان را هرچه بیشتر در هم میتند.
