تاریخ انتشار: ۱۳:۰۲ - ۱۳ مهر ۱۳۹۸
در گفت‌وگو با اقتصاد ۲۴ مطرح شد؛

چرا صندوق‌های بازنشستگی کشور عملا ورشکسته هستند؟/ بارهای اضافی بر صندوق‌ها تحمیل کرده‌اند

بسیاری صندوق‌های بازنشستگی کشور را عملا ورشکسته می‌دانند و از آن به عنوان یکی از سه بحران کشور در آینده‌ای نزدیک یاد می‌کنند که اگر چاره‌ای برای آن اندیشیده نشود، وضعیت بدی را برای بازنشستگان آینده کشور به تصویر خواهد کشید.
بازنشسته
سجاد خداکرمی ، اقتصاد۲۴: بحران عظیم صندوق‌های بازنشستگی کشور موضوعی است که چندین سال کارشناسان و دلسوزان داد آن را بلند کرده‌اند اما امان از تغییر رویه و اصلاح وضع موجود. حتی کار به آنجا رسیده که وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی از عجز دولت در خدمت‌دهی به سالمندان گفته و حاکمیت به این نتیجه رسیده که بحران این صندوق‌ها در کنار بحران آب و محیط‌ زیست در صورت مرتفع نشدن، سه بحران عمده و جدی کشور در آینده نزدیک است.

اما آیا چاره‌ای و چاره‌سازی برای حل این بحران هست؟ برای بررسی وضعیت و رسیدن به این پاسخ با رضا میرزا ابراهیمی کارشناس اقتصادی حوزه صندوق‌های بازنشستگی که اقتصاد خوانده دانشگاه علامه است و مدیر پژوهش موسسه راهبردهای بازنشستگی صبا که نهاد پژوهشی صندوق بازنشستگی کشوری است، هم‌کلام شدیم که ماحصل آن را در ادامه می‌خوانید.

*اخیراً وزیر رفاه، کار و امور اجتماعی طی سخنانی در روز سالمند از ناتوانی دولت در خدمات‌دهی به جمعیت سالمندان گفت. این در شرایطی است که بر اساس برآوردها گفته می‌شود طی یک تا دو دهه آینده جمعیت سالمندان بیش از دو برابر رقم فعلی و در حدود یک چهارم جمعیت کشور خواهد شد و موج جمعیتی دهه شصت پا به بازنشستگی خواهد گذاشت. این موضوع بدون شک بحران است، شما معتقدید چطور می‌توان در برابر این بحران ایستاد؟

- گفته‌های جناب وزیر اصل واقعیت است. این بحران بدون راه‌حل نیست و بسیاری از کارشناسان هم از راه‌حل های ایستادن در برابر آن گفته و نوشته‌اند. جدای از این در ایران و در جهان بسیار تجربه‌های پژوهشی و عملی در این‌ ارتباط وجود دارد که می‌توان از آنها بهره گرفت. به این سبب این سؤال از پیش پاسخ‌ داده‌ شده است. اما از خلال این پاسخ‌ها باید برخی از آنها را مرور و به آنها بیشتر توجه کرد و همچنین شرایط موجود و چرایی به وجود آمدن آن را باید در نظر گرفت تا شاید بر پایه اینها بتوان شرایط موجود را بهتر تحلیل کرد.

یکی از این مواد این است که اگر صندوق‌های بازنشستگی کشور را با تعریف جهانی و ساده خود که آنها را نهاد مالی می‌داند که از یک سری مشترکین حق بیمه دریافت کند و به یک سری از ذینفعان مستمری پرداخت کند، این مجموعه‌های مالی یک مکانیزم‌های مشخص‌شده در تمام دنیا دارند که در ایران از آنها فراتر رفته‌اند و بارهای اضافی بر آنها تحمیل کرده‌اند. برای نمونه جهت درک بهتر موضوع بارهای اضافی می‌توان از تحمیل بیمه‌های درمانی به صندوق‌های بازنشستگی یا ارائه خدمات بیمه تکمیلی یا ارائه انواع وام‌ها و تسهیلات مالی یا برگزاری تورهای سیاحتی زیارتی و بسیاری نمونه‌های دیگر اشاره کرد که در هیچ کجای دنیا صندوق‌های بازنشستگی موظف و ملزم به ارائه آنها نیستند. این موارد هزینه‌ای بسیار زیادی بر گرده صندوق‌های بازنشستگی قرار داده است و حجم زیادی از منابع صندوق را به خود جذب می‌کند بدون شک صندوق‌های بازنشستگی در کشور با حمل این بارها به سرمنزل مقصود نمی‌رسند و نمی‌توانند با آنها به‌کار طبیعی خود ادامه دهند.

موضوع دیگر تعهدات گذشته دولت نسبت به برخی صندوق‌های بازنشستگی کشور است. به‌طور نمونه صندوق بازنشستگی کشوری که فقط به کارکنان دولت سرویس می‌دهد از دهه‌های گذشته حق بیمه سهم کارفرمایی که دولت باید به آن پرداخت می‌کرده را نپرداخته و بنابراین حساب این صندوق بازنشستگی ازاین‌جهت خالی مانده است. این روزها گفته می‌شود که این صندوق از دولت بودجه دریافت می‌کند اما واقعیت این است که مبالغ پرداختی دولت به این صندوق را در مواقع باید بگذاریم به‌پای مبالغ موظفی که دولت باید می‌پرداخته و نپرداخته و مسبب شرایط موجود شده است.

*در واقع شما می‌گویید که اگر دولت از گذشته به تعهداتش عمل می‌کرد شرایط صندوقی همچون صندوق بازنشستگی کشوری متفاوت بود و با بحران مواجه نمی‌شد؟

- نه الزاماً، اما منظور سخن بنده این است که اگر این تعهدات عمل می‌شد شرایط این صندوق مساعدتر از آنچه بود که در حال حاضر هست. قطعاً بنده ادعا نمی‌کنم که در صورت انجام تعهد از سوی دولت تراز صندوق بازنشستگی کشوری مثبت بود به این سبب که مجموعه‌ای از عوامل در این‌ ارتباط دخیل هست. به‌عنوان نمونه یکی دیگر از عوامل ایجادکننده شرایط امروز این صندوق‌ها را می‌توان در این دانست که اگر در حال حاضر به نرخ پشتیبانی صندوق بازنشستگی کشوری توجه کنید می‌بینید که این نرخ زیر ۱ و به‌طور دقیق زیر 0/8 است. نرخ پشتیبانی طلایی که در دنیا می گویند باید عدد ۶ باشد به این معنی است که به ازای هر ۱ نفر بازنشسته باید  ۶ نفر شاغل باشند در این صندوق کمتر از ۱ نفر هست. این وضعیت تأسف بار و غیرقابل دفاعی است که در کنار برخی دیگر از عوامل دست‌به‌دست هم می‌دهند و خلق بحران می‌کنند.

* در ادامه دلایل افتادن در این بحران و راه‌حل‌های خروج از آن می‌توانید به چه عوامل دیگری اشاره‌ کنید؟

- یکی دیگر از عواملی که بارها از سوی دیگران هم به آن اشاره‌شده موضوع واگذاری‌هایی است که دولت برای رد دیون خود به صندوق‌های بازنشستگی کشور انجام داد. واگذاری‌هایی که در پی آن یکی سری شرکت‌های کم بازده و یا ضرر ده را به صندوق‌های بازنشستگی واگذار کردند. واگذاری‌هایی که هم بخشی از حاکمیت و هم ذینفعان از آنها هم انتظار بازدهی دارند اما این در شرایطی است که صندوق‌های بازنشستگی در اصل خود نباید بنگاه‌داری کنند به این سبب که نه وظیفه آنهاست و نه با توجه به مجموعه دلایل بسیاری در تخصص آنها است و درنهایت هم اینکه اساساً واگذاری این مجموعه‌ها در چنین شرایطی سود ده است.

*شما درست می‌گویید اما برخی هم در مقابل می‌گویند بی عرضگی صندوق‌های بازنشستگی کشور بوده که نتوانسته سوددهی لازم را از این بنگاه‌ها به‌دست آورد و یا سرمایه‌های خود را نتوانسته به‌درستی سرمایه‌گذاری کند. در برابر این چه پاسخی وجود دارد؟

- به‌طور مشخص در ارتباط با صندوق بازنشستگی کشوری می‌توانم مثالی بزنم که معتقدم می‌توان آن را به دیگر صندوق‌ها هم تا حدود بسیاری تعمیم داد. ما در موسسه خود پژوهشی در این‌ ارتباط انجام دادیم که نتیجه آن این بود که اگر طی ۳۰ سال گذشته تمامی منابع ورودی این صندوق حتی سهم کارفرمایی دولت در بهترین شرایط و در جواب‌ده‌ترین بازار طی دهه‌های گذشته یعنی بازار بورس سرمایه‌گذاری می‌شد تنها می‌توانست ۸ سال مستمری‌ها را تأمین کند. معتقدم گفتن ازاین‌دست سخن‌ها نه تنها بدون پشتوانه علمی است که از دیگر سو انتظارت بی‌جایی را ایجاد می‌کند و اذهان را از واقعیت‌ها دور می‌کند.

*بازگردیم به مسیر اصلی گفتگو، آیا شما سخت‌گیرانه‌تر کردن قوانین بازنشستگی در کشور را هم بخشی از مجموعه راه‌حل‌های قابل‌ پیگیری برای ایستادن در برابر این بحران می‌دانید؟

- حتماً همین‌طور است و من معتقدم اصلاحات پارامتریکی باید بر نظام بازنشستگی اعمال شود البته نه همه آنها بلکه برخی از آنها. اصلاحاتی از جمله بالا بردن سن بازنشستگی به این سبب که در هیچ کجای دنیا افراد با متوسط سن ۵۲ سال بازنشسته نمی‌شوند. اگر نرخ امید به زندگی را که در مردان حدود ۷۲ سال است در نظر بگیریم در حدود ۲۰ سال یک مرد بازنشسته مستمری دریافت می‌کند. بازنشستگی پیش از مورد هم یکی دیگر از مواردی است که باید اصلاح و رویه سخت‌گیرانه‌تری درباره آن اعمال شود. همچنین لیست بلندبالای مشاغل سخت و زیان‌آور نیز باید با تجدیدنظر روبرو شود.

البته به‌عنوان‌مثال در ارتباط با نرخ حق بیمه کاملاً مخالف افزایش آن هستم هم به جهت وضعیت درآمدی منطقی نیست و هم اینکه شما در کمتر کشوری در دنیا این ارقام بزرگ از حدود ۲۳ تا ۳۰ در دریافت حق بیمه را نمی‌توانید ببینید. این در شرایطی است که معمول دریافت نرخ حق بیمه در دنیا بین ۱۰ تا ۱۵ درصد است.

* آیا ما در رابطه با حل این بحران راه‌حل قانونی هم در پیش داریم و آیا می‌توان وضعیت موجود را از ضعف قوانین دانست؟

- ما در کشور قانون نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی مصوب سال ۱۳۸۳ را داریم که یکی از بهترین راه حل‌های وضعیت موجود بازگشت به این قانون و اجرایی شدن آن است. در این قانون تکلیف مشخص‌ شده است، در این قانون یک نظام رفاهی تعریف‌شده که صندوق‌های بازنشستگی جایگاهشان در آن مشخص است و مساعدت‌های اجتماعی جایگاه مشخصی دارند. خیلی از انتظاراتی که امروز حاکمیت و یا ذینفعان از صندوق‌های بازنشستگی دارند در آنجا تعیین تکلیف شده و مربوط می‌شود به نظام رفاهی کشور. نظام رفاهی کشور است که باید سلامت و رفاه مستمری‌بگیران و اقشار آسیب‌پذیر را تحت پوشش قرار دهد نه صندوق‌های بازنشستگی. بعد از تصویب نظام جامع رفاه و تأمین اجتماعی که منتهی به ایجاد وزارت رفاه شد دولت بعد از اصلاحات انجام آن را برهم زد و نهاد قانون‌گذار هم در برابر آن کوتاه آمد و این اقدامات منتهی به بی‌سرانجامی آن شد.

در پیوند با این موضوع مالیات و اصلاح نحوه مالیات گیری هم یکی از جدی‌ترین راه‌هایی است که باید در پیش گرفته شود. زمانی که نظام رفاهی شکل گیرد یک لایه حمایتی درواقع شکل‌گرفته است که این لایه‌ها منابعشان از هیچ جایی نیست و نباید باشد جز مالیات‌ها. سال ۹۷ معاونت رفاه وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی در محاسبه‌ای به این نتیجه رسید که فرار مالیاتی سه دهک بالای جامعه در سال پیش از آن حدود ۴۵ هزار میلیارد تومان بوده است رقمی که معادل یارانه نقدی است که به حدود ۷۰ میلیون یارانه بگیر سالانه در کشور داده می‌شود. جدای از مناقشه بر روی این عدد اما مسئله‌ای که نمی‌توان آن را انکار کرد فرار گسترده و بسیار بزرگ مالیاتی هست و زمانی که این حجم از فرار مالیاتی در کشور وجود دارد و مالیات گیری درست محقق نشود نظام رفاهی که باید شکل بگیرد هم شکل نخواهد گرفت و این سلسله بار بر دوش صندوق‌های بازنشستگی کماکان وجود خواهد داشت.

این در شرایطی است که دولت و دیگر نهادهای مرتبط این ضعف را دارند و همچنین بودجه هم با کسری روبرو است اما از سوی دیگر می‌بینیم که حق بیمه برخی چون مداحان یا خادمان مساجد و یا برخی دیگر را بنا بر تکلیف دولت پرداخت می‌کند و خود آنها از پرداخت حق بیمه معاف هستند.


* تمام آنچه که فرمودید را اگر به‌عنوان بخشی از راه‌حل در نظر بگیریم آیا نظارت دموکراتیک تشکل‌های مستقل نیروهای کار یا به عبارتی خود ذینفعان صندوق‌های بازنشستگی کشور را هم می‌توان به‌عنوان تکمیل‌کننده زنجیره راه‌حل‌های بحران موجود در صندوق‌های بازنشستگی دانست؟

- صندوق‌های بازنشستگی کشور نهادهای اقتصادی اجتماعی هستند و در تمام دنیا این نهادها عمومی و غیردولتی محسوب می‌شوند. بر اساس این نگاه علمی و بین‌المللی این صندوق‌ها به معنای واقعی کلمه به دنبال انتفاع نیستند بلکه صندوق‌های امانی بین نسلی هستند که از یک دست منابع را می‌گیرند و از یک دست پرداخت می‌کنند.

شکل‌گیری تشکل‌ها به‌شرط آنکه امکان شکل‌دهی تشکل‌های صنفی وجود داشته باشد قطعاً تأثیرگذار هست و این در مدل‌های موفق در دیگر کشورهای دنیا تجربه‌شده و تجربه کاملاً موفقی نیز بوده که منتهی به عملکرد درست یا تصحیح عملکرد از سوی صندوق‌های بازنشستگی بوده است. این امکان شفافیت بیشتر را حاصل می‌کند و فسادهایی که در برخی صندوق‌های بازنشستگی و یا زیرمجموعه‌های آنها در کشور دیده‌شده را از این مسیر که ذینفعان دخالت داده شوند چه ازلحاظ نظارت و چه ازلحاظ مشارکت، می‌توان جلوی آنها را گرفت.

*و سؤال آخر اینکه آیا شما امید دارید بحران صندوق‌های بازنشستگی که جزو سه بحران جدی آینده نزدیک ایران از آن یاد می‌شود مرتفع شود و آیا معتقدید اصلاح رویه موجود که منتهی به بحران در این صندوق‌ها شود، انجام خواهد گرفت؟

- به‌واقع در پاسخ به سؤال شما باید بگویم که بسیار بدبین هستم و صریحاً اگر پاسخ آری یا خیر را بخواهم بدم، پاسخ خیر خواهد بود. واقعیت موجود این است که اراده لازم وجود ندارد و با علم به اینکه چنین بحرانی در پیش است و باید مجموعه عملکردهایی برای پیشگیری از این بحران صورت گیرد حتی اگر فرضاً اراده‌ای هم باشد کسی توان مواجهه ندارد. آن‌قدر موانع در برابر چنین اراده‌ای که بخواهد چنین جراحی بزرگی را انجام دهد وجود دارد که این اراده‌ها برفرض وجود امکان بروز و ندارند.

*این موانع از چه جانبی هست؟

- گروه‌های خاص و ذینفعان خاصی در میان هستند که صندوق‌های بازنشستگی در شکل فعلی آنها با منافعشان تنیده شده است و این گروه‌ها در برابر خواست اصلاحات ساختاری در موضوع صندوق‌های بازنشستگی می‌ایستند و نمی‌گذارند موضوع از صورت بحران خارج شود.
ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

قیمت گوشت گوسفند، گوساله و مرغ + جدول

قیمت سکه و طلا امروز شنبه ۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت خودرو‌های پارس خودرو امروز + جدول

صفحه اول روزنامه‌های سیاسی امروز

قیمت دلار و یورو امروز جمعه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت لیر ترکیه امروز در بازار + جزئیات

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

قیمت سکه و طلا امروز جمعه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

احتمال بازگشت دلار به دامنه ۵۰ هزار تومانی

قیمت دلار و یورو امروز شنبه ۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

وضعیت هواشناسی امروز

قیمت دینار عراق امروز در بازار + جزئیات

قیمت سکه پارسیان امروز جمعه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت اسپیکر حرفه ای، سینما خانگی + جدول

قیمت خودرو‌های سایپا امروز جمعه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

دستمزد شهاب حسینی در گناه فرشته لو رفت

قیمت خودرو‌های ایران خودرو امروز جمعه ۷ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت All-in-One اپل، MSI و لنوو امروز + جدول

قیمت خودرو‌های ایران خودرو امروز شنبه ۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

اما استون کیست؟

خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

فیلم/ واکنش تاکسیرانی به فیلم حمل بار عجیب یک تاکسی

تکذیب خبر فعال شدن سامانه دهک ریاست جمهوری

فیلم/ نخستین پرواز مسافربری اتومبیل پرنده در دنیا

عکس/ تیپ همسر ابراهیم رییسی در پاکستان

دستمزد کارگران در سال ۱۴۰۳ به نسبت تورم افزایش پیدا نکرد

فیلم/ آتش‌سوزی یک هتل در محدوده میدان ولیعصر تهران

فیلم/ لحظه ترور ستاره تیک‌تاک عراق در بغداد

فیلم/ بلعیده شدن ناگهانی نگهبان باغ‌وحش حین غذا دادن به مار

فیلم/ اوضاع مالی خوانندگان پیش از انقلاب، به روایت ایرج مهدیان

خرید و فروش خودروی جانبازان آزاد شد

بیرانوند به بازی با سپاهان می‌رسد؟

این گیاه دارویی نفخ شکم را از بین می‌برد

فیلم/ آتش‌سوزی گسترده یک کارگاه ۲۰۰۰ متری در جنوب تهران

فیلم/ مردم را با واردات خودرو‌های برقی سرکار نگذاریم

قبض برق این مشترکان بالای ۲میلیون تومان می‌شود!

عکس/ حضور دیپلمات زن بی‌حجاب در همایش سخنرانی رییسی

پنجشنبه یا شنبه؛ کدام یک تعطیل می‌شود؟

جزییات یارانه مضاعف برای خرید کالا

هشدار زرد هواشناسی

پرونده کاظم صدیقی باید بررسی قضایی شود

آخرین وضعیت مصدومان استقلال

میزان واریزی برای مسکن ملی مشخص شد

هزینه های دندانپزشکی گران نیست ؛ درآمد مردم کم است

پیش‌بینی قیمت دلار فردا یک‌شنبه ۹ اردیبهشت ۱۴۰۳

پیش‌بینی بورس فردا یک‌شنبه ۹ اردیبهشت ۱۴۰۳

مخالفت کارگروه فیلترینگ با رفع فیلتر گوگل‌پلی

پیری از چند سالگی شروع می‌شود؟

بررسی ارزان‌ترین روش‌های انتقال وجه بین المللی با فراکنش

سرنوشت لایحه امنیت شغلی کارگران به کجا رسید؟

ارزپاشی بانک مرکزی از محل ذخایر ارزی و منابع صندوق توسعه ملی

فیلم/ کلاهبرداری با آگهی اجاره خانه!

گشت ارشاد مدیران؛ یک وعده شبه احمدی نژادی دیگر در دولت رئیسی /فساد‌ها و تخلفات در سکوت فراموش می‌شوند؟

وضعیت علیرضا بیرانوند هنوز نامشخص است

مرد نقاش، راز آتش زدن همسر و فرزندش را لو داد

خواب یک گروه سیاسی برای مهاجران افغان+ فیلم

سقف تراکنش خرید از کارت‌های بانکی افزایش یافت

سریال حشاشین غیرمجاز است

محدوده مناسب درجه آب موتور ماشین چقدر است؟

ستاره قطری دست دروازه‌بان پرسپولیس را شکست

فیلم/خوانندگی منوچهر هادی برای دخترش سوفیا

نمایش شاهکار طراح ایرانی در نمایشگاه خودرو پکن + عکس

تکذیب پلمب یک بیمارستان به دلیل حجاب

کشمکش تازه دولت و مجلس بر سر برداشت سه هزار میلیارد تومان از صندوق تامین خسارت بدنی

فیلم/ دستگیری ۷نفر از اراذل و اوباش ارومیه

ادعای بازیگر سریال «نون. خ» درباره رسکیومن بودنش

فیلم/چرا بچه‌های مردم را برای حجاب مجرم می‌کنند؟

۲۰ میلیون حاشیه‌نشین محصول فقر و تورم!

گام بلند برای جهش تولید با برات الکترونیک/ سککوک ابزار موثر زنجیره تامین مالی

اعلام آمار مرگ و میر ایرانیان در سال ۱۴۰۲

رونمایی مصطفی زمانی از همسر عربش/ ناریمان الصالحی کیست؟