کمرنگ شدن اثر نرخ بهره بر بورس در سایه ریسکهای سیاسی
اقتصاد۲۴- در حالی که نرخ رسمی سود سپردههای بانکی در سال ۱۴۰۴ همچنان در محدوده ۲۰.۵ تا ۲۲.۵ درصد ثابت مانده، نرخ بهره بدون ریسک که عمدتا از بازده اوراق خزانه اسلامی (اخزا) به دست میآید، در بازار بدهی به سطوح بسیار بالایی نزدیک شده است.
گزارشهای اخیر بازار نشان میدهد میانگین بازده تا سررسید اوراق اخزا از مرزهای بالا عبور کرده و در برخی معاملات حتی به سطوح نزدیک به ۴۰ درصد رسیده است. این روند صعودی که از ماههای گذشته شتاب گرفته، ناشی از فشار کسری بودجه دولت، انتظارات تورمی بالا و نیاز شدید به تامین مالی از طریق اوراق بوده و نگرانیهایی درباره شرایط اقتصاد کلان ایجاد کرده است.
کارشناسان معتقدند که سطح بالای نرخ بدون ریسک میتواند تاثیر منفی قابل توجهی بر بورس تهران بگذارد. وقتی بازدهی بدون ریسک به این ارتفاع میرسد، هزینه فرصت سرمایهگذاری در سهام افزایش مییابد؛ سرمایهگذاران، بهویژه کسانی که ریسکپذیری کمتری دارند ترجیح میدهند پول خود را در اوراق دولتی یا صندوقهای درآمد ثابت با بازدهی بالا و بدون نگرانی از نوسان قرار دهند. این امر میتواند منجر به خروج نقدینگی از بازار سهام، کاهش تقاضا و تشدید فشار فروش شود.
از منظر ارزشگذاری نیز، نرخ بدون ریسک بالا باعث فشرده شدن نسبت قیمت به سود (P/E) بازار میگردد؛ به طوری که سهام با نسبتهای بالاتر از سطوح معمول دیگر جذابیت کمتری پیدا میکنند و ممکن است بازار به سمت اصلاح بیشتر حرکت کند. علاوه بر این، هزینه تامین مالی شرکتها افزایش یافته و سودآوری آنها خصوصا در صنایع سرمایهبر تحت فشار قرار میگیرد.
امروز بازار سرمایه وزن چندانی به نرخ بهره نمیدهد، زیرا پارامترهای دیگر بسیار شدیدتر از آن اثرگذار هستند
مهدی سوری، کارشناس بازار سرمایه در گفتوگو با تجارتنیوز به بررسی رابطه نرخ بهره و بازار سرمایه پرداخت و اظهار داشت: «معمولا بین نرخ بهره و اقبال سرمایهگذاران به بازار سرمایه رابطه برقرار است، اما گاهی اوقات یک سوءبرداشت اتفاق میافتد. برخی تصور میکنند تغییرات کوتاهمدت نرخ بهره روی ارزشگذاری تاثیر میگذارد، در صورتی که نرخ بهره موثر در ارزشگذاری، نرخ بهره بلندمدت محاسبات تنزیلی با فرض تداوم جریان سودسازی شرکتهاست.»
سوری با اشاره به شرایط فعلی بازار تاکید کرد: «امروز بازار سرمایه وزن چندانی به نرخ بهره نمیدهد، زیرا پارامترهای دیگر بسیار شدیدتر از آن اثرگذار هستند.»
بیشتر بخوانید:بورس تهران دوباره جان گرفت
به دلیل ریسکهای سیاسی، اثر مثبت رشد دلار و افزایش نرخها روی ارزش شرکتها در بازار دیده نشد و قیمت سهام عقب ماند
این کارشناس بازار سرمایه با بیان اینکه بازار در قیمتهای فعلی به شدت ارزنده است، گفت: «بسیاری از فعالان بازار چنین ارزندگی را تجربه نکردهاند. شرکتها رشد سودآوری خوبی داشتند، اما به دلیل ریسکهای سیاسی، اثر مثبت رشد دلار و افزایش نرخها روی ارزش شرکتها در بازار دیده نشد و قیمت سهام عقب ماند.»
هر زمانی که ریسک سیاسی از نظر بازار سرمایه کمتر شود، شاهد افزایش خرید سهام هستیم و هر زمانی که بیشتر شود، شاهد خروج پول خواهیم بود
سوری افزود: «مساله اصلی ریسکهای سیاسی است که در بالاترین سطح خود قرار دارد؛ بنابراین ما یک پارامتر مثبت قوی داریم یعنی ارزشگذاری ارزنده، و یک پارامتر بسیار منفی یعنی ریسکهای سیاسی. وقتی دو پارامتر تا این حد شدید در تقابل باشند، پارامترهای دیگر مثل نرخ بهره کمتر میتوانند در بازار اثرگذار باشند.»
او تصریح کرد: «هر زمانی که ریسک سیاسی از نظر بازار کمتر شود، شاهد افزایش خریدها هستیم و هر زمانی که بیشتر شود، شاهد خروج پول خواهیم بود.»
تغییرات چنددرصدی نرخ بهره در مقابل ریسکهای سیاسی تاثیر چندانی بر عملکرد بورس ندارد
این کارشناس بازار سرمایه در پاسخ به این پرسش که آیا نرخ بهره در شرایط فعلی تاثیری بر بورس دارد یا خیر، گفت: «اگر نرخ بهره به شدت بالا برود یا به شدت پایین بیاید، آن موقع میتواند با پارامترهای دیگر رقابت کند، اما در سطوح فعلی، تغییرات چنددرصدی نرخ بهره در مقابل ریسکهای سیاسی پررنگ نیست.»
وقتی با ریسکی مواجهیم که کل سیستم را تحت تاثیر قرار میدهد، همه شرکتها با هم منفی یا با هم مثبت میشوند
سوری در پاسخ به این سوال که اگر نرخ بهره، ریسکهای سیاسی و دلار در سطوح فعلی باقی بمانند، بهترین استراتژی سرمایهگذاری چیست، گفت: «قدرت پارامترها به حدی است که نمیتوان یک استراتژی واحد برای همه تجویز کرد. هر کسی نسبت به ذهنیتی که از ریسکها دارد، میتواند استراتژی خودش را بچیند و نمیتوان مطلقا گفت استراتژی درست یا غلط کدام است.»
او با اشاره به اثر ریسکهای سیستماتیک افزود: «وقتی با ریسکی مواجهیم که کل سیستم را تحت تاثیر قرار میدهد، عملا بتای سهمها به یک نزدیک میشود. یعنی شاهد این هستیم که همه شرکتها با هم منفی یا با هم مثبت میشوند.»
سرمایه گذاران به ارزشهای بنیادی توجه کنند و سراغ سهمهایی بروند که توجیه بنیادی کافی دارند
سوری در ادامه با اشاره به شرایط بازار، به سرمایهگذاران سه توصیه کرد و گفت: «اول اینکه سرمایهگذاران به ارزشهای بنیادی توجه کنند و سراغ سهمهایی بروند که توجیه بنیادی کافی دارند. اگر مشکل سیاسی هم به وجود بیاید، این شرکتها همچنان ارزشمند باقی میمانند.»
او افزود: «دوم اینکه در شرایط فعلی از رفتارهای پرریسک و هیجانی دوری کنند و خریدها را بر اساس ارزشگذاری واقعی سهام انجام دهند.»
سوری در پایان اضافه کرد: «سومین توصیه این است که سبد سرمایهگذاری خود را متنوع کنند تا اگر مشکلی پیش آمد، همه سرمایهشان را از دست ندهند. همچنین بخشی از سبد را به سهمهای نقدشونده اختصاص دهند تا در صورت نیاز بتوانند سریع آنها را بفروشند.»
