سلامت روان پس از بحران؛ با سامانه ۱۹۰ رایگان گفتگو کنید

دکتر محمدرضا شالبافان در گفت‌و‌گو با ایسنا، با بیان اینکه بحران‌ها می‌توانند آسیب‌زا باشند، اظهار کرد: اگر افراد بتوانند توانمندی‌های مورد لزوم به منظور کاهش مخاطرات روانی و اجتماعی بر مبنای تجربیات بحران‌های گذشته را به دست آورند، این شرایط می‌تواند برای پیشگیری از آسیب‌ها در بحران‌های آینده بسیار کمک‌کننده باشد.

حفظ شرایط عادی زندگی تا حد امکان در روز‌های بحرانی

این روانپزشک با بیان اینکه رعایت چند نکته در شرایط بحرانی ضروری است، گفت: رعایت روند عادی انجام کار‌های روزانه، جزو نکاتی به حساب می‌آید که در شرایط بحرانی توصیه می‌شود. افراد می‌بایست تلاش کنند که روند عادی زندگی را تا حد امکان ادامه دهند و به طور ناگهانی از روند عادی زندگی دور نشوند. رعایت الگوی خواب، تغذیه و ارتباط اجتماعی می‌تواند در شرایط بحرانی بسیار کمک‌کننده باشد، بنابراین توجه به این الگو‌ها با رعایت ملاحظات ایمنی افراد می‌بایست ادامه یابد.

چگونگی پیگیری اخبار در شرایط بحرانی

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت با بیان اینکه چگونگی مواجهه با اخبار در شرایط بحرانی بسیار حائز اهمیت است، توضیح داد: بهتر است که اخبار شرایط بحرانی را از رسانه‌های رسمی که عملکرد مسئولانه‌ای در قبال سلامت روان افراد جامعه دارند، پیگیری کنند. همچنین بهتر است که اخبار به صورت مداوم پیگیری نشود و در ساعات مشخص و با مدت‌زمانی محدود مانند ۳۰ دقیقه در هر نوبت پیگیری کنند.

او ادامه داد: پیگیری اخبار شرایط بحرانی نباید به نحوی باشد که به صورت مداوم و پیوسته در محل کار و زندگی پیگیری شود و شرایط به نحوی نباشد کحه در شرایط تنش‌زا به طور مداوم درحال پیگیری باشد.

ضرورت توجه به گروه‌های پرخطر در بحران‌ها

شالبافان درباره توجه به گروه‌های پرخطر گفت: گروه‌های پرخطر افرادی هستند که با توجه به شرایط «سنی» و «خاص» که دارند جزو این گروه به حساب می‌آیند. کودکان، نوجوان و سالمندان با توجه به شرایط سنی و همچنین زنان باردار، زنانی که از کودکان کم سن وسال نگهداری می‌کنند و افرادی که دارای مشکلات سلامت روان و مشکلات جسمی پررنگ هستند جزو گروه‌های پرخطر به حساب می‌آیند. همچنین افرادی که سوگ عزیزان خود را تجربه می‌کنند، در معرض خطر بیشتر قرار دارند. خانواده‌ها می‌بایست از گروه‌های پرخطر بیشتر مراقبت کنند.

مشاوره رایگان روان در سامانه ۱۹۰

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت گفت: امکاناتی برای شرایط بحرانی در دسترس است و افراد می‌توانند به آن مراجعه کنند. اگرچه توانمندسازی افراد و خودمراقبتی افراد جامعه، سنگ بنای مدیریت سلامت روانی و اجتماعی شرایط بحرانی است؛ اما در صورت بروز مشکل می‌توانند از امکانات موجود استفاده کنند. به طور مثال، «سامانه ۱۹۰» وزارت بهداشت در نظر گرفته شده و افراد با تماس با این سامانه می‌توانند با کارشناسان وزارت بهداشت صحبت کنند.

مشاوره‌های حضوری سلامت روان در مراکز جامع سلامت

او ادامه داد: اگر افراد به مراجعه حضوری نیاز داشته باشند، می‌توانند به مراکز مختلف مانند مراکز جامع سلامت مراجعه کنند. مراکز جامع سلامت، افراد را در صورت نیاز به «مراکز سلامت روانی_اجتماعی جامعه‌نگر» (سراج) ارجاع می‌دهند. در حال حاضر، ۱۰۵ مرکز در تمام استان‌ها به هم‌وطنان خدمات موردنیاز را ارائه می‌دهند.

غربالگری اختلال استرس پس از سانحه در مناطق آسیب‌زا

شالبافان درباره پایش سلامت روان جامعه توضیح داد: سال گذشته، سرشار از اتفاقات ناگوار بود و با شرایط بحرانی و آسیب‌زا برای سلامت روان مواجه بودیم. وزارت بهداشت به طور مستمر سلامت روان مردم از جمله مراجعه‌کنندگان به مراکز جامع سلامت را پایش می‌کند. به طور مثال برنامه جامع غربالگری اختلالات سلامت روان مرتبط با سانحه از جمله «اختلال استرس پس از سانحه» 'PTSD' را در مناطق آسیب‌زا آغاز کردیم. انجام این غربالگری می‌تواند به کسب اطلاع از تعداد افراد آسیب‌دیده و افرادی که بیشتر در معرض خطر هستند، کمک کند.

نیاز به مطالعات پایش سلامت روان در سال جاری

او ادامه داد: برخی پایش‌ها نیز بر مبنای مسائل علمی و به صورت برنامه‌ریزی‌شده در کشور انجام می‌شود و آخرین برای سال ۱۴۰۱ است. این مطالعات به طور معمول هر ۷ تا ۱۰ سال یکبار برنامه‌ریزی می‌شوند؛ براساس شرایط کشور و حوادثی که طی چند ماه گذشته تجربه کرده‌ایم به پایش‌های با بازه‌زمانی کوتاه‌تر و حجم جامعه آماری کمتر نیاز داریم؛ بنابراین می‌بایست برنامه‌ریزی کنیم که مطالعاتی در فواصل زمانی کوتاه‌تر و حجم نمونه کمتر در سال جاری برنامه‌ریزی کنیم تا اطلاعات دقیق‌تری درباره سلامت روان جامعه داشته باشیم.

وزارت بهداشت، متولی سلامت روانی و جسمی جامعه

مدیرکل دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت گفت: نهاد‌های مختلفی مانند سازمان بهزیستی، جمعیت هلال‌احمر، شهرداری‌ها، سازمان مدیریت بحران اقدامات ارزشمندی در حوزه سلامت روان در شرایط بحرانی دارند و همچنین فعالیت روان‌شناسان و راون‌پزشکانی که به صورت داوطلب اقداماتی انجام می‌دهند، بسیار ارزشمند است. براساس اسناد بالادستی و برنامه‌ریزی‌های انجام شده، وزارت بهداشت، متولی سلامت جسمی و روانی جامعه، مسئولیت اصلی سلامت روان جامعه را بر عهده دارد. دفتر سلامت روانی، اجتماعی و اعتیاد وزارت بهداشت محور فعالیت‌های این وزارتخانه در حوزه سلامت روان است.