حذف نهار کارگران سایپا به بهانه روند اقتصاد مقاومتی!
اقتصاد۲۴- گویی سایه سنگین بحرانهای خودساخته و بهانهتراشیهای بیپایان، قصد ندارد دست از گریبان معیشت کارگران صنایع بزرگ بردارد. از همان روزهایی که چرخدندههای کارخانههای فولاد و پتروشیمی در تلاطم دوران جنگ آسیب دید، گویی سهم کارگران از این ویرانی تنها بیکاری و آوارگی بود.
سکانداران وزارت صمت و عالیترین مقامات دولتی، بارها با قاطعیت از رفع موانع تامین مواد اولیه و مهیا بودن بستر تولید سخن گفتهاند. اما در عمل، آنچه در کفِ کارخانهها میبینیم، سناریویی تلخ و تکراری است: شیفتهای کوتاه شده، مزایای قیچی شده و مدیرانی که پشت نقاب بحران مخفی میشوند.
ریاضت برای خط تولید، رفاه برای مدیران
یکی از این غولهای جادهمخصوص، ابرکارخانهی «سایپا» است که با هفت زیرمجموعهی عریض و طویل خود، بخش عظیمی از بار صنعت خودرو را به دوش میکشد. اما اخیراً از پشت دیوارهای این مجموعه، زمزمههای نگرانکنندهای به گوش میرسد؛ پس از تعطیلات نوروز، شیفتهای کاری به بهانه افت تولید آب رفتهاند و مدیریت، در سکوتی معنادار، سهمیه ناهار کارگران را حذف کرده است. تراژدی ماجرا آنجاست که سفرهی رنگین مدیرانِ نشسته در برجهای شیشهای، از این ریاضت اقتصادی مستثنی مانده و ظاهراً آنان همچنان از تمام مواهب و رفاهیات سازمانی بهرهمندند. در این میان، شنیدهها حاکی از آن است که تیغ تعدیل مزایا تنها به ناهار ختم نشده و حق شیفت و سایر سرفصلهای رفاهی کارگران نیز یکی پس از دیگری قربانی این صرفهجوییِ یکطرفه شدهاند.
کارگران بیپناهی که جوانیشان پای دستگاهها گذشته، میگویند وقتی زبان به اعتراض میگشاییم، با این پاسخ روبهرو میشویم که: «چون شیفتها کوتاه شده، دیگر نیازی به این مزایا نیست.» یکی از همین کارگران میگوید: «مدیران به هر بهانهای دست در جیب مزایای ما میکنند. اخیراً ناهارمان را بریدند، در حالی که قانون صراحتاً کارفرما را موظف به تامین یک وعده غذای گرم کرده است. ما هر روز شاهد آب رفتن سفرههایمان هستیم.»
روی کاغذ، سایپا نامِ یک شرکت «خصوصی» را یدک میکشد؛ اما با نگاهی گذرا به ترکیب سهامداران و نفوذ بیچونوچرای دولت و شرکتهای تابعهاش، عیان میشود که اینجا حیاط خلوتِ مدیریتِ دولتی است. این تناقض زمانی دردناکتر میشود که میبینیم دولتمردان در تریبونها سنگِ حمایت از طبقه کارگر را به سینه میزنند، اما مدیرانِ منصوبِ همین دولت در مجموعه سایپا، در مقام پاسخگویی به این تضییع حقوق، تنها پشتِ یک جمله سنگر میگیرند: «ما کسی را اخراج نکردهایم.»
از سوی دیگر، باید گفت وظیفه کارفرما این است که دست به تعدیل نیرو نزند؛ اما سوال اینجاست که دلیل منطقی و مستدل برای این حجمِ اندکِ تولید چیست؟ کارگرانی که چرخِ لنگانِ اقتصادِ خانواده را بر پایه همین اضافهکارها و رفاهیات تنظیم کرده بودند، اکنون با تصمیمات خلقالساعه چه کنند؟ چرا پاداشهای نجومی برای خود و همتایانتان میبرید و میدوزید، اما تا نوبت به کارگرِ خطِ تولید میرسد، کسری بودجه را بهانه کرده و حذف مزایا و بریدن سهمیه ناهار را برایش به ارمغان میآورید؟
انتقاد نماینده کارگران: طناب دارِ تصمیمات خلقالساعه بر گردن نیروی کار
برای رمزگشایی از این تناقضات و بررسی ریشههای این شرایط، به سراغ مجتبی حاجیزاده، رئیس اتحادیه کارگران خودروسازی کشور رفتیم.
مجتبی حاجیزاده با انتقاد شدید از ساختار معیوب مدیریتی در مواقع بحران گفت: «قاعده کار بر این است که وقتی کشور به یک شوک اقتصادی ورود میکند، ساختار صنعتی یک توقعی از مدیریت دارد. مدیری که در لیست پرداختیاش ماهانه ۵۰ تا ۱۰۰ میلیون تومان به عنوان حق ماموریت، حق مدیریت و ... دریافت میکند، چرا چنین حقوقی میگیرد؟ به این خاطر که در مواقع حساس از علم و تخصصش استفاده کنند، نه اینکه وقتی با بحرانی مواجه میشود، دستش را بگذارد زمین و بگوید من حالا باید چهکار کنم. این یکی از معضلات اصلی مدیریتی در ساختار صنعت خودروسازی ماست.»
وی در تایید حذف مزایا و وعدههای غذایی کارگران سایپا افزود: «اگر در شرکت سایپای مادر این کار را نکرده باشند، در شرکتهای اقماری در شهرستانها این مزایا کلاً قطع شده است. سرویسهای ایاب و ذهاب کارگران یکیدرمیان شده است. مدیران میگویند، چون شیفتها کم شده این موارد را قطع کردهایم و در عوض میانوعدههایی مثل کیک و چای یا نوشابه میدهیم. آنها پیش خودشان حساب کردهاند و ناهار را قطع کردهاند، در حالی که طبق قانون کار، کارفرما الزام دارد یک وعده غذای گرم به کارگر بدهد. ساعت کاری کم نشده، بلکه با شیفتها بازی کردهاند؛ مثلاً شیفت شب را که قبلاً از ۱۲ شب تا ۷ صبح بود و مزایای خودش را داشت، کلاً حذف کردهاند. الان شیفتها را هفتساعته کردهاند و کارگر شیفت دوم، ساعت ۱۲:۳۰ یا ۱ بعدازظهر میرود تا ۷ شب.»
رئیس اتحادیه کارگران خودروسازی تصریح کرد: «مدیران در مواقع بحرانی اعم از بحران اقتصادی، نظامی، تحریم یا کمبود قطعه، توقع دارند کار با کیفیت ادامه یابد. از این طرف، جامعه کارگری چه توقعی دارد؟ توقع دارد حقوق، مزایا، آکورد و اضافهکارش را بگیرد، چون اگر نگیرد زندگیاش نمیچرخد. شما حساب کنید کارگری که ماهی ۲۰ میلیون تومان پول اجارهخانه میدهد، روی اضافهکار و آکوردش حساب کرده است. وقتی مدیریت اینها را قطع میکند و میگوید "من کارگر را حفظ کردهام"، در واقع کارگر را روی پل نگه داشته، طناب را انداخته دور گردنش و یک چهارپایه هم گذاشته زیر پایش! خب اگر میخواهی او را بکشی، این کار را بکن، اما اگر میخواهی نگهش داری، باید زندگیاش را مدیریت کنی.»
حاجیزاده با اشاره به دستکاری مزایای ریالی کارگران گفت: «علاوه بر حذف ناهار، حق شیفت را هم دستکاری کردهاند؛ یعنی شیفت دومی که باید ۱۵ درصد حق شیفت بگیرد، دچار تغییر شده است. حتی در برخی شرکتها صحبت از این است که کارگر یک هفته بیاید و یک هفته تعطیل باشد. این یعنی مدیریت مستأصل است. وقتی از آنها میپرسیم مشکلت چیست؟ مشکل قطعه داری؟ مشکل تولید داری؟ میگویند نه ما هیچ مشکلی نداریم. خب اگر مشکلی نداری تولید را انجام بده! مدیران اصلاً نمیگویند مشکل چیست، فقط میگویند شیفت را کم کردیم، حق سرویس را کم کردیم و سرویسها را فقط به میادین اصلی میفرستیم. شرکتی در جاده مخصوص که قبلاً ۲۸۰ سرویس داشته، آن را به ۸۰ سرویس تقلیل داده است که نهایتاً تا میادین اصلی کرج و تهران میروند و کارگر خسته باید برای مابقی راه تا منزل از جیب خودش هزینه کند، در حالی که وظیفه کارفرماست که سرویس را تا نزدیکترین محل زندگی کارگر تامین کند.»
وی افزود: «آکورد نیروها را نصف کردهاند یا تنها ۱۰ درصد آن را میپردازند. حق شیفت را دستکاری کردهاند و اسمش را گذاشتهاند "حفظ نیرو". این حفظ نیرو نیست. از آن طرف وزیر میگوید ما اصلاً مشکل فولاد و برق نداریم و هرچه ورق بخواهند به خودروساز میدهیم. اما مشکل اینجاست که شرکت خودروساز پول نقد نمیدهد و جنس را به صورت امانی میگیرد؛ به همین خاطر چندین هزار میلیارد تومان به قطعهسازان بزرگ بدهکار است. وزیر یا واقعاً نمیداند چه میگوید، یا خودش را به آن راه میزند.»
بیشتر بخوانید: ابلاغ بخشنامه افزایش قیمت شیشه خودرو
حاجیزاده تصریح کرد: «یک قانون نانوشته اشتباه وجود دارد؛ یک شرکت قطعهساز که از کل ساختار خودروسازی کشور طلبکار است، خودش دو صندلی در هیئت مدیره ایرانخودرو و سه صندلی در سایپا دارد! یعنی آدم خودش میرود در هیئت مدیره، بعد به خودش قطعه امانی میدهد، خودش طلبکار میشود و خودش به خودش بدهکار است.»
او در پاسخ به ادعای همسان بودن حقوق مدیران و کارگران و عدم دریافت پاداشهای نجومی گفت: «من این ادعا را تایید نمیکنم. باید به مجمع سالیانه آنها رجوع کرد. مجمع سهامداران مینشینند و مصوب میکنند که مثلاً به اعضای هیئت مدیره نفری یک میلیارد تومان پاداش بدهند. مدیران علاوه بر این پاداشها، رانتهای پنهانی دارند که ابعاد آن گاهی بسیار گسترده است. به عنوان مثال، در سایپا گفته میشود یک مدیر سالی یک یا دو ماشین "شاهین" میگیرد، اما واقعیت این است که توزیع این امتیازات ارتباط مستقیمی با میزان نزدیکی مدیران با شخص مدیرعامل دارد؛ به طوری که اگر این روابط نزدیک باشد، یک مدیر حتی میتواند در طول یک سال تا پنج یا شش دستگاه خودرو به قیمت تمامشده دریافت کند و با فروش آنها در حاشیه بازار، سودهای میلیاردی به جیب بزند. آیا این ماشین را به کارگر هم میدهند؟»
وی با اشاره به تبعیضهای فاحش رفاهی ادامه داد: «این رانتها هیچکجا ثبت نمیشود. علاوه بر این، تبعیض در این ساختار به بالاترین حد خود رسیده است. در شرایطی که سرویس کارگران کم شده، مدیر نهتنها ماشین سازمانی در اختیار دارد، بلکه اگر ماشین نخواهد میتواند هزینه نقدی و کامل سرویس ایاب و ذهاب خود را بگیرد! اینها گپها و رانتهایی است که در این ساختار بینظم رشد کرده است.»
رئیس اتحادیه کارگران خودروسازی هشدار داد: «اقتصاد مقاومتی این نیست که حقوق کارگر را کم کنی. حداقل همان حقوق و مزایایی که قبلاً میدادی را بده. الان تمام نیروهای صنعت خودروسازی ریزش دریافتی دارند و مجبورند دستشان را در جیب یک اقتصاد دیگر بکنند و مثلاً در اسنپ کار کنند تا چرخ زندگیشان بچرخد.»
وی با اشاره به بحران صندوقهای بازنشستگی افزود: «ضریب پشتیبانی سازمان تامین اجتماعی برای پوشش بیکاری در شرایط بحران نهایتاً ۱۸۰ تا ۲۲۰ هزار نفر است. وقتی ۵۰۰ هزار نفر یکدفعه برای بیمه بیکاری ورود کنند، سازمان از کجا بیاورد پرداخت کند؟ از طرفی خودروساز با کم کردن حق شیفت و اضافهکار، حق بیمه کمتری به تامین اجتماعی میپردازد. این کارگرِ بدبخت اضافهکاری و آکوردی ندارد که مالیات و بیمهاش رد شود، در نتیجه تامین اجتماعی هم پولی نمیگیرد که بخواهد پرداخت کند.»
حاجیزاده در پایان ضمن انتقاد از پنهانکاری مدیران در اعلام مشکلات گفت: «مشکل ما این ساختار و این نگاه است که باید اصلاح شود. یکی از دلایل اصلی بسته بودن فضای خبری و بیاطلاعی جامعه از وضعیت کارگران، همین ساختار پیچیده و رانتی است. مدیریت با تاسیس دهها شرکت اقماری و سرمایهگذاری، سهامها را صرفاً روی کاغذ و بهصورت ضربدری جابهجا میکند. این شبکهسازی تودرتو تنها یک هدف دارد: ایجاد یک حیاط خلوت غیرشفاف تا اخبار فسادها و تضییع حقوق کارگران هرگز به بیرون درز نکند.»
وی خاطرنشان کرد: «اوج فاجعه ساختار مدیریتی این است که مدیرانی که با دریافت حقوقهای نجومی در زمان بحران دست روی دست گذاشتهاند، از جامعه کارگری و رسانهها انتظار دارند که ضعفهایشان بپوشانند و حتی برای انجام وظایف بدیهی و روزمره خود مورد تقدیر قرار گیرند! آنها توقع دارند عملکرد منفعلانهشان به عنوان "کار جهادی" در بوق و کرنا شود، در حالی که تنها دستاوردشان، تنگتر کردن حلقه معیشت و فشردن طناب دار بر گردن کارگران بوده است. حقوقهای کلان را شما گرفتید، کارگر که نگرفته. شما که از تمام رانتهای مجموعه استفاده کردید، حالا که به بحران خوردهاید چرا دستتان را بالا گرفتهاید و میگویید از دست ما کاری برنمیآید؟»
دفاعیه سایپا: توجیه کاهش رفاهیات با بهانه تقلیل ساعات کاری
اظهارات حاجیزاده تصویر روشنی از شرایط نفسگیر نیروی کار در سایپا ارائه میدهد؛ کارگرانی که هر روز با سایه سنگینِ تعدیل کارت میزنند و با حذفِ رفاهیات و آبرفتنِ دستمزدهایشان، در چنبره مشکلات معیشتی گرفتار شدهاند. در این میان، آنچه تحمل این شرایط را دشوارتر میکند، رویکرد مدیرانی است که تداوم تولید در این غول صنعتی را نه حاصلِ دسترنج و مهارت کارگران، بلکه دستاوردِ تصمیمات پشت درهای بسته خود میدانند و پرداخت حقوق و مزایای نیروی تولید را منتی بر سر آنها میپندارند.
با این حال، برای راستیآزمایی این ادعاها و بررسی منطقِ حاکم بر این تصمیمات، دغدغههای کارگران را با مراد عباسی، معاون منابع انسانی شرکت سایپا، در میان گذاشتیم
مراد عباسی، در پاسخ به سوالات درباره قطع مزایا و حذف ناهار کارگران خط تولید گفت: «در خصوص قطع شدن سهمیه ناهار، واقعیت به این شکل نیست. به دلیل کمبود قطعات و شرایط موجود که همگان از آن مطلع هستند، سطح تولید کاهش یافته است و به تبع آن، ما نیز ساعات کاری را کاهش دادهایم. به این معنا که همکاران ما پیش از این میبایست هر روز از ساعت ۷ صبح تا ۴ بعدازظهر فعالیت میکردند و شیفت دوم نیز از ساعت ۴ بعدازظهر تا ۱۲ شب تعیین شده بود؛ اما اکنون از هر کدام از این شیفتها سه ساعت کاستهایم. در واقع، کارگران در روز سه ساعت کمتر کار میکنند، اما حقوق کامل خود را دریافت مینمایند.»
وی در تشریح جزئیات شیفتهای جدید و جایگزینی وعدههای غذایی افزود: «ساعات کاری جدید به این صورت تنظیم شده است که شیفت اول از ساعت ۷ صبح تا ۱ بعدازظهر و شیفت دوم از ساعت ۱ ظهر تا ۷ شب فعالیت میکنند. از آنجا که کارگران پیش از زمان ناهار محل کار را ترک میکنند، طبیعتاً وعده ناهار حذف شده است، اما به جای آن در ساعت ۱۰ صبح به آنها میانوعده ارائه میدهیم. میانوعدههای ارائهشده شامل غذاهای سبکتری است، زیرا هم ساعات کاری کاهش یافته و هم میزان تولید به یکسوم رسیده است. با وجود اینکه روزانه سه ساعت کمتر کار میکنند و حقوق کامل دریافت مینمایند، میانوعده نیز به آنها تعلق میگیرد.»
معاون منابع انسانی سایپا در خصوص ادعای تبعیض میان پرسنل ستادی و تولیدی و نحوه توزیع غذا تصریح کرد: «باید در نظر داشت که بخش تولید بهصورت شیفتی اداره میشود و شرایط خاص خود را دارد. اما در بخشهای دیگر مانند ستاد مرکزی یا بخش مالی، حضور تعدادی از پرسنل تا ساعت ۴ بعدازظهر الزامی است. همچنین برای شیفت دوم نیز سرویس ایاب و ذهاب مهیا شده است. طبیعی است کارکنانی که تا ساعت ۴ بعدازظهر در محل کار حضور دارند، وعده ناهار دریافت میکنند و ما نمیتوانیم ناهار آنها را حذف کنیم. با این حال، در خود بخش تولید نیز اگر برای تکمیل فرآیند کاری نیاز به حضور بیشتر پرسنل باشد، به آن افراد نیز ناهار داده میشود. اما پرسنلی که شیفت آنها به پایان میرسد و محل کار را ترک میکنند، بدیهی است که ناهار دریافت نخواهند کرد. در بخش تولید، پرسنل در دو شیفت مجزا حاضر میشوند و در هر دو شیفت، میانوعدههای سبک توزیع میگردد.»
تکذیب پاداشهای نجومی و مقایسه دستمزدها با «ایرانخودرو»
عباسی با تکذیب شایعات مربوط به حذف دائم مزایا و معوقات بانکی کارگران اظهار داشت: «ما منکر وجود معوقات نیستیم، اما این تصور که شارژ ماهانه بنکارتها متوقف شده، نادرست است. مجوز پرداخت شارژ بنکارتها اخیراً صادر شد و پرداخت آن نیز صورت گرفت. همچنین برای پرداخت دو یا سه مورد معوقه دیگر نیز برنامهریزی و فهرستبندی انجام شده است که امیدواریم طی ۱۵ روز آینده تسویه شوند. تمام تلاش ما این است که این معوقات بهطور کامل پرداخت گردند.»
وی با رد ادعای پاداشهای چندصد میلیونی مدیران و مقایسه شرایط مالی سایپا با ایرانخودرو گفت: «در خصوص پاداشها باید اشاره کنم که پاداش پرسنل در سال جاری نسبت به سال گذشته حدود پنجاه درصد افزایش داشته است. در مقابل، پاداش مدیران با تصمیم مدیرعامل بسیار کمتر تعیین شده است؛ بهطوریکه میتوان گفت ما حداقل نیمی از پاداشهای پرداختی در ایرانخودرو را دریافت کردهایم. شایعات مبنی بر پرداخت پاداشهای چندصد میلیونی و میلیاردی در این مجموعه صحت ندارد؛ در حالی که میدانم مدیران و معاونان در ایرانخودرو حداقل دو برابر این ارقام را دریافت کردهاند. در سایپا، افزایش پاداش برای سطوح مدیریتی ناچیز بوده است. اگرچه جزئیات دقیق آن در حیطه بخش توسعه مدیریت است و بنده اطلاع دقیقی از آن ندارم، اما مطلع هستم که پاداش مدیران افزایش بسیار اندکی داشته، در حالی که پاداش کارکنان در سال جاری حدود پنجاه تا شصت درصد افزایش یافته است که این رویکرد کاملاً صحیح و منطقی است.»
معاون منابع انسانی سایپا در واکنش به تفاوتهای فاحش حقوقی میان طبقه کارگر و مدیران افزود: «فاصله حقوقی میان مدیران و کارکنان در مجموعه ما چندان زیاد نیست. به عنوان مثال، با بررسی حکم حقوقی یکی از مدیران منابع انسانی که در همین مجموعه فعالیت میکرد، حقوق ایشان حدود ۵۰ میلیون تومان بود. این در حالی است که کارگران باسابقه ما نیز حقوقی در همین محدوده پنجاه تا شصت میلیون تومان دریافت میکنند که با میزان سابقه آنها همخوانی دارد. بنابراین، اختلاف حقوقی فاحشی وجود ندارد و حداقل تفاوت موجود نیز کاملاً منطقی است. بنده شخصاً پس از انتقال از ایرانخودرو به سایپا، با کاهش سی درصدی حقوق خود مواجه شدم، چرا که سطح دستمزدها در این شرکت نسبت به ایرانخودرو بسیار پایینتر است.»
عباسی با تاکید مجدد بر اینکه معوقات رفاهی کارگران در حال پرداخت است، یادآور شد: «همانطور که اشاره کردم، شارژ ماهانه بنکارتها را در روز پنجشنبه انجام دادیم که با افزایش پنجاه درصدی نسبت به سال گذشته همراه بود. برای تسویه سایر بدهیها نیز برنامهریزیهای لازم صورت گرفته است تا در نهایت تمامی حقوق معوق پرداخت شود. امیدواریم طی یکی دو هفته آینده، بخش دیگری از این معوقات را پرداخت کنیم و این روند در هفتههای آتی نیز تداوم خواهد داشت.»
وی در پاسخ به سوال خبرنگار ایلنا درباره کفِ حقوقی مدیران این مجموعه گفت: «البته مدیرانی با حقوق کمتر نیز در مجموعه حضور دارند. حقوق ۵۰ میلیونی که مثال زدم مربوط به مدیری با بیست تا بیست و پنج سال سابقه کار است؛ قطعاً مدیران جوانتر حقوق کمتری دریافت میکنند. با این حال، اطلاعات دقیق مربوط به پرداختی مدیران در اختیار ما نیست و به بخش توسعه مدیریت مربوط میشود.»
معاون منابع انسانی سایپا در پایان این گفتوگو خاطرنشان کرد: «با قاطعیت میگویم که شایعات مربوط به پاداشهای چندصد میلیونی صحت ندارد و چنین مواردی در این شرکت وجود ندارد. فاصله پاداشها در سایپا چندان چشمگیر نیست. ضمن اینکه میزان پاداشهای ما در مقایسه با ایرانخودرو، حداقل دو برابر کمتر است. بنده با توجه به بیست و نه سال سابقه فعالیت در ایرانخودرو و حضور یکساله در این مجموعه، از این تفاوتها بهخوبی آگاه هستم.»
