وتین جای چین را در کره شمالی میگیرد؟ / واکنش مهم شی جینپینگ
اقتصاد۲۴- شمال شرق آسیا همچنان یکی از نقاط ضعف چین در تلاش برای حفظ امنیت پیرامون مرزها است. افزایش تنش میان کره شمالی و جنوبی، تقویت همکاری امنیتی ژاپن، کره جنوبی و آمریکا و تثبیت جایگاه کره شمالی بهعنوان یک قدرت هستهای، فشار بیشتری بر پکن وارد کرده است. این وضعیت حتی میتواند ژاپن و کره جنوبی را در آینده به سمت بررسی گزینه هستهای سوق دهد.
نگرانی شی از رفتارهای پیونگ یانگ
ژنگ جییونگ در فارنافرز نوشت: این روزها، چین بیش از گذشته نگران رفتار غیرقابل پیشبینی پیونگیانگ است. دههها تحریم و انزوای بینالمللی نتوانسته کره شمالی را به کنار گذاشتن برنامه هستهای خود وادار کند. در مقابل، این کشور بیش از پیش به حفظ توان هستهای خود متعهد شده است.
از سوی دیگر، گسترش روابط امنیتی کره شمالی با روسیه باعث شده وابستگی پیونگیانگ به چین کاهش یابد. پکن نگران است که در صورت وقوع یک بحران، تحولات از کنترل خارج شود و نقش چین در مدیریت آن به حاشیه برود.
تغییر رویکرد پکن و تمرکز بر راهحلهای جدید
روابط چین و کره شمالی در هشت دهه اخیر بر پیوندهای تاریخی، دوستی سیاسی و ارتباطات غیررسمی میان رهبران استوار بوده است؛ اما رفتار غیرقابل پیشبینی پیونگیانگ نشان داده که این الگو دیگر کافی نیست.
راهبرد جدید چین، که سفر شی جینپینگ به کره شمالی در ماه ژوئن نمادی از آن بود، بر نزدیکتر کردن دوباره پیونگیانگ به پکن و ایجاد روابطی باثباتتر و قابل پیشبینیتر متمرکز است. چین نمیخواهد کره شمالی بیثبات شود یا در رقابت قدرتهای بزرگ به ابزاری علیه پکن تبدیل شود. در عین حال، هدف بلندمدت چین برای خلع سلاح هستهای شبهجزیره کره همچنان پابرجاست.
با این حال، پکن اکنون بیش از آنکه خلع سلاح هستهای را پیششرط تعامل با پیونگیانگ بداند، بر جلوگیری از بحران و کاهش خطر درگیری تمرکز کرده است. چین در تلاش است کانالهای ارتباطی منظم و سطح بالایی با کره شمالی ایجاد کند تا بتواند زودتر از اقدامات تحریکآمیز پیونگیانگ مطلع شود، پیش از تشدید بحران مداخله کند و رفتار این کشور را بهتر پیشبینی کند.
تاریخچه روابط پرنوسان
چین و کره شمالی با وجود مرزهای مشترک و نظامهای سیاسی مشابه، در طول دهههای گذشته روابطی بسیار پرنوسان داشتهاند. پس از روی کار آمدن کیم جونگ اون در سال ۲۰۱۱، اختلافات بر سر برنامه هستهای کره شمالی و برخی اقدامات داخلی پیونگیانگ روابط دو کشور را تیره کرد.
این اختلافات در سال ۲۰۱۷، پس از آزمایش هستهای و مجموعهای از آزمایشهای موشکی کره شمالی، به اوج خود رسید. چین که مخالف هستهای شدن پیونگیانگ بود، از تشدید تحریمهای سازمان ملل علیه این کشور حمایت کرد و حتی درباره پیامدهای احتمالی درگیری میان کره شمالی و آمریکا با مقامهای واشنگتن گفتوگو کرد.
اما با آغاز مذاکرات ترامپ و کیم در سال ۲۰۱۸، نگرانی چین از کنار گذاشته شدن از روند دیپلماتیک باعث شد پکن بار دیگر به پیونگیانگ نزدیک شود. کیم در همان سال چند بار به چین سفر کرد. شی جینپینگ نیز در سال ۲۰۱۹ به کره شمالی رفت. در نتیجه، تجارت مرزی و روابط دوجانبه دوباره رونق گرفت.
با آغاز همهگیری کرونا در سال ۲۰۲۰، کره شمالی مرزهای خود را بست و ارتباطات تجاری و حملونقل با چین تقریبا متوقف شد. همزمان، پیونگیانگ روابط خود با روسیه را گسترش داد؛ تحولی که بار دیگر نگرانی پکن از کاهش نفوذش بر کره شمالی را افزایش داد.
افزایش نقش روسیه در معادلات جدید
امروز چین همچنان مهمترین پشتوانه اقتصادی کره شمالی است و بیش از ۷۰ درصد تجارت خارجی پیونگیانگ، بخش قابل توجهی از مواد غذایی و کالاهای مصرفی این کشور از چین تأمین میشود. پکن همچنین سالانه نفت، غلات و کود مورد نیاز کره شمالی را تأمین میکند؛ حمایتی که برای حفظ ثبات اقتصادی این کشور و امنیت مرزهای شمال شرقی چین اهمیت دارد.
با این حال، روسیه طی سالهای اخیر حمایت خود از کره شمالی را بهطور چشمگیری افزایش داده است. پس از امضای پیمان مشارکت راهبردی میان مسکو و پیونگیانگ در سال ۲۰۲۴، روسیه در زمینه امنیت، فناوری نظامی، انرژی و دور زدن تحریمها به کره شمالی کمک کرده است. در مقابل، کره شمالی نیز مهمات و نیرو برای حمایت از روسیه در جنگ اوکراین فرستاده است.
این روابط، از یک سو بخشی از بار اقتصادی و امنیتی چین را کاهش میدهد، اما از سوی دیگر نفوذ پکن بر پیونگیانگ را محدودتر میکند. کره شمالی اکنون به جای وابستگی کامل به چین، میان سه طرف توازن برقرار کرده است: از چین برای ثبات اقتصادی، از روسیه برای تقویت توان امنیتی و از تهدید آمریکا برای توجیه حفظ برنامه هستهای خود استفاده میکند.
نگرانی چین از شکلگیری یک ائتلاف منطقهای
بزرگترین نگرانی پکن این است که همکاری نزدیک کره شمالی و روسیه بهانهای برای تقویت بیشتر همکاری امنیتی میان ژاپن، کره جنوبی و آمریکا فراهم کند. افزایش همکاری اطلاعاتی، رزمایشهای مشترک و هماهنگی تسلیحاتی این سه کشور میتواند به شکلگیری یک ساختار بازدارندگی دائمی منجر شود که نهتنها کره شمالی، بلکه چین را نیز هدف قرار دهد.
بیشتر بخوانید:پیشبینی پوتین درباره درگیری در این منطقه/ مسکو هیچ ادعایی علیه توکیو ندارد
چنین وضعیتی فشار نظامی بر چین را در چند جبهه افزایش میدهد و حتی میتواند تنشها در نقاط حساسی مانند تنگه تایوان را تشدید کند. از سوی دیگر، رقابت چین و آمریکا احتمال تبدیل یک بحران در شبهجزیره کره به رویارویی مستقیم میان دو قدرت را افزایش میدهد. به همین دلیل، پکن بیش از گذشته به دنبال جلوگیری از بیثباتی در شبهجزیره کره است.
پذیرش کره شمالی هستهای؟
چین دیگر نمیتواند تنها با تکیه بر روابط تاریخی، دوستی میان رهبران و هماهنگیهای موردی، رفتار کره شمالی را مدیریت کند. پکن به دنبال ایجاد سازوکاری منظمتر است که شامل خطوط ارتباط اضطراری میان رهبران، رایزنیهای مستمر دیپلماتیک و امنیتی و اطلاعرسانی درباره حوادث مرزی و آزمایشهای موشکی باشد.
چین همچنین تلاش دارد کره شمالی را به برخی سازوکارهای چندجانبه منطقهای نزدیک کند تا ارتباطات سیاسی و اقتصادی بیشتری میان دو کشور و دیگر کشورهای منطقه شکل بگیرد.
در همین حال، رویکرد چین نسبت به برنامه هستهای کره شمالی نیز واقعگرایانهتر شده است. پکن همچنان با یک کره شمالی هستهای موافق نیست، اما به این نتیجه رسیده که خلع سلاح فوری یا حتی اجرای یک نقشه راه مشخص برای خلع سلاح، در شرایط کنونی واقعبینانه نیست. از نگاه چین، فشار بیش از حد بر پیونگیانگ که ممکن است به درگیری منجر شود، خطرناکتر از ادامه وضعیت فعلی است. بنابراین، جلوگیری از بحران و حفظ ثبات اکنون در اولویت قرار گرفته است.
استفاده از اهرمهای اقتصادی
چین در عین حال میتواند از وابستگی اقتصادی کره شمالی به عنوان اهرمی برای محدود کردن رفتارهای تحریکآمیز پیونگیانگ استفاده کند. کمکهای بشردوستانه، تجارت مرزی، انرژی و توسعه زیرساختها میتوانند به اقداماتی از سوی کره شمالی مانند کاهش تهدیدهای نظامی و جلوگیری از اقداماتی که موجب افزایش حضور نظامی آمریکا، ژاپن و کره جنوبی میشود، مشروط شوند.
به این ترتیب، حمایت اقتصادی چین تنها هزینهای برای حفظ ثبات کره شمالی نخواهد بود، بلکه میتواند به ابزاری برای شکل دادن به رفتار پیونگیانگ تبدیل شود.
نخستین گامها برداشته شدند
دیدار شی جینپینگ و کیم جونگ اون در ماه ژوئن را میتوان نخستین گام در این مسیر دانست. روابط دو کشور در حال حرکت به سمت یک منطق جدید است: کره شمالی در صورت خواستار شدن همکاری گستردهتر با چین، باید در زمینه ثبات مرزی، ارتباطات هنگام بحران و مهار رفتارهای نظامی خود با خواستههای پکن همراهی کند. در مقابل، چین نیز آماده است حمایت اقتصادی، تجاری و زیرساختی خود را افزایش دهد و از کره شمالی در عرصه بینالمللی حمایت کند.
هدف اصلی پکن، حفظ یک کره شمالی باثبات و از نظر اقتصادی قابل دوام است؛ کشوری که نه تهدیدی برای امنیت چین باشد و نه به ابزاری در رقابت قدرتهای بزرگ تبدیل شود. به این ترتیب، چین تلاش میکند نفوذ سنتی خود بر پیونگیانگ را از روابط تاریخی و سیاسی به ابزاری عملی برای مدیریت بحران و کنترل ریسکهای منطقهای تبدیل کند.
