تاریخ انتشار: ۰۰:۵۹ - ۲۷ دی ۱۴۰۲
اقتصاد ۲۴ گزارش می‌دهد؛

اقتصاد ایران در دوران صفویه چگونه بود؟

اقتصاد عصر صفوی را در بیشتر این دوران، نمی‌توان به عنوان اقتصادی با جهت گیری مسلط تجاری توصیف کرد، اما تجارت وجود داشت و تجار حرفه‌ای فعالیت می‌کردند. کالا‌های صادراتی عمدتاً محصولات کشاورزی بود. تجارت ابریشم بیشتر در دست ارمنی‌ها بود. البته تنها این مسیحیان نبودند که قابلیت‌های تجاری و بازرگانی داشتند، بلکه مسلمانان هم به تجارت مشغول بودند. تجارت ابریشم مهم‌ترین عامل گسترش روابط بازرگانی ایران با اروپا بود و فروش آن مبالغ هنگفتی را عاید خزانه شاهی می‌کرد.

اقتصاد ایران در دوران صفویه

اقتصاد۲۴- هدی کاشانیان: اقتصاد ایران در ابتدای عصر صفویه همراه با رشد و شکوفایی بود، اگرچه مردم مانند دوره‌های قبل به مشاغل کشاورزی، دامداری و تجارت مشغول بودند، اما در دوره صفویه به ویژه با توجهی که پادشاهان از جمله شاه عباس اول به رونق اقتصاد داشتند، پیشرفت شایانی در این زمینه صورت گرفت. اما بعد از تشکیل انقلاب صنعتی اروپا در قرن ۱۷ میلادی این شکوفایی را از دست داد.

در عصر صفوی فقدان قانون، قدرت مطلقه پادشاه خودکامه و ضعف نهاد‌های مدنی امکان دسترسی آزاد به بازار‌های سیاسی و اقتصادی را نداده و مانع از پیشرفت تکنولوژیک شد. همچنین عدم امنیت جان و مال صنعتگران و پیشه وران و هزینه‌های معاملاتی بالا، مانع از رشد سرمایه گذاری و تولید خلاق کالا‌های جدید شد.

نقش مهم کشاورزی در اقتصاد دوران صفویه

در ساختار اقتصادی دوره صفویه، کشاورزی نقش بسیار مهمی ایفا می‌کرد و دیگر فعالیت‌های اقتصادی در مرتبه بعد قرار داشتند. اهمیت توجه به این بخش به این دلیل است که بخش مهمی از صادرات ایران عصر صفوی به طور مستقیم و یا غیر مستقیم با کشاورزی در ارتباط بوده و تولیدات کشاورزی را شامل می‌شد. انتقال زمام امور سیاست دولت از فئودال‌های چادر نشین ترک به دست فئودال‌های مقیم و اسکان یافته ایرانی و اصلاحاتی که در عهد شاه عباس اول به عمل آمد و به خصوص سبک شدن بار مالیات‌ها در زمان آن پادشاه و ترقی و تکامل روابط کالا- پولی و پایان جنگ‌های ویران کننده با عثمانی‌ها و خان نشین‌های ازبک و استقرار یک صلح طولانی موجب اعتلای نسبی نیرو‌های تولیدی ایران و به خصوص کشاورزی شد.

اقتصاد ایران در دوران صفویه

نقش دامداری در اقتصاد دوران صفویه

یکی دیگر از پایه‌های اقتصاد داخلی ایران در عصر صفوی، «دامداری» بود. فعالیت‌های دامداری توسط دهقانان یا چادر نشین‌ها صورت می‌گرفت. طبق شواهد جمعیت دامداران ایران در عصر صفوی ۳۵ تا ۴۰ درصد تخمین زده شد. در واقع یکی از مهم‌ترین فعالیت‌های اقتصادی دامداری، تامین نیاز‌های اساسی از طریق چراندن دام‌ها بود و قسمت عمده‌ای از تولیدات دامی به آنان اختصاص داشت. به طور کلی ابزار‌های اساسی تولید جماعت چادر نشین را انواع و اقسام دام و مراتعی تشکیل می‌داد که دام‌ها در آن به چرا می‌پرداختند. دام برای جامعه، اقلام مورد نیاز همچون غذا، پوشاک و وسایل حمل و نقل را فراهم می‌کرد. چراگاه‌هایی که طوایف مختلف مشترکاً جهت تغذیه دام‌ها از آن استفاده می‌کردند با مرز بندی‌های معینی در بین آن‌ها مشخص می‌گردید. دام‌ها جزو اموال خصوصی خانواده‌های گسترده بود و فرآورده‌های دامی نیز به خودشان تعلق داشت.

نقش بافت ابریشم در اقتصاد دوران صفویه

یکی از مهم‌ترین محصولاتی که در صادرات عهد صفوی خودنمایی بسیاری داشت، پارچه ابریشم بود. محصول ابریشم، عمدتا در استان‌های شمالی- گیلان، مازندران و استرآباد (گرگان) - و تاحدی کمتر در اردبیل، شروان، شماخی، قراباغ، خراسان و اطراف یزد به دست می‌آمد. در اواخر قرن دهم هجری، به دلیل جنگ‌های ایران و عثمانی، بافت این پارچه تنزل پیدا کرده بود؛ اما شاه عباس اول کوشش‌های فراوانی را جهت توسعه محصول ابریشم به عمل آورد. آمار و اطلاعات درباره صنعت ابریشم، چندان معتبر نیست. براساس تخمین سال ۱۶۱۸م. حدود ۲۳۲۰۰۰ من یا ۱۲۵تن محصول ابریشم تولید شده است. به این ترتیب، مجموع حاصل ابریشم ایران در سال، چیزی نزدیک به بیست هزار عدل (هر عدل در آن زمان حدود ۳۶ من وزن داشت) یا حدود ۱۹۲ تن بوده که بخشی از آن در ایران مصرف می‌شده و بقیه، با کشتی‌های هلندی و انگلیسی، به هندوستان، عثمانی، ایتالیا، انگلستان و هلند و دیگر کشور‌ها صادر می‌شده است.

مالیات در اقتصاد صفویه

حکومت بر اساس معیار‌هایی گوناگون از مردم به ویژه بازرگانان مالیات می‌گرفت. مردم در روزگار گذشته به دولت وابسته نبودند و می‌خواستند هرچه کم‌تر با دولت در تماس باشند، زیرا دولت در ذهن مردم آن روز دو معنا داشت؛ نخست مالیات زیاد و دیگر، استبداد، سربازی و کشتار. از همین‌رو کشاورزان برای ندادن مالیات زیاد، خرمن خود را از چشم ماموران مالیات‌بگیر پنهان می‌کردند. آن‌ها حتی مجبور می‌شدند فراوانی محصول را نیز از چشم حکومتیان دور بدارند.


بیشتر بخوانید: اقتصاد‌ ایران د‌ر د‌وران زند‌یه‌ چگونه بود؟/ کریم خان زند ، حاکمی که معیشت را برای مردم ارزان کرد


بازرگانان ارمنی و یهودی نیز همواره از ماموران مالیاتی می‌ترسیدند. بازرگانان مسیحی، اما رسما در حمایت شاه بودند، اما این پشتیبانی تا زمانی پیوستگی داشت که شاه نیرومند بود. سطح مالیات در دوره شاه عباس نسبتا خوب بود و انصاف تا اندازه‌ای رعایت می‌شد، اما پس از او ایرانیان به ویژه بازرگانان غیر مسلمان آزار فراوان دیدند.

اقتصاد ایران در دوران صفویه

صادرات و واردات در دوران صفویه

در عهد صفویه روابط تجاری ایران با کشور‌های انگلیس، هلند و بعد فرانسه گسترش یافت. این کشور‌ها در ابتدا نه به عنوان استعمارگر و با نیروی نظامی بلکه به عنوان تاجر وارد ایران شدند. کمپانی هند شرقی انگلیس بعد از سال ۹۹۴ ق/۱۶۱۵ م به مدار اقتصادی ایران کشیده شد. این کار به دو دلیل صورت گرفت: خرید ابریشم به طور مستقیم از ایران و صدور بسیاری از کالا‌های اروپایی و آسیایی به ایران به جای پول نقد ابریشم. کمپانی هند شرقی هلند با به کار گرفتن آمیزه‌ای از الگوی نظامی پرتغال و الگوی بازرگانی انگلستان، مدل قدرتمندی به وجود آورد.

به طور کلی اقتصاد عصر صفوی را در بیشتر این دوران، نمی‌توان به عنوان اقتصادی با جهت گیری مسلط تجاری توصیف کرد، اما تجارت وجود داشت و تجار حرفه‌ای فعالیت می‌کردند. کالا‌های صادراتی عمدتاً محصولات کشاورزی بود. تجارت ابریشم بیشتر در دست ارمنی‌ها بود. البته تنها این مسیحیان نبودند که قابلیت‌های تجاری و بازرگانی داشتند، بلکه مسلمانان هم به تجارت مشغول بودند. تجارت ابریشم مهم‌ترین عامل گسترش روابط بازرگانی ایران با اروپا بود و فروش آن مبالغ هنگفتی را عاید خزانه شاهی می‌کرد.

اقتصاد ایران در دوران صفویه

توسعه تجارت بستگی به روابط مناسب با کشور‌های خارجی به ویژه اروپاییان داشت و اقدام اصلی شاه عباس در این زمینه ایجاد روابط بازرگانی با ممالک خارجی بود تا کالا‌های ایرانی، چینی و هندی را که از ایران می‌گذشت، در کمال امنیت به آن کشور‌ها برساند. شاه عباس با مسیحیان که می‌توانستند روابط او را با ممالک اروپا به علت هم کیشی تحکیم کنند، رفتار بسیار ملایم داشت و چندین هزار ارمنی را به دلیل نقش گسترده آنان در تجارت خارجی، از سرحدات عثمانی و جلفا به اصفهان کوچ داد. شاه همچنین بندر هرمز و بندر جرون را که بعد‌ها به نام خود او عباسی یا بندر عباس نامیده شد، توسعه داد و امنیت آنجا را به کمک حکمرانان وفادار خود در فارس و کرمان تأمین کرد که حتی گاهی بیش از ۳۰۰ کشتی از کشور‌های مختلف در لنگرگاه هرمز جمع می‌شدند و همیشه چهارصد تاجر در آن شهر اقامت داشتند. تجارت ایران با ممالک دیگر، از شرق به وسیله بازرگانان ترکستان، هندوستان، چین، انگلستان، اسپانیا و هلند و از مغرب به وسیله تجار ونیزی و ارمنی صورت می‌گرفت. روابط ایران با دولت ونیز در زمان شاه عباس اول بیشتر صورت اقتصادی و تجاری داشت.

ارتباط گسترده با دیگر کشور‌ها و ایجاد زمینه جهت رفت و آمد بازرگانان و تاجران کشور‌های بیگانه، خصوصاً اروپاییان، زیر ساختی را پدید آورد که منجر به شکوفایی تجارت شد. رونق تجارت و داد و ستد‌هایی که میان بازرگانان داخلی و خارجی انجام می‌گرفت، منجر به بهبود وضع مالی و رشد اقتصاد پولی و سرانجام افزایش قدرت مالی دولت صفوی شد.

ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

صفحه اول روزنامه‌های سیاسی امروز

قیمت انواع دستگاه ماینر امروز + جدول

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

قیمت لیر ترکیه امروز در بازار + جزئیات

وضعیت هواشناسی امروز

قیمت دینار عراق امروز در بازار + جزئیات

قیمت انواع لپ تاپ ایسوس امروز + جدول

قیمت سکه و طلا امروز پنجشنبه ۱۱ بهمن ۱۴۰۳ + جدول

عکس/ لاشه هواپیما سقوط کرده آمریکا در رودخانه پودماک

عکس/ استایل متفاوت هایده ۴۸ سال پیش در شهر کاظمین

عکس/ نمایی از هتل رامسر و اقامتگاه‌های تفریحی ۸۷ سال پیش

عکس/ شهرام شب پره و ابی ۴۸ سال پیش روی پل عابر سیدخندان

عکس/ قاب صمیمی محمدرضا گلزار و مهناز افشار در پشت صحنه فیلم آتش بس

عکس/ تیپ و چهره جذاب فرانک و سوجان در یک مراسم

عکس/ حال و هوای جشن سده در کرمان

عکس/ جولان بنز‌های کلاسیک ۷۳ سال پیش در خیابان انقلاب

عکس/ نمایی از ساخت متروی مفتح ۳۸ سال پیش

عکس/ هوای پایتخت در وضعیت قرمز

عکس/ حال و هوای مسافرخانۀ همت در شهر قائمشهر ۸۷ سال پیش

عکس/ قاب ماندگار از منوچهر وثوق ۷۶ سال پیش در کنار پدرش

خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

نرخ تورم در ارمنستان چگونه پایین آمد؟/ «ساخت ارمنستان» راهکار دور زدن تحریم‌های از سوی تهران و ایروان

قیمت خودرو‌های سایپا + جدول

قیمت خودرو‌های ایران خودرو + جدول

قیمت سکه پارسیان + جدول

قیمت سکه و طلا + جدول

قیمت بیت کوین و رمزارز‌ها + جدول

قیمت دلار، یورو و سایر ارز‌ها + جدول

متهم ردیف اول ابتلا به سرطان معده را بشناسید

نوروبیون بزنید اما نه بخاطر خستگی!

عکس/ژست جذاب لیلا بلوکات در یک ایونت خصوصی

تصویر جالب از مجید مظفری با یک گریم متفاوت

حرکت منفعل فرزین در کنترل قیمت دلار تا کجا پیش می‌رود؟/ آقای رئیس کل، اعتباری برای بانک مرکزی باقی نگذاشته است

سده جشن روشنی و خرد

تشکیل کمیته ویژه برای بررسی علت خودکشی دانشجویان پزشکی

فیلم/ ابراز علاقه مرضیه برومند به رضا بابک

عکس/رئیس جمهور سوریه و امیر قطر از کوه قصیون در دمشق پایتخت سوریه

پیش‌بینی اکونومیست از محتوای طرح توافق پیشنهادی دونالد ترامپ به ایران

رکود مسکن تا کی ادامه دارد؟

مصاحبه طوفانی مدیرعامل استقلال خوزستان علیه هلدینگ خلیج فارس

عکس/ اولین واکنش علیرضا دبیر به حمله تند علی دایی به او

تبریک پادشاه و ولی‌عهد سعودی به جولانی

ژوائو از پرسپولیس جدا شد

مبلغ یارانه نقدی در بهمن ۱۴۰۳ تغییر کرد؟

کارشناسی داوری پنالتی‌های استقلال در بازی امروز

فیلم/صدا و سیما رسانه‌ای قابل اعتماد به روایت تصویر

شهادت محمد ضیف رسما تایید شد

عکس/حضور رئیس مجلس بر مزار آیت الله سید روح الله خاتمی، پدر سیدمحمد خاتمی

کشف کشتارگاه اسب و الاغ در اسلامشهر +عکس

سلوان مومیکا عامل هتک حرمت به قرآن کشته شد

دولت از واردات خودرو ۱۲۸ هزار میلیارد تومان درآمد دارد

سهراب بختیاری‌زاده: باشگاه بخواهد با من همکاری نکند، با افتخار می‌روم

ترامپ بدنبال بازگشایی سفارت آمریکا در ایران است

باید با کمک اکوسیستم استارتاپی، صنایع عسلویه را شاداب کرد

هواشناسی استان تهران اطلاعیه داد

جدول لیگ برتر در پایان مسابقه امروز

ماجرای تلخ و دردناک یک قتل ناموسی در شوشتر

استقلال بدون موسیمانه برنده شد

مبلغ سنگین برای وسوسه مربی ایتالیایی

فیلم/حرکات عجیب و خطرناک دختر موتورسوار

مسکو: سکوت بایدن درباره ترور پوتین نشانه‌ گناهکار بودن اوست

تغییر فرمول محاسبه حقوق بازنشستگان رسما تایید شد/ جزییات

فلسطین: اسرایی که اسرائیل روند تحویل آنها را به حالت تعلیق در آورده بود، عصر امروز آزاد خواهند شد

آتش‌نشانی واشنگتن: تمامی ۶۷ سرنشین هواپیمای آمریکایی کشته شدند

ادعای خبرنگار ترکیه‌ای درباره مهاجم جدید پرسپولیس

آیا نوشیدن آب گازدار می‌تواند به کاهش وزن کمک کند؟

کشف اجساد ۳۰ قربانی سانحه هوایی در آمریکا

سریال خانه کوچک دوباره ساخته می‌شود

نظر قاطع آیت الله جوادی آملی درباره رعایت کردن حجاب

کرسنت دلار‌های گمشده بابک زنجانی را پیدا کرد

راز قتل آتشین مرد جوان در پارک چیتگر فاش شد