تاریخ انتشار: ۰۹:۵۴ - ۲۵ بهمن ۱۴۰۲
مرکز پژوهش‌های مجلس:

بودجه ۱۴۰۳ درباره صرفه‌جویی انرژی برنامه‌ای ندارد

به صورت خاص در ماده ۴۲ قانون برنامه هفتم توسعه که به اهداف کمّی برنامه در حوزه انرژی پرداخته شده، صرفه‌جویی در انرژی از طریق اجرای طرح‌های بهینه‌سازی انرژی برابر با ١٢٨٥ هزار بشکه معادل نفت خام در روز در نظر گرفته شده است.

بودجه ۱۴۰۳ درباره صرفه‌جویی انرژی برنامه‌ای ندارد

اقتصاد۲۴- مرکز پژوهش‌های مجلس در گزارشی با اشاره به دو تبصره ۷ و ۸ لایحه بودجه سال آینده که مرتبط با صنعت نفت است عنوان کرده که احکام لایحه باید به نحوی تدوین شود که به عنوان برشی یک ساله از برنامه هفتم پیشرفت کشور باشد، اما در لایحه بودجه سال ۱۴۰۳ توجهی به مسائل مهمی مانند منابع حساب بهینه‌سازی مصرف انرژی، حساب سرمایه‌گذاری نفت و گاز، ذخیره‌سازی گاز طبیعی، توسعه بازار بهینه‌سازی و طرح‌های بهینه‌سازی و همچنین اقداماتی جهت دستیابی به هدف کمّی بهینه‌سازی مصرف انرژی تا ۱۲۸۵ هزار بشکه روزانه معادل نفت خام اشاره شده در برنامه هفتم پیشرفت در نظر گرفته نشده است.

سهم نفت و گاز از ارزش افزوده کشور

براساس گزارش مرکز آمار ایران، نرخ رشد محصول ناخالص داخلی کشور در ٦ماهه اول سال ١٤٠٢ براساس سال پایه، ١٣٩٠ حدود ۷.۱ درصد بوده است. در میان بخش‌های مختلف اقتصادی کشور، نرخ رشد بخش نفت در همین بازه زمانی، معادل ۲۵.۶ درصد بوده است. طی ١٠ سال اخیر اگرچه ارزش افزوده فعالیت‌های اقتصادی افزایش و به صورت متوسط سالانه ۱.۶ درصد رشد داشته است، اما ارزش افزوده ناشی از استخراج نفت و گاز طبیعی از سال ١٣٩٦ به بعد کاهش داشته است. به نظر می‌رسد در سال ١٣٩٤ و با توافق برجام، نرخ رشد ارزش افزوده فعالیت‌های اقتصادی و همچنین نفت و گاز افزایش بیشتری می‌یابد، اما پس از خروج امریکا از آن در اوایل سال ١٣٩٧ مجددا ارزش افزوده مجموع فعالیت‌های اقتصادی و همچنین نفت و گاز با کاهش روبه رو شد. اگرچه در سال ١٣٩٩ مجددا ارزش افزوده فعالیت‌های اقتصادی افزایش یافته، اما سهم نفت و گاز از کل ارزش تقریبا ثابت و با شیب کمی افزایشی بوده است، به نحوی که سهم ارزش افزوده آن از مجموع فعالیت‌های اقتصادی از حدود ٢٠ درصد به ۱۳.۷ درصد کاهش داشته است.

در حالی که در سال‌های اخیر کشور با چالش جدی ناترازی رو به گسترش گاز طبیعی و فراورده‌های نفتی مواجه است، اما بررسی بند‌های مرتبط با حوزه انرژی لایحه بودجه ۱۴۰۳ رویکرد قابل توجهی جهت جلوگیری از ناترازی انرژی یا کاهش پیامد‌های آن اتخاذ نکرده است. از این رو مرکز پژوهش‌های مجلس می‌گوید احکام بخش انرژی در لایحه بودجه ۱۴۰۳ منطبق با شرایط ویژه‌ای که در حال حاضر کشور با آن روبه رو است تدوین نشده است.

چند مثال از عدم انطباق احکام بودجه با برنامه بالادستی

ازسوی دیگر باید لایحه برنامه بودجه به نحوی تهیه شود که به عنوان برشی یکساله از برنامه هفتم پیشرفت در کشور باشد. با توجه به مشکل جدی ناترازی انرژی در کشور، در برنامه هفتم پیشرفت تمرکز قابل توجهی بر حوزه بهینه‌سازی انرژی شده، اما با وجود این تاکید (چه در برنامه هفتم پیشرفت و چه در احکام مصوب بودجه ١٤٠٢)، در لایحه بودجه ١٤٠٣ جهت‌گیری مشخصی در این حوزه مشاهده نمی‌شود. به عنوان مثال در برنامه هفتم پیشرفت، برای تضمین بازپرداخت طرح‌های بهینه‌سازی انرژی توسط مردم، بخش خصوصی و بخش دولتی، بخشی از منابع حساب بهینه‌سازی ازجمله یک درصد از سهم صادرات نفت و گاز و همچنین بخشی از سود شرکت‌های تابعه انرژی باید هرساله در بودجه سنواتی تخصیص یابد که این امر در لایحه ارایه شده مغفول مانده است. موارد دیگری مانند توسعه ذخیره‌سازی گاز طبیعی، ایجاد سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، رصد لحظه‌ای تولید و مصرف انرژی، افزایش سهم معاملات برق در بورس انرژی و صادرات برق توسط بخش خصوصی نیز قابل اشاره است.


بیشتر بخوانید:نزول قیمت نفت همزمان با کاهش فعالیت اقتصادی در چین


در سایر مواردی نیز که در لایحه بودجه به آن پرداخته شده، احکام کلی و دارای ابهام در منابع و مصارف است، چراکه مدل جدید لایحه، مبتنی بر رسیدگی دو مرحله‌ای، این ابهام را ایجاد می‌کند که بخشی از موارد مغفول مانده در منابع و مصارف در مرحله دوم لایحه ارایه شود، اما تضمینی برای این امر وجود ندارد.

فارغ از موارد ذکر شده، نظارت‌گریزی احکام لایحه از روند اجرای آن، رویکرد درآمدمحوری بدون توجه به اقتضائات بخشی و ایجاد ذهنیت ناصحیح اداره کشور بدون نفت (اعلام میزان وابستگی بودجه به نفت بدون در نظر گرفتن منابع هدفمندی که عمدتا از محل فراورده‌های نفتی و گازی تامین می‌شود) ازجمله سایر نکاتی است که در لایحه ارایه شده توسط دولت می‌توان به آن اشاره کرد.

هدررفت روزانه ۴۲ میلیون متر مکعب گاز در مشعل‌ها

یکی از مواردی که سهم زیادی در میزان هدررفت انرژی دارد، گاز مشعل (فلر) است. در سال ١٤٠٠ حدود ۱۵.۲ میلیارد مترمکعب (۴۱.۷ میلیون مترمکعب در روز) گاز مشعل سوزانده شده است. این درحالی است که صادرات گاز طبیعی کشور در همین سال ۱۶.۹ میلیارد مترمکعب بوده که نشان از حجم بالای گاز مشعل دارد. ازاین رو توجه به جمع‌آوری گاز‌های همراه در قانون بودجه سال ١٤٠٢ در اولویت قرار گرفت. براساس بند «ن» تبصره «١» قانون بودجه سال ١٤٠٢ مقرر شد به ازای هدررفت هر مترمکعب گاز مشعل (فلر) ناشی از فعالیت کلیه واحد‌های عملیاتی شرکت‌های تابعه نفت، ازجمله گاز‌های همراه نفت و گاز مشعل واحد‌های پالایش و فراوری گاز، معادل ۵۰۰ تومان از محل منابع داخلی خود به صورت ماهیانه به حساب بهینه‌سازی مصرف انرژی نزد خزانه داری کل کشور واریز شود.

بررسی عملکرد این بند نشان می‌دهد که اگرچه آیین‌نامه اجرایی آن در ۲۵ تیرماه سال جاری به تصویب هیات وزیران رسید، اما با توجه به ایراد هیات تطبیق، متن اصلاحی جهت تصویب مجددا به هیات وزیران ارسال شده و در دست اقدام است. بنابراین هیچ مبلغی از محل جریمه هدررفت ناشی از گاز طبیعی در شبکه سراسری و گاز مشعل (فلر) به حساب بهینه‌سازی واریز نشده است!

عملکرد صفر در افزایش ذخیره‌سازی گاز

ناترازی گاز طبیعی به عنوان یکی از اصلی‌ترین چالش‌های کشور شناخته می‌شود. در حال حاضر ناترازی فصلی به بیش از ٢٤٠ میلیون مترمکعب در روز می‌رسد و در صورت ادامه روند کنونی، کشور با چالش جدی‌تری در تامین گاز به ویژه در فصول سرد سال مواجه خواهد شد.


بیشتر بخوانید:آیا برآورد‌های نفتی بودجه ۱۴۰۳ واقع بینانه است؟


راهکار اصلی برای کاهش ناترازی فصلی یعنی ناترازی در اوج مصرف که در تمام دنیا مدنظر قرار گرفته است، استفاده از ظرفیت ذخیره‌سازی گاز طبیعی در مخازن طبیعی زیرزمینی است.

به‌طور متوسط ظرفیت ذخیره‌سازی گاز طبیعی در دنیا ١١ درصد از کل مصرف گاز است و این نسبت در ایران به‌طور متوسط تنها ۱.۴ درصد است. در حال حاضر ظرفیت ذخیره‌سازی کشور حدود ۳.۴ میلیارد مترمکعب است و پتانسیل استفاده مخازن هیدروکربور برای ذخیره‌سازی گاز طبیعی تا ظرفیت بیش از ٢٠٠ میلیون مترمکعب در روز وجود دارد.

همچنین یکی دیگر از نکات قابل توجهی که همواره در قوانین بودجه سنواتی پیگیری می‌شود نصب و تعویض کنتور‌های هوشمند گاز است. ازاین رو ذخیره‌سازی گاز طبیعی و تعویض کنتور‌های هوشمند یکی دیگر از مواردی بود که به لایحه بودجه سال ١٤٠٢ اضافه شد.

براساس بند «ع» تبصره «١» وزارت نفت مکلف شده از طریق شرکت‌های تابعه ذی‌ربط خود و از محل منابع داخلی نسبت به سرمایه‌گذاری جهت افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی گاز کشور و نصب و جایگزینی شمارشگر‌های هوشمند اقدام کند. اما بررسی عملکرد این بند نشان از عدم تحقق آنچه در افزایش ظرفیت ذخیره‌سازی گاز طبیعی و چه در نصب و جایگزینی شمارشگر‌های هوشمند دارد؛ لذا این بند بودجه هم عملکردی نداشته است!

بدون عملکرد در کیفی‌سازی محصولات پالایشگاهی!

براساس جزء «١» بند «ر» تبصره «١» قانون بودجه سال، ١٤٠٢ تخفیف خوراک پالایشگاه‌ها منوط به اختصاص چهل درصد از سود خالص سالانه شرکت‌های پالایش نفت به حساب اندوخته قانونی مخصوص طرح (پروژه)‌های کیفی‌سازی با اولویت کاهش نفت کوره یا همان «مازوت» کذایی شده بود.

در بررسی‌ها مشخص شده موضوع مفاد این بند مذکور در مجامع عمومی پالایشگاه‌های اصفهان، بندرعباس، تبریز، شیراز، لاوان و کرمانشاه مطرح و تصویب شده همچنین به‌رغم معرفی شرکت ملی مهندسی و ساختمان نفت به عنوان شرکت مشاور منتخب ازسوی وزارت نفت، در ٦ماهه ابتدایی سال، ١٤٠٢ موضوع تعیین تکلیف شده و عملا این حکم هم فاقد عملکرد بوده است!

بودجه ۱۴۰۳ درباره صرفه‌جویی انرژی برنامه‌ای ندارد

به صورت خاص در ماده ۴۲ قانون برنامه هفتم توسعه که به اهداف کمّی برنامه در حوزه انرژی پرداخته شده، صرفه‌جویی در انرژی از طریق اجرای طرح‌های بهینه‌سازی انرژی برابر با ١٢٨٥ هزار بشکه معادل نفت خام در روز در نظر گرفته شده است. همچنین متناسب با این میزان، در جدول الحاقی میزان صرفه‌جویی انرژی به تفکیک بخش مصرفی و تولیدی نیز تکلیف شده است. دستیابی به صرفه‌جویی انرژی در هرکدام از این بخش‌ها نیازمند برنامه‌ریزی و اعمال سیاست‌های مشخص است، این درحالی است که در لایحه برنامه بودجه هیچ اقدامی برای دستیابی به این هدف تعیین شده ذکر نشده است.

در کنار اهداف کمّی، احکام بسیاری نیز با اولویت بهینه‌سازی انرژی در کشور در فصل نهم برنامه هفتم پیشرفت آمده است تا چارچوب کلی و مسیر دستیابی به این اهداف را تعیین کند. ازجمله مهم‌ترین این احکام می‌توان به تضمین صدور گواهی‌های صرفه‌جویی با تاسیس حساب بهینه‌سازی مصرف انرژی، تاسیس سازمان بهینه‌سازی و مدیریت راهبردی انرژی، سرمایه‌گذاری صادرات‌محور در افزایش ظرفیت تولید گاز و با کمک بخش خصوصی، ذخیره‌سازی گاز طبیعی، پایش و رصد زنجیره تولید تا مصرف انرژی، فعالسازی بازار بهینه‌سازی مصرف انرژی، ارایه حواله یا سپرده نفت خام در طرح‌های مصوب شورای اقتصادی موضوع ماده (١٢) قانون رفع موانع تولید رقابت‌پذیر و جریمه‌های مرتبط با هدررفت انرژی (مانند گاز‌های مشعل و موضوع ماده (٢٦) قانون اصلاح الگوی مصرف) نام برد. اما بررسی احکام لایحه بودجه سال ١٤٠٣ نشان می‌دهد هیچکدام از موارد مذکور در لایحه مورد توجه قرار نگرفته و تدوین احکام متناسب با آن مغفول واقع شده است.

منبع: روزنامه اعتماد
ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

قیمت سکه و طلا امروز جمعه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت انواع دوربین‌های عکاسی + جدول

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

قیمت لیر ترکیه امروز در بازار + جزئیات

قیمت دلار و یورو امروز جمعه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

وضعیت هواشناسی امروز

قیمت دینار عراق امروز در بازار + جزئیات

قیمت انواع موتورسیکلت در بازار امروز + جدول

قیمت خودرو‌های سایپا امروز جمعه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت سکه پارسیان امروز جمعه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت روز لپ تاپ اپل + جدول

قیمت خودرو‌های ایران خودرو امروز جمعه ۲۸ اردیبهشت ۱۴۰۳ + جدول

قیمت انواع لپ تاپ مایکروسافت امروز + جدول

عکس/ باغ‌نشینی بهاره رهنما در اصفهان

عکس/یانگوم در کنار پدر و مادر واقعی‌اش

واردات خودرو قیمت‌ها را افزایش می‌دهد!/ مردم به جایی رسانده‌اند که خودروی اسقاطی خارجی را به خودروی ملی ترجیح می‌دهند!

اینجا کسی به فکر مستاجر‌ها نیست/ افزایش ۴۰ درصدی اجاره بها از فرودین ۱۴۰۲ تا ۱۴۰۳

۲۰ نکته درباره حواشی سریال هفت سر اژد‌ها

بازیگر پیش از انقلاب و مادر لیلا حاتمی درگذشت

عکس/ شایعه فوت بازیگر زن مشهور قبل از انقلاب

خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

تتر چیست و چرا جای دلار را در ایران گرفته است؟

برای درمان نفخ شکم این داروی گیاهی را مصرف کنید

تمرین‌هایی برای تقویت حافظه و تمرکز

کشف بهترین راه برای افزایش طول عمر

بهترین زمان مصرف دانه چیا

از گران کردن بنزین تا واردات خودروهای دست دوم؛ راه حل ناترازی بنزین چیست؟/ متهمان اصلی معضل بنزین در ایران

فیلم/ سکانسی از بازی زری خوشکام در سریال هزار دستان علی حاتمی

ورود سامانه جدید بارشی به کشور

فیلم/ لحظه انفجار ایستگاه فشار قوی برق در کوهسنگی مشهد

شمار جانباختگان سیل در خراسان رضوی به ۱۲ تن رسید

پرونده فساد بزرگ فوتبال علنی شد

فیلم/ لحظه ترور یکی دیگر از رهبران حماس در البقاع لبنان

شهادت یکی از فرماندهان حماس در حمله پهپادی اسراییل در لبنان

فیلم/ انتقاد تند رضا رشیدپور درباره ممنوعیت اجرای DJ در رستوران‌های کیش

فیلم/ تخلیه برخی منازل در هاشمیه مشهد

فیلم/ ادعای عجیب کارشناس شبکه اینترنشنال درباره دلیل پاسخ‌ندادن اسراییل به حمله ایران

واکنش بیمارستان طالقانی به خبر خودداری از پذیرش مددجویان زندان اوین

پزشکان بدون کارتخوان متخلفند

نخستین پیشنهاد تمدید برای ستاره پرسپولیس

بازگشت حسن یزدانی به تیم ملی

با ارزان‌ترین سلاح پهپادکُش آشنا شوید: هر شلیک ۷هزار تومان

زری خوشکام: سی سال ممنوع‌الکارم کردند/ علی حاتمی را دق دادند

عضو کمیسیون فرهنگی مجلس: لایحه حجاب گنجینه‌ای از جواهرات است

صعود نوشاد عالمیان از مرحله گروهی تنیس روی میز انتخابی المپیک

امام جمعه کرج: شعار فرزند کمتر، زندگی بهتر صهیونیستی بود

فیلم/ اقدام عجیب فرماندار مشهد در اوج بحران سیل

محور کندوان-کرج یک‌طرفه شد

جنیفرلوپز و بن افلک جدا شدند

پست فلسفی علیرضا بیرانوند + عکس

آتش سوزی در تجریش تهران

هشدار سازمان هواشناسی به تهرانی‌ها

فیلم/ ویدیوی خداحافظی اشکان دژاگه با دنیای فوتبال

نخست‌وزیر اسلواکی جان سالم به در برد

قیمت شکر اعلام شد

خداداد افشاریان به سمتش بازگشت؟

فیلم/ ماجرای بازجویی و کتک‌خوردن مهران مدیری

خودروهای آفرود در معابر عمومی اجازه تردد ندارند

تکلیف افزایش حقوق بازنشستگان روشن شد

زائران ایرانی از فردا به مکه می‌روند

این داروی گیاهی نفخ شکم را فوری درمان می کند

کمبود این ویتامین باعث خواب رفتن پاها می شود

سرنوشت خانم دکتری که دستور قتل شوهرش را داد

پیش‌بینی روند مثبت بازیابی اقتصاد چین

اعلام میانگین مبلغ مالیات ستانی از بازاریان

اولین تصویر از شاخص پیش‌بینی کننده تورم در ۱۴۰۳

فیلم/ اعتراف سرباز اسرائیلی به کشتن ۱۳ کودک فلسطینی

تعطیلی شنبه‌ها فرصتی تازه برای تجارت خارجی ایران

عکس/ آرایش عجیب و نامناسب مه‌لقا باقری

سکه در مرتبه دوم افت بازدهی

بیشترین و کمترین بازدهی نماد‌های بورس در هفته چهارم اردیبهشت ۱۴۰۳