تاریخ انتشار: ۱۱:۰۵ - ۰۱ فروردين ۱۴۰۴
اقتصاد ۲۴ گزارش می‌دهد؛

فیلم/ سال ۱۴۰۳، عصر زوال اقتصاد و سریال زخم‌های ساختاری بازار سرمایه

اگرچه تغییرات در کاخ سفید –از انعطاف بایدن تا بازگشت فشار حداکثری ترامپ– صادرات نفت را از ۱ میلیون بشکه به ۴۰۰ هزار بشکه کاهش داد، اما ریشه بحران در «وابستگی ساختاری به درآمد‌های نفتی» نهفته است. حتی در اوج فروش نفت (۱۲ میلیارد دلار در بهار ۱۴۰۳)، سهم انرژی از بودجه عمومی به ۴۵ درصد رسید که نشان‌دهنده شکست استراتژی‌های متنوع سازی اقتصادی است.

سال ۱۴۰۳، عصر زوال اقتصاد

اقتصاد۲۴-  سال ۱۴۰۳ در تاریخ اقتصادی ایران با دو نشانه پارادوکسیکال ثبت شد: اوج‌گیری بی‌سابقه نرخ ارز به مرز ۱۰۰ هزار تومان و سقوط آزاد شاخص‌های بورس درحالی که قیمت جهانی نفت ۳۰ درصد صعود کرد.

این تناقض نمادین، تنها پوسته‌ای از اَبَرچالش سیستمی بود که اقتصاد ایران را به ورطه «فرسایش ساختاری» کشاند. بازار‌ها در میدان تیرباران سه‌گانه «تورم ۴۵ درصدی»، «تحریم‌های چندلایه» و «سیاستگذاری‌های ناهمگن»، به صحنه نبردی تبدیل شدند که در آن سرمایه‌گذاران خرد قربانی معادله گمشده «سودآوری، ثبات، نقدشوندگی» شدند. پرسش کلیدی اینجاست: آیا این نوسانات صرفاً بازتابی از بحران‌های کلان است یا محصول مدیریت ناکارآمدی که خود به تشدید بحران دامن زده است؟

پاسخ در لایه‌های پنهان آمار نهفته است: کسری بودجه ۵۵۰ هزار میلیارد تومانی، شکاف ۴۰ درصدی نرخ ارز سامانه‌ای با بازار آزاد، و خروج ۱۸۰ هزار میلیارد تومان نقدینگی از بورس طی چهار سال، همگی گویای فروپاشی تدریجی نظام تخصیص منابع هستند. 

اما در میانه جنگ روایت‌ها میان بانک مرکزی (تورم ۳۵ درصدی) و مرکز آمار (رقم کمتر)، آن چه در کف جامعه جریان دارد، حاکی از شکافی عمیق‌تر است. افزایش ۶۰ درصدی قیمت سیب‌زمینی و ۴۰ درصدی برنج در شش ماه نخست دولت چهاردهم به عنوان یک نمونه کوچک، درحالی که سبد حمایتی الکترونیکی تنها ۳۰ درصد نیاز‌های اساسی را پوشش می‌دهد، نشانگر «تورم فقرآفرین» است. این پدیده نه تنها قدرت خرید را تحلیل برده، بلکه با ایجاد «فقر انرژی» (Energy Poverty) – ناتوانی در تأمین حداقل کالری موردنیاز – بحران امنیت غذایی را به مرز هشدار کشانده است.

0 seconds of 0 secondsVolume 90%
Press shift question mark to access a list of keyboard shortcuts
میانبرهای صفحه کلید
پخش/توقفSPACE
افزایش صدا
کاهش صدا
پرش به جلو
پرش به عقب
زیرنویس روشن/خاموشc
تمام صفحه/خروج از حالت تمام صفحهf
بی صدا/با صداm
پرش %0-9
00:00
00:00
00:00
 

از طرفی شاخص PMI اتاق بازرگانی در بهمن ۱۴۰۳ با ثبت ۴۶.۴ درصد، نه تنها برای هشتمین ماه متوالی زیر مرز ۵۰ درصد (نشانه رکود) قرار گرفت، بلکه رکورد منفی‌ترین روند چهارساله را شکست.

این آمار در کنار رشد ۱۱ درصدی چک‌های برگشتی (۷۸۰ هزار فقره به ارزش ۱۰۲ هزار میلیارد تومان در آذر)، تصویری از «رکود تورمی پیچیده» ترسیم می‌کند؛ وضعیتی که در آن بنگاه‌ها همزمان با افزایش هزینه‌ها و کاهش تقاضای موثر دست به گریبانند. 


بیشتر بخوانید: پرتره اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴؛ همه چالش‌های بازار ارز، طلا و سکه، مسکن و بورس در سال آینده/ ایران با بحران‌های اقتصادی چه کند؟


در سوی دیگر خروج ۳ میلیارد دلار سرمایه در ۱۴۰۳ و ثبت کسری ۲۳ میلیارد دلاری حساب سرمایه، تنها بخشی از داستان است.
تحلیل داده‌های ۲۵ ساله بانک مرکزی نشان می‌دهد اقتصاد ایران در حال تجربه «فرار سیستمی سرمایه» است؛ پدید‌ه‌ای که در آن حتی سودآوری بخش‌هایی مانند انرژی (با رشد ۱۲ درصدی پس از برجام) نتوانسته جریان خروج را معکوس کند. این فرار، نه از ترس تحریم‌ها که از هراس «بی‌قاعدگی‌های داخلی» – شکاف ارزی ۴۰ درصدی، کسری بودجه مزمن، نوسانات پیاپی سیاستگذاری – سرچشمه می‌گیرد.

در سوی دیگر اگرچه تغییرات در کاخ سفید – از انعطاف بایدن تا بازگشت فشار حداکثری ترامپ – صادرات نفت را از ۱ میلیون بشکه به ۴۰۰ هزار بشکه کاهش داد، اما ریشه بحران در «وابستگی ساختاری به درآمد‌های نفتی» نهفته است. حتی در اوج فروش نفت (۱۲ میلیارد دلار در بهار ۱۴۰۳)، سهم انرژی از بودجه عمومی به ۴۵ درصد رسید که نشان‌دهنده شکست استراتژی‌های متنوع سازی اقتصادی است. قطع خرید برق توسط عراق تحت فشار آمریکا (بهمن ۱۴۰۳)، تنها نمونه‌ای از «تهدیدی دوگانه» است: هم تحریم‌های خارجی و هم ناتوانی در ایجاد پیوند‌های اقتصادی پایدار با همسایگان.

اما یکی از رویداد‌های اقتصادی سال ۱۴۰۳، استیضاح وزیر اقتصاد بود. برکناری عبدالناصر همتی با ۱۸۲ رأی موافق در اسفند ۱۴۰۳، فراتر از یک تغییر فردی، نشان‌دهنده «بحران نهادین» است. افزایش ۵۸ درصدی نرخ ارز در شش ماه وزارت او، درحالی که قیمت نفت ۳۰ درصد رشد کرده بود، گویای تعمیق شکاف میان سیاست‌های کلان و واقعیت‌های بازار است. این واقعه، حلقه وصل دو بحران است: از یکسو ناتوانی در مدیریت ناترازی انرژی (خاموشی‌های گسترده، سهمیه‌بندی سوخت)، و از سوی دیگر، تشدید «دینامیک تورمی» ناشی از انتشار پول بدون پشتوانه. 

از طرفی کاهش ۱۰ میلیارد دلاری تراز تجاری غیرنفتی (منفی ۱۰.۲۳۰ میلیارد دلار) درحالیکه صادرات ۱۹ درصد رشد داشته، از یک پارادوکس حکایت دارد: اقتصاد ایران در دام «واردات محوری» گرفتار شده است. بانک مرکزی با ذخایر ارزی تحت فشار، نه تنها قادر به تأمین نیاز‌های وارداتی نیست، بلکه شاهد تبدیل شدن شکاف ارزی به موتور محرک تورم است.

 رشد ۳۵ درصدی خط فقر مطلق به ۱۱.۲۱۴ میلیون تومان برای خانوار سه نفره، تنها بخشی از ماجراست.
داده‌های مرکز پژوهش‌های مجلس نشان می‌دهد «شاخص عمق فقر» (فاصله میانگین درآمد فقرا از خط فقر) در ۱۴۰۳ به ۲۸ درصد رسیده که بیانگر «گسترش کمربند فقر مطلق» به طبقات متوسط است. این روند، خیزش اعتراضات معیشتی در ۱۷ استان کشور – از بازنشستگان تا کارگران پروژه‌ای – را به پدیده‌ای ساختاری بدل کرده است.

در نهایت باید گفت که اقتصاد ایران در ۱۴۰۳ در چرخه معیوبی گرفتار شده که هر بحران، بحران دیگری را تغذیه می‌کند: تورم، کاهش ارزش پول ملی را دامن می‌زند؛ کاهش ارزش پول، هزینه واردات را افزایش می‌دهد؛ این افزایش، تورم را تشدید می‌کند. این دور باطل در کنار «فرار سرمایه انسانی و مالی»، چشم انداز ۱۴۰۴ را به صحنه تکرار تراژدی بدل ساخته است. آنچه در این میان غایب است، نه منابع مالی که «سرمایه اعتماد» است؛ اعتمادی که بازسازی آن نیازمند جراحی ساختاری از اصلاح نظام یارانه‌ای تا شفافیت در حکمرانی اقتصادی است.

ارسال نظر
قوانین ارسال نظر
لطفا از نوشتن با حروف لاتین (فینگلیش) خودداری نمایید.
از ارسال دیدگاه های نا مرتبط با متن خبر، تکرار نظر دیگران، توهین به سایر کاربران و ارسال متن های طولانی خودداری نمایید.
لطفا نظرات بدون بی احترامی، افترا و توهین به مسئولان، اقلیت ها، قومیت ها و ... باشد و به طور کلی مغایرتی با اصول اخلاقی و قوانین کشور نداشته باشد.
در غیر این صورت، «اقتصاد24» مطلب مورد نظر را رد یا بنا به تشخیص خود با ممیزی منتشر خواهد کرد.

۲۰ کشوری که تا سال ۲۰۳۹ بر جهان حکمرانی خواهند کرد؟

فیلم/ اتمام حجت سردار قاآنی با اسراییل

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

قیمت لیر ترکیه امروز در بازار + جزئیات

وضعیت هواشناسی امروز

قیمت دینار عراق امروز در بازار + جزئیات

قیمت انواع گوشی موبایل اپل امروز + جدول

قیمت انواع لپ تاپ اچ پی HP امروز + جدول

قیمت سکه و طلا امروز چهارشنبه ۶ فروردین ۱۴۰۴ + جدول

قیمت خودرو‌های ایران خودرو امروز چهارشنبه ۶ فروردین ۱۴۰۴ + جدول

قیمت دلار و یورو امروز چهارشنبه ۶ فروردین ۱۴۰۴ + جدول

پیش بینی قیمت طلا و سکه امروز ۶ فروردین ۱۴۰۴/ خریداران طلا مُردد شدند

قیمت خودرو‌های سایپا امروز چهارشنبه ۶ فروردین ۱۴۰۴ + جدول

عکس/ خبر خوش درباره واریز عیدی مددجویان بهزیستی

عکس/ ادعای دختر ابراهیم رئیسی درباره شب اول شهادت پدرش

عکس/ محمدرضا پهلوی و پدرش رضاخان در روز افتتاح بانک ملی

عکس/ مجید مظفری ،هوتن شکیبا و صابر ابر در اتاق گریم سریال تاسیان

عکس/ تعدادی از ملازمان ناصرالدین شاه در شکارگاه و بالای سر شکارها

عکس/ همسر دوم محمدرضا پهلوی در ۱۴ سالگی کنار مادر آلمانی‌اش

عکس/ دیدار نوروزی مسعود پزشکیان با رئیس قوه قضائیه

خواندنی‌ها
خودرو
فناوری
آخرین اخبار

بانک مرکزی به همه بانک‌ها اولتیماتوم داد

یک پیش‌بینی درباره خرید خودرو؛ سقوط قیمت این خودروها قطعی شد؟

سونامی قیمت مسکن در راه است؟

اما و اگر‌ها بر سر ساماندهی اتباع بیگانه؛ چرا پلیس اتباع را می‌گیرد و دوباره رها می‌کند؟/ رد مرز ۲۷۰ هزار تبعه افغان غیرمجاز که در تهران بودند

مکانیسم ماشه و تحریم‌های جدید؛ ایران چه اقداماتی برای مقابله دارد؟ /آیا جمهوری اسلامی می‌تواند از فعال شدن مکانیسم ماشه جلوگیری کند؟

شروع ضعیف تنها تیر ترکش صدا و سیما در نوروز/ چرا مردم پایتخت ۷ را دوست نداشتند؟ / واکنش دوقطبی مردم و منتقدان در توییتر

مانور آمریکا در حیاط خلوت روسیه؛ قلب آسیا برای آمریکا و اروپا جذاب شد/ رونمایی از نسخه ترامپ برای دور زدن چین

مشاغل رو به زوال در دنیا کدامند؟

هوای تهران پاک است

دعای روز بیست و ششم ماه مبارک رمضان + معنی و تفسیر

وضعیت هواشناسی امروز

پیش‌بینی هواشناسی تهران و ایران امروز + جدول

پزشکیان هم وعده‌هایش به اکوسیستم استارتاپی و نوآوری را فراموش کرد/ سرمایه‌گذاران برای سرمایه‌گذاری در استارتاپ‌ها تمایلی ندارند

قیمت خودرو‌های سایپا + جدول

قیمت خودرو‌های ایران خودرو + جدول

قیمت سکه پارسیان + جدول

قیمت سکه و طلا + جدول

قیمت بیت کوین و رمزارز‌ها + جدول

قیمت دلار، یورو و سایر ارز‌ها + جدول

بهترین مکان‌های گردشگری در فصل بهار

چرا باید سلبریتی‌ها را آنفالو کنید؟

اینفوگرافی/ استان‌های ایران چند امام زاده دارند؟

فیلم/ زاپ دار کردن شلوارهای جین

نماینده ملایر: گرانی در حوزه خودرو طبیعی است

محبوب‌ترین رنگ‌ خودرو در جهان کدام است؟

نشانه‌ مهم از راه رسیدن بمب‌افکن‌های استراتژیک بی ۲۱

سناریو‌های مهم اقتصاد ایران در سال ۱۴۰۴

علائم اوتیسم در بزرگسالان چیست؟

پیش بینی قیمت دلار امروز ۷ فروردین ۱۴۰۴/ قیمت دلار ارزان می‌شود؟

مسافران نوروزی در کدام استان‌ها بیشتر اقامت داشتند؟

اقامتگاه‌های فوق لاکچری در عربستان میزبان ثروتمندان جهان/ استراحتگاه‌های صخره‌ای با هزینه اقامت شبی ۳۲۰۰ دلار +عکس

پیش بینی قیمت طلا و سکه امروز ۷ فروردین ۱۴۰۴/ رکوردزنی پی در پی قیمت طلا

اکرم امام اوغلو کیست؟

ادعای هک اطلاعات بانک سپه تکذیب شد

فیلم/ سلطان جاده‌های جهان کیست؟

عکس/ ثریا اسفندیاری ۹۴ سال پیش در کنار پدر، مادر و عروسک اش

فیلم/ آمریکا در آستانه حمله به ایران قرار دارد!

عکس/ استوری جواد نکونام برای بازیکنان تیم ملی

تیم ملی کشتی فرنگی ایران قهرمان آسیا شد

اسامی تیم‌های راه‌یافته به جام جهانی فوتبال ۲۰۲۶

عکس/ ارزش تیم‌های صعود کننده به جام جهانی ۲۰۲۶

فیلم/ امدادخودرو‌های غیرمجاز نقره داغ شدند

اعلام قیمت جدید محصولات بهمن موتور فروردین ۱۴۰۴+ جدول

سقف حقوق کارمندان و بازنشستگان مشخص شد

جزییات متناسب‌سازی حقوق بازنشستگان در سال ۱۴۰۴

عکس/ زیبایی و عظمت سرستون‌های تخت جمشید

عکس/ تفاوت تلویزیون جبلی-جلیلی با تلویزیون مردم

فیلم/ بهاره افشاری بازهم به مجید واشقانی رسید

عکس/ بازدید فرح و محمدرضا پهلوی از حرم امام رضا ۴۷ سال پیش

عکس/ شباهت روانشناس پایتخت ۷ با دکتر عزیزی!