نقش میانجیگران منطقهای در دعوای ایران و آمریکا؛ کشورهای همسایه دنبال چه هستند؟
اقتصاد۲۴– در پی افزایش تنشها میان ایران و آمریکا و جدیتر شدن گمانه حمله نظامی به ایران و جنگ، مسئولان ایرانی بارها هشدار دادهاند که هرگونه حمله نظامی میتواند خاورمیانه را به آستانه یک جنگ منطقهای ببرد. از همین رو کشورهای منطقه تلاش گستردهای برای برگزاری مذاکرات میان ایران و آمریکا انجام دادهاند. میانجیگریهای قطر، مصر، ترکیه و حتی روسیه، هدفی فراتر از کاهش تنش فوری دارد و تحلیلگران میگویند این کشورها در پی امنیت، نفوذ دیپلماتیک و مدیریت بحرانهای منطقهای هستند.
با گذشت ماهها از تنشهای فزاینده در خلیج فارس، تلاش کشورهای منطقه برای ایجاد فضای مذاکره میان ایران و آمریکا به شدت افزایش یافته است. تهران به صراحت هشدار داده که هرگونه حمله به خاک آن میتواند منطقه را وارد یک جنگ گسترده کند؛ پیامی که همسایگان ایران و قدرتهای جهانی را به تحرک واداشته است.
بسته پیشنهادی کشورهای منطقه چیست؟
در این میان، قطر، مصر و ترکیه چارچوبی مشترک برای میانجیگری ارائه کردهاند که محور اصلی آن محدودسازی فعالیتهای هستهای ایران و تضمین امنیت منطقهای است. بر اساس این طرح، ایران متعهد میشود در سه سال اول سطح غنیسازی اورانیوم را به صفر برساند و پس از آن تنها اجازه غنیسازی تا کمتر از ۱.۵ درصد داشته باشد. علاوه بر این، ذخایر اورانیوم با غنای بالا، از جمله حدود ۴۴۰ کیلوگرم اورانیوم ۶۰ درصد، به یک کشور ثالث منتقل شود و ایران از انتقال تسلیحات و فناوری به متحدان غیر دولتی خودداری کند. در چارچوب این بسته همچنین توافق عدم تجاوز نظامی میان ایران و آمریکا پیشبینی شده است.
پیش از این، روسیه نیز بستهای مشابه ارائه کرده بود. سرگئی لاوروف، وزیر خارجه روسیه هشدار داده وضعیت پرتنش ایران میتواند یک انفجار منطقهای ایجاد کند که تمام خاورمیانه را در بر گیرد و تأکید کرده مسکو نمیتواند صرفاً نظارهگر باشد. همزمان یک مقام آمریکایی به شبکه الحدث گفته است که متحدان واشنگتن خواستار اعطای فرصت به دیپلماسی شدهاند تا از تشدید بحران جلوگیری شود.
هدف کشورهای همسایه دقیقا چیست؟
کارشناسان معتقدند تلاشهای میانجیگری کشورهای منطقه، هدفی فراتر از کاهش تنش فوری دارد. از یک سو، کشورهایی مانند قطر، ترکیه و مصر میکوشند با ایفای نقش میانجی، نفوذ دیپلماتیک و اعتبار بینالمللی خود را تثبیت کنند. از سوی دیگر، کشورهای عرب حاشیه خلیج فارس تلاش میکنند امنیت انرژی و تجارت منطقه را حفظ کنند و مانع از گسترش احتمالی بحران شوند. به گفته تحلیلگران، این اقدامات همچنین به کشورهای منطقه امکان میدهد فشارهای داخلی ناشی از هرگونه تنش یا جنگ احتمالی را مدیریت کنند و از تشدید رقابتهای منطقهای جلوگیری کنند.
ایران با هشدار به خطر یک جنگ منطقهای، کشورهای منطقه را وادار کرده تا فعالانه مسیر دیپلماسی را دنبال کنند. بستههای پیشنهادی نشان میدهد که بازیگران منطقهای نگران پیامدهای گسترده نظامی و اقتصادی هستند و میخواهند ضمن کاهش ریسکهای فوری، نقش خود را در تعیین آینده امنیت و ثبات خاورمیانه تثبیت کنند.
با این حال، تحلیلگران تأکید دارند که منافع کشورهای منطقه همیشه همسو نیست و هر کشور میکوشد از میانجیگری بهره سیاسی و اقتصادی ببرد. به همین دلیل، مسیر مذاکرات ایران و آمریکا تحت تأثیر این تعامل پیچیده میان منافع منطقهای و فشارهای بینالمللی قرار دارد و حتی در صورت توافق یا شکست مذاکرات، پیامدهای آن میتواند امنیت، اقتصاد و نظم سیاسی خاورمیانه را تحت تأثیر قرار دهد.
