تب خرید آنلاین طلا/ سرمایهگذاری امن یا بازاری پرریسک در آستانه «خالیفروشی»؟
اقتصاد۲۴- تب خرید طلا در ماههای اخیر همزمان با رشد قیمتها و افزایش نااطمینانی اقتصادی، افزایش یافته است؛ هجوم کاربران به پلتفرمهای آنلاین فروش طلا، سکوهایی که وعده خرید آسان، سرمایهگذاری خرد و نگهداری امن طلا را میدهند قابل مشاهده است، اما همزمان نگرانی درباره «خالیفروشی» و نبود نظارت مؤثر به یکی از بحثهای جدی بازار تبدیل شده است؛ نگرانیای که حالا از سوی فعالان صنفی و کارشناسان اقتصادی نیز بهطور علنی مطرح میشود.
در همین زمینه، نادر بذرافشان، رئیس اتحادیه طلا و جواهر تهران، نسبت به ریسک بالای خرید از پلتفرمهای آنلاین هشدار داده و گفته است «فعالیت بیضابطه این سایتها میتواند تهدیدی جدی برای سرمایههای خرد مردم باشد.» به گفته او، «اتحادیه از همان آغاز فعالیت این پلتفرمها نسبت به پیامدهای آن هشدار داده و حتی با نهادهای مختلف و کمیسیون اقتصادی مجلس جلسات متعددی برگزار کرده، اما این هشدارها جدی گرفته نشده است.»
دوگانگی مجوزها و خلأ نظارتی بر پلتفرمهای آنلاین طلا
یکی از پیچیدهترین موضوعات درباره پلتفرمهای آنلاین فروش طلا، وضعیت مبهم مجوزهاست. پلتفرمهای آنلاین طلا از یک سو مجوز فعالیت در فضای مجازی را از اتحادیه کسبوکارهای مجازی دریافت میکنند و از سوی دیگر مجوز معاملات طلای آبشده دارند، اما اتحادیه طلا و جواهر به آنها مجوز کامل فعالیت بهعنوان طلافروش نمیدهد. همین دوگانگی باعث شده مرجع اصلی نظارت مشخص نباشد.
در حالی که اعلام میشود حدود ۱۲ نهاد نظارتی از جمله پلیس امنیت اقتصادی و سازمان بازرسی بر این حوزه نظارت دارند، فعالان بازار معتقدند نظارت واقعی و مستمر وجود ندارد. ضوابط تدوینشده در سال ۱۳۹۹ نیز به گفته کارشناسان ناقص بوده و با سرعت رشد این بازار همخوانی ندارد.
رشد انفجاری تقاضای طلا در دوران تورم و افزایش ریسک
پیش از جهش اخیر قیمت طلا، ذخایر فیزیکی پلتفرمهای آنلاین حدود ۲.۳ تن برآورد میشد، اما با افزایش تقاضا و موج خریدهای مردم، تعداد کاربران ثبتنامشده به حدود ۱۵ میلیون نفر رسیده است؛ هرچند تنها حدود ۱۰ درصد آنها فعال هستند و به طور میانگین یک گرم طلا خریداری کردهاند.
طبق مقررات، این پلتفرمها باید به اندازه طلای فروختهشده، معادل فیزیکی آن را در بانک کارگشایی سپردهگذاری کنند، اما پرسش اصلی اینجاست که آیا نظارت مؤثری بر تطابق فروش با ذخایر واقعی وجود دارد یا نه؛ همان نقطهای که نگرانی درباره خالیفروشی شکل میگیرد.
خالیفروشی طلای آنلاین؛ تکرار بحران صندوقهای قرض الحسنه؟
الیاس کردی، تحلیلگر بازار سرمایه و طلا، معتقد است که «فعالیت پلتفرمهای آنلاین هنوز شفاف نیست و نبود محدودیت زمانی معاملات میتواند زمینهساز فروش بدون پشتوانه شود. در حالی که بازارهای جهانی طلا ساعات مشخصی دارند و حتی در تعطیلات آخر هفته کاملاً بستهاند، بسیاری از پلتفرمهای داخلی به صورت ۲۴ ساعته فعال هستند؛ موضوعی که میتواند اختلاف قیمت و عدم امکان تأمین فوری طلا را به دنبال داشته باشد.»
به گفته او، «حدود ۱۰ درصد معاملات روزانه طلا اکنون از طریق این پلتفرمها انجام میشود، اما کارمزد آنها از صندوقهای طلای بورسی بالاتر است؛ در حالی که سطح نظارت بر آنها به مراتب کمتر است.»
نگرانی صنف طلافروشان از پلتفرمهای آنلاین؛ تهدید سرمایه مردم و بازار سنتی
محمد کشتیآرای، رئیس سابق اتحادیه طلا و جواهر تهران، نیز تأکید میکند اصل فروش آنلاین محل اختلاف نیست، بلکه مسئله حفظ سرمایه مردم است. به اعتقاد او، «ورود گسترده پلتفرمها به معاملات طلای آبشده میتواند هم بازار سنتی را تضعیف کند و هم ریسک کلاهبرداری را افزایش دهد.»
او هشدار داده که «برخی پلتفرمها حتی بدون مجوز فعالیت میکنند و در صورت بروز مشکل، تضمین مشخصی برای بازگشت سرمایه کاربران وجود ندارد.»
چرا مسئله به بانک مرکزی رسیده است؟
ورود بانک مرکزی به این حوزه نشان میدهد موضوع از سطح یک اختلاف صنفی فراتر رفته و به مسئلهای مرتبط با ثبات مالی کشور تبدیل شده است. از نگاه تحلیلگران، «گسترش خرید طلای دیجیتال در شرایط تورمی میتواند رفتار سرمایهگذاری مردم را تغییر دهد و در صورت بروز بحران اعتماد، تبعات گستردهای ایجاد کند.»
اگر کاربران به این نتیجه برسند که طلای خریداریشده پشتوانه واقعی ندارد، موج خروج سرمایه میتواند شباهتی به بحرانهای بانکی ایجاد کند؛ اتفاقی که نهتنها پلتفرمها بلکه کل بازار طلا را تحت تأثیر قرار میدهد.
