اقتصاد۲۴- توافق صلح ایالات متحده و ایران که روز یکشنبه اعلام شد، نوید بازگشایی تنگه هرمز و پایان جنگ تقریباً چهار ماهه را میدهد. بازارها در حال جشن گرفتن هستند. اما برای دریانوردانی که پشت تنگه هرمز ماندهاند که بنا بر آخرین تخمینها تعدادشان به ۱۱ تا ۲۰ هزار نفر میرسد، این موضوع تا زمان عملیاتی شدن راه درازی در پیش دارد. این بدان معناست که زنجیره تامین جهانی و کالاهایی که در پی اخلال در عبور کشتیها در تنگه هرمز افزایش یافته بود، هنوز به حال عادی بازنگشته است.
بنابر اعلام کارشناسان عادیسازی واقعی حمل و نقل بار در تنگه هرمز، نه چند روز، بلکه چند ماه به طول میانجامد. تنها یک مورد پاکسازی مین یک عملیات شش ماهه است، بیمه کشتیها همچنان در سطح دوران بحران باقی مانده است و تاکنون شرکتهای حمل و نقل بزرگ در مورد آن سکوت کردهاند.
حق بیمه ریسک جنگ اکنون به سطحی رسیده که عبور تنگه هرمز را از نظر اقتصادی غیرقابل توجیه کرد. حتی در طول دوران آتشبس که تنگه کاملاً باز بود، هیچ یک از اپراتورهای برتر کشتیرانی جهان حاضر به رزرو محموله از طریق آن نبودند. بنا بر گزارش سایت تحلیلی شرکت لجستیکی «ورلدتاپاند متا»، اکنون تقریباً ۲۰۰۰ کشتی در خلیج فارس سرگردان هستند. تقریباً ۵۰۰۰۰۰ کانتینر گیر افتادهاند.
بیشتر بخوانید: تنگه هرمز در پیچ بهارستان؛ شکایت از قالیباف و جدال بر سر یک تفاهمنامه
اکنون هزینهها در زنجیره تامین به دلیل افزایش قیمت سوخت نیز همچنان بالاست. بر اساس گزارش رویترز، «هزینه حمل و نقل یک کانتینر کالا از آسیا به ایالات متحده از زمان شروع جنگ ایران دو برابر شد.» این جهش هزینه بهطور مستقیم از افزایش شدید قیمت سوخت و هجوم واردکنندگان برای پیشگیری از گرانی بیشتر ناشی میشود. این افزایش تقریباً ۱۰۰ درصدی، یکی از سریعترین شوکهای قیمتی در حملونقل دریایی در سالهای اخیر محسوب میشود.
به گفته رویترز، «طبق دادههای شاخص جهانی کانتینر (WCI)، نرخ حمل یک کانتینر ۴۰ فوتی از شانگهای به لسآنجلس به ۴۵۶۵ دلار و به نیویورک به ۵۵۰۵ دلار رسیده بود. هرچند این ارقام هنوز پایینتر از اوج ۱۶ هزار دلاری دوران کرونا هستند، اما سرعت رشد آنها زنگ خطر جدی برای اقتصاد جهانی محسوب میشود.»
عامل اصلی این جهش، بحران سوخت است. رویترز گزارش میدهد: «هزینه سوخت بانکر با گوگرد بسیار کم (VLSFO) ۵۵ درصد افزایش یافته و به ۸۴۵ دلار رسیده است.» این در حالی است که در برخی نقاط کلیدی مانند فجیره، قیمت حتی به ۱۲۱۱ دلار هم رسیده است. این افزایش اهمیت زیادی دارد، زیرا به گفته تحلیلگران، «سوخت کشتی میتواند تا ۶۰ درصد از هزینه سفر یک کشتی کانتینری را تشکیل دهد.»
به گزارش رویترز، پیتر سند، تحلیلگر ارشد، که بهخوبی عمق بحران را نشان میدهد، میگوید: «اگر میخواهید بدانید که چقدر باید تهدید بحران انرژی را جدی بگیرید، به جای بازارهای نفت، به حمل و نقل کانتینری نگاه کنید، زیرا این خطر به طور واضحتری در نرخهای سرسامآور حمل و نقل لحاظ میشود.»
در همین حال، اختلال در تنگه هرمز که مسیر عبور حدود ۲۰ درصد نفت جهان است، همچنان اثرات خود را حفظ کرده است. حتی با فرض توافق، تحلیلگران هشدار میدهند بازگشت کامل بازار سوخت ممکن است تا یک سال زمان ببرد.
پیامدهای این بحران فراتر از دریاست. رویترز تأکید میکند: «کارخانههای آسیایی با هزینههای بالاتری روبهرو هستند و خطر کاهش تولید و کمبود عرضه را به جان میخرند.» به همین دلیل بحران لجستیک در حال تبدیل شدن به بحران تولید و در نهایت بحران مصرف است.
در بخش دیگری از گزارش آمده است: «اختلالات سوخت همچنین میتواند به معنای کاهش تولید کارخانههای تولیدی آسیایی باشد»، موضوعی که مستقیماً به افزایش قیمت کالاها و کاهش دسترسی در بازارهای مصرف منجر خواهد شد.
از سوی دیگر، شرکتهای بزرگ کشتیرانی نیز تحت فشار سنگینی قرار گرفتهاند. برآوردها نشان میدهد این بحران تاکنون ۵.۵ میلیارد دلار هزینه اضافی سوخت ایجاد کرده و برخی شرکتها مانند هاپاگ-لوید تا ۵۰ میلیون دلار در هفته هزینه اضافی پرداخت میکنند. این هزینهها بهتدریج از طریق افزایش قمیت کالاها به مشتریان منتقل شده است.
در کنار این فشارها، گزارشهای دیگر نشان میدهد صدها کشتی در منطقه خلیج فارس در انتظار عبور هستند و پاکسازی کامل مسیر ممکن است تا ۴۰ یا حتی ۵۰ روز طول بکشد. این یعنی حتی با باز شدن مسیر، گلوگاه لجستیکی همچنان پابرجاست.
هرچه هست توافق میان ایران و آمریکا لزوماً به معنای بازگشت فوری اقتصاد جهان به حالت عادی نیست. زنجیره تأمین جهانی دارای «اثر تأخیری» است. کشتیهایی که متوقف شدهاند، قراردادهایی که تغییر کردهاند و مسیرهایی که جایگزین شدهاند، بهسرعت به وضعیت قبل بازنمیگردند.