اقتصاد۲۴- طرح یارانه نقدی که با هدف حمایت از معیشت خانوارها، کاهش فشار هزینههای زندگی و تقویت قدرت خرید اقشار کمدرآمد اجرا میشود، سالهاست به عنوان یکی از مهمترین برنامههای حمایتی دولت شناخته میشود. در شرایطی که افزایش نرخ تورم طی سالهای اخیر از اثرگذاری این حمایت نقدی کاسته است، دولت علاوه بر اجرای سیاست حذف یارانه دهکهای پردرآمد، برنامههایی را نیز برای افزایش حمایت از برخی گروههای هدف و تقویت پرداختهای معیشتی در دستور کار قرار داده است. از یک سو طرحهایی برای افزایش یارانه و حمایت بیشتر از خانوارهای کمدرآمد و پرجمعیت مطرح شده و از سوی دیگر بازنگری در دهکبندی و شناسایی مشمولان یارانه با جدیت بیشتری دنبال میشود؛ موضوعی که موجب شده سرنوشت یارانه نقدی و معیارهای جدید حذف و پرداخت آن به یکی از مهمترین دغدغههای خانوارها تبدیل شود.
در کنار برنامه دولت برای بازنگری در فهرست یارانهبگیران، طرحی نیز برای افزایش حمایت از خانوارهای کمدرآمد و پرجمعیت در دستور کار قرار گرفته است. بر اساس اظهارات مسئولان و نمایندگان مجلس، یارانه حق اولاد خانوادههای دارای سه فرزند و بیشتر که در چهار دهک نخست درآمدی قرار دارند، سه برابر خواهد شد. هدف از اجرای این طرح، تقویت سیاستهای جوانی جمعیت و حمایت بیشتر از خانوارهایی عنوان شده است که به دلیل تعداد بیشتر اعضای خانواده، با هزینههای معیشتی بالاتری مواجه هستند.
مطابق جزئیات اعلامشده، این حمایت شامل خانوادههای دارای حداقل سه فرزند و ساکن در دهکهای اول تا چهارم درآمدی خواهد بود و منابع مالی آن از محل صرفهجویی ناشی از حذف یارانه دهکهای پردرآمد تأمین میشود. همچنین پیشبینی شده است اعتبار مربوط به این طرح در قالب کالابرگ الکترونیکی یا سایر حمایتهای معیشتی به خانوارهای مشمول اختصاص یابد تا بخشی از هزینههای مربوط به نگهداری و تأمین نیازهای فرزندان جبران شود.
دولت در راستای اجرای سیاست هدفمندسازی یارانهها و تمرکز منابع حمایتی بر اقشار نیازمند، معیارهای جدیدی را برای حذف خانوارهای پردرآمد از فهرست یارانهبگیران تعیین کرده است. بر اساس اعلام مسئولان، اطلاعات اقتصادی خانوارها با استفاده از دادههای سازمان امور مالیاتی، اطلاعات بانکی، داراییهای ملکی و خودروهای تحت مالکیت مورد ارزیابی قرار میگیرد.
مطابق ضوابط اعلام شده، خانوارهای یکنفره با درآمد ماهانه بیش از ۳۰ میلیون تومان و خانوارهای دو نفره با درآمد بیش از ۳۶ میلیون تومان در زمره گروههای مشمول حذف یارانه قرار میگیرند. همچنین مالکیت املاک با ارزش بیش از ۵۰ میلیارد تومان و خودروهایی با ارزش بیش از ۵ میلیارد تومان از دیگر شاخصهای تعیین شده برای حذف یارانه محسوب میشود.
اگرچه هدف از اجرای این سیاست، هدایت منابع حمایتی به سمت دهکهای کمدرآمد عنوان شده است، اما برخی کارشناسان معتقدند تعیین سقفهای درآمدی و دارایی بدون لحاظ کردن آثار تورم و افزایش ارزش داراییها میتواند موجب شود بخشی از خانوارهای متوسط نیز در فهرست افراد پردرآمد قرار گرفته و از دریافت یارانه محروم شوند.
در کنار اجرای طرح حذف یارانه دهکهای پردرآمد، دولت تأکید کرده است که برخی گروههای حمایتی تحت هیچ شرایطی از فهرست دریافتکنندگان یارانه خارج نخواهند شد.
بر اساس اظهارات وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی، بیماران خاص، افراد دارای معلولیت، مددجویان سازمان بهزیستی و خانوارهای تحت پوشش کمیته امداد امام خمینی (ره) همچنان مشمول دریافت یارانه خواهند بود و حذف یارانه این افراد در دستور کار قرار ندارد.
مسئولان وزارت رفاه اعلام کردهاند اطلاعات این گروهها به صورت مجزا در سامانههای حمایتی ثبت شده و حتی در صورت بازنگری گسترده در دهکبندی خانوارها نیز حمایتهای معیشتی آنان ادامه خواهد یافت. این تصمیم با هدف جلوگیری از آسیب به اقشار آسیبپذیر و حفظ پوشش حمایتی گروههایی اتخاذ شده است که بیش از سایر اقشار به حمایتهای دولتی نیاز دارند.
یکی از مهمترین چالشهای اجرای سیاست حذف یارانه دهکهای پردرآمد، نحوه شناسایی وضعیت اقتصادی خانوارها و دقت دادههای مورد استفاده در فرآیند دهکبندی است. معاون وزیر تعاون، کار و رفاه اجتماعی با اشاره به این موضوع اعلام کرده است که صرفاً بر اساس میزان تراکنشهای بانکی نمیتوان درباره برخورداری یا عدم برخورداری افراد از یارانه تصمیمگیری کرد. به گفته وی، بخشی از تراکنشهای ثبتشده در حسابهای بانکی ممکن است مربوط به پرداخت اجاره مسکن، فعالیتهای شغلی، خریدهای سازمانی یا جابهجایی منابع مالی باشد و لزوماً نشاندهنده درآمد یا توان اقتصادی بالای خانوار نباشد.
علاوه بر این، ضعف برخی بانکهای اطلاعاتی از جمله اطلاعات مربوط به املاک و داراییها نیز یکی دیگر از ابهامات موجود در نظام دهکبندی به شمار میرود. مسئولان وزارت رفاه اعلام کردهاند که بخش قابل توجهی از املاک کشور هنوز دارای اطلاعات کامل و شفاف در سامانههای رسمی نیستند؛ موضوعی که میتواند احتمال خطا در ارزیابی دارایی خانوارها را افزایش دهد. همین مسئله موجب شده نگرانیها درباره حذف اشتباه برخی خانوارها از فهرست یارانهبگیران افزایش یابد؛ بهویژه آنکه در سالهای گذشته نیز تعدادی از خانوارها به دلیل تغییر شاخصهای ارزیابی یا نقص اطلاعات ثبتشده، به دهکهای بالاتر منتقل شده و یارانه آنها قطع شده بود.
خانوارها برای اطلاع از وضعیت دهک درآمدی خود و بررسی اطلاعات اقتصادی ثبت شده در سامانههای رفاهی، میتوانند از چند روش غیرحضوری استفاده کنند.
مهمترین مرجع رسمی برای مشاهده دهکبندی خانوار، سامانه حمایت است. سرپرستان خانوار با ورود به این سامانه از طریق پنجره ملی خدمات دولت هوشمند و انجام مراحل احراز هویت، میتوانند اطلاعات مربوط به دهک و صدک اقتصادی خانوار خود را مشاهده کنند.
وزارت تعاون، کار و رفاه اجتماعی امکان استعلام دهکبندی را از طریق تلفن گویا نیز فراهم کرده است. متقاضیان میتوانند با وارد کردن اطلاعات هویتی مورد نیاز، از وضعیت دهک درآمدی خود مطلع شوند. همچنین مرکز پاسخگویی وزارت رفاه آماده رسیدگی به پرسشها و مشکلات مرتبط با یارانه و دهکبندی خانوارها است.
یکی دیگر از روشهای استعلام، استفاده از کد دستوری اختصاصی یارانهها است. این روش امکان بررسی وضعیت مشمول بودن یا نبودن فرد در فهرست دریافتکنندگان یارانه را فراهم میکند، هرچند اطلاعات دقیق دهک خانوار در آن نمایش داده نمیشود.
سرپرستان خانوار همچنین میتوانند از طریق خدمات مرتبط با یارانه در اپلیکیشن بله، اطلاعات مربوط به دهک درآمدی، وضعیت دریافت یارانه و سایر حمایتهای معیشتی را مشاهده کنند.
بیشتر بخوانید:خبر فوری برای یارانهبگیران؛ مبلغ کالابرگ این افراد افزایش می یابد
بر اساس اعلام وزارت رفاه، در صورتی که خانوارها نسبت به دهک اقتصادی تعیینشده برای خود اعتراض داشته باشند یا اطلاعات ثبت شده را نادرست بدانند، امکان ثبت درخواست بررسی مجدد و پیگیری اعتراض از طریق سامانههای مربوطه فراهم شده است.
۱. چه افرادی در معرض حذف یارانه نقدی قرار دارند؟
خانوارهایی که براساس ارزیابی دولت در دهکهای پردرآمد قرار گرفتهاند و دارای درآمد یا داراییهای فراتر از سقفهای تعیینشده هستند، ممکن است از فهرست یارانهبگیران حذف شوند.
۲. آیا داشتن یک خودرو باعث قطع یارانه میشود؟
خیر. صرف داشتن خودرو ملاک حذف یارانه نیست و ارزش خودرو در کنار سایر شاخصهای اقتصادی خانوار مورد بررسی قرار میگیرد.
۳. آیا بیماران خاص و افراد دارای معلولیت ممکن است یارانه خود را از دست بدهند؟
خیر. دولت اعلام کرده است بیماران خاص، افراد دارای معلولیت و مددجویان نهادهای حمایتی از حذف یارانه مستثنی هستند.
۴. چگونه میتوان دهک درآمدی خانوار را مشاهده کرد؟
از طریق سامانه حمایت، تلفن گویای وزارت رفاه، کد دستوری USSD و همچنین اپلیکیشن بله امکان مشاهده وضعیت دهکبندی وجود دارد.
۵. در صورت اشتباه بودن دهکبندی چه باید کرد؟
سرپرست خانوار میتواند از طریق سامانههای وزارت رفاه درخواست بررسی مجدد و اعتراض به دهکبندی را ثبت کند.
۶. آیا تراکنشهای بانکی به تنهایی ملاک حذف یارانه هستند؟
خیر. مسئولان وزارت رفاه تأکید کردهاند که حجم تراکنشهای بانکی به تنهایی مبنای تصمیمگیری نخواهد بود و سایر اطلاعات اقتصادی نیز بررسی میشود.
۷. یارانه نقدی کدام خانوارها قرار است افزایش یابد؟
بر اساس طرحهای مطرح شده، خانوارهای دارای سه فرزند و بیشتر در دهکهای پایین درآمدی ممکن است از حمایتهای معیشتی و یارانهای بیشتری برخوردار شوند.
۸. آیا امکان بازگشت یارانه پس از حذف وجود دارد؟
بله. در صورت اثبات اشتباه در اطلاعات اقتصادی یا اصلاح وضعیت دهکبندی، امکان بررسی مجدد و برقراری یارانه وجود دارد.
۹. آیا مالکیت مسکن به معنای قرار گرفتن در دهکهای بالا است؟
خیر. صرف داشتن یک واحد مسکونی موجب حذف یارانه نمیشود و ارزش ملک در کنار سایر شاخصهای اقتصادی خانوار ارزیابی خواهد شد.
۱۰. مهمترین راهکار افزایش قدرت خرید خانوارها چیست؟
کارشناسان اقتصادی معتقدند کنترل تورم، تأمین کالاهای اساسی با قیمت مناسب و اجرای سیاستهای حمایتی هدفمند، مهمترین راهکارهای بهبود قدرت خرید مردم محسوب میشود.