اقتصاد۲۴- اقتصاد ایران در سالهای اخیر علاوه بر چالشهای مزمن ساختاری، با پیامدهای ناشی از تنشهای سیاسی، محدودیتهای تجاری و نااطمینانیهای فزاینده نیز مواجه بوده است. در چنین شرایطی، بسیاری از شاخصهای اقتصادی از جمله تورم، سرمایهگذاری، رشد تولید و حتی وضعیت معیشتی خانوارها تحتتأثیر این فضای بیثبات قرار گرفتند، به همین دلیل کارشناسان اقتصادی بر این باورند که صلح صرفاً یک مفهوم سیاسی یا امنیتی نیست، بلکه میتواند به عنوان یکی از مهمترین متغیرهای اثرگذار بر عملکرد اقتصاد، مسیر بازگشت ثبات به بازارها و بخش تولید را هموار کند و در شرایطی که فعالان اقتصادی بیش از هر زمان دیگری نیازمند چشماندازی روشن برای تصمیمگیری هستند، کاهش تنشها میتواند زمینه شکلگیری انتظارات مثبت را فراهم آورد. انتظاراتی که نه تنها بر رفتار سرمایهگذاران، بلکه بر تصمیمات تولیدکنندگان، مصرفکنندگان و بازارهای مالی نیز اثرگذار است. در همین راستا، مهدی پازوکی، اقتصاددان، در گفتوگو با خبرگزاری ایلنا به بررسی آثار اقتصادی صلح بر بخشهای مختلف اقتصاد ایران پرداخت؛ در ادامه گفتگوی ایلنا با این کارشناس اقتصادی را میخوانید.
به گزارش ایلنا، مهدی پازوکی، کارشناس اقتصادی در خصوص صلح ایران با آمریکا به خبرنگار ایلنا گفت: اقتصاد ایران در شرایط فعلی به شدت از بیثباتی رنج میبرد و مهمترین شاخص این بیثباتی نرخ بالای تورم است. در شرایط صلح و امنیت، دولت میتواند انتظارات منفی تورمی را کاهش دهد و همین مسئله نقش مهمی در کنترل تورم خواهد داشت.
وی معتقد است: شکلگیری انتظارات مثبت نسبت به آینده، زمینه را برای افزایش فعالیتهای اقتصادی، رشد تولید ملی و در نهایت ارتقای رفاه عمومی فراهم میکند.
پازوکی با اشاره به برخی مخالفتها با گسترش فضای صلح و تنشزدایی ادامه داد: بخشی از این نگاهها از منافع اقتصادی و سیاسی شکل گرفته که در شرایط بحرانی منجر به محدودیتهای اقتصادی میشود و یا ریشه در کمتوجهی به آثار تورم و کاهش قدرت خرید اقشار متوسط و ضعیف جامعه دارد.
به گفته وی، گروههای تندرو در کشور که هزینههای سنگین تورم را بهطور مستقیم تجربه نمیکنند، ممکن است درک کمتری از فشارهای معیشتی ناشی از بیثباتی اقتصادی داشته باشند، در حالی که بیشترین بار این شرایط بر دوش خانوارهای کمدرآمد و حقوقبگیر قرار میگیرد.
او تاکید کرد: تولید در اقتصاد امروز بدون ارتباط با زنجیرههای تأمین جهانی و منطقهای امکان رشد پایدار ندارد. دسترسی به مواد اولیه، تجهیزات، فناوری و بازارهای صادراتی از جمله عواملی هستند که مستقیماً بر عملکرد بخش صنعت اثر میگذارند. در دورههای تنش و بحران، این ارتباطات با اختلال مواجه شده و هزینه تولید افزایش پیدا میکند. از سوی دیگر، هرگونه محدودیت در مبادلات اقتصادی میتواند توان رقابتی صنایع را کاهش دهد و ظرفیتهای تولیدی را با چالش روبهرو سازد. به همین دلیل بسیاری از فعالان اقتصادی، صلح را فرصتی برای بازگشت تدریجی بخش تولید به شرایط عادی و بهرهگیری دوباره از ظرفیتهای تجاری و صنعتی میدانند.
بیشتر بخوانید: نخستین واکنش سعید جلیلی به توافق
پازوکی با اشاره به الزامات رشد تولید تصریح کرد: اگر به دنبال افزایش رفاه عمومی هستیم باید تولید ملی افزایش پیدا کند. این اتفاق زمانی رخ میدهد که فضای کسبوکار مناسب باشد. برای ایجاد چنین فضایی، سه الزام اساسی وجود دارد؛ شفافیت اقتصادی، رقابت سالم میان بنگاهها و مقابله با هرگونه انحصار.
وی تأکید کرد: اقتصاد ایران برای دستیابی به رشد پایدار نیازمند افزایش شفافیت، کاهش انحصار و تقویت رقابت میان فعالان اقتصادی است؛ موضوعی که در فضای آرام و باثبات با سهولت بیشتری قابل تحقق خواهد بود.
پازوکی گفت: در شرایط جنگی، رابطه میان تولید و بازار دچار اختلال میشود. مصرفکنندگان رفتارهای احتیاطی در پیش میگیرند، بخشی از تقاضا به تعویق میافتد و فعالان اقتصادی نیز از توسعه فعالیتهای خود اجتناب میکنند. در نتیجه بازار نمیتواند نقش طبیعی خود را در حمایت از تولید ایفاء کند. اما این چرخه با بازگشت ثبات به فضای اقتصادی تغییر میکند. کاهش نگرانیها نسبت به آینده، افزایش اعتماد عمومی و بازگشت تدریجی تقاضا، شرایط مساعدتری برای فعالیت تولیدکنندگان و رونق بازارها ایجاد خواهد کرد.
پازوکی افزود: در شرایط ثبات اقتصادی، تولید، بازار و بخش خدمات در کنار یکدیگر قرار میگیرند و اقتصاد میتواند مسیر طبیعی خود را طی کند. صلح باعث میشود رفتارهای هیجانی و احتیاطی در بازار کاهش یابد و اعتماد عمومی تقویت شود.
او همچنین تاکید کرد: در یک اقتصاد شفاف و کارآمد، حذف دستگاهها و نهادهای هزینهساز و غیرپاسخگو بسیار مهم است. همچنین بانکهای خصوصی که به لحاظ قانونی ورشکسته محسوب میشوند باید ورشکست اعلام شده و تعطیل شوند تا اقتصاد به مسیر اصلی خودش برگردد.
او ادامه داد: کاهش ارزش پول ملی و افت قدرت خرید خانوارها از مهمترین پیامدهای تورم و بیثباتی اقتصادی است و ارزش پول ملی زمانی تقویت میشود که تورم کنترل شود تا اقتصاد بتواند تعامل مؤثری با جهان داشته باشد. اقتصاد بسته نمیتواند جایگاه مناسبی در بازارهای منطقهای و جهانی به دست آورد.
وی تأکید کرد: کنترل تورم و گسترش مبادلات اقتصادی، مهمترین پیششرطهای تقویت پول ملی هستند.
پازوکی در مورد بهبود معیشت مردم گفت: تا زمانی که تورم مهار نشود، افزایش حقوقها و پرداخت انواع حمایتهای مقطعی نمیتواند مشکلات معیشتی را به صورت پایدار حل کند. مهمترین حمایت از مردم، کنترل تورم و افزایش قدرت خرید آنهاست.
پازوکی همچنین با انتقاد از برخی نابرابریها در نظام حقوق و دستمزد کشور، معتقد است؛ بخشی از فشارهای معیشتی موجود ناشی از ساختار نامتوازن پرداختهاست.
وی با اشاره به تفاوت دریافتی میان برخی بازنشستگان صندوقهای مختلف، با وجود شرایط شغلی و سوابق مشابه، تأکید کرد: اصلاح نظام پرداخت و کاهش شکافهای موجود باید در کنار مهار تورم و رشد اقتصادی مورد توجه سیاستگذاران قرار گیرد.
پازوکی با تأکید بر ضرورت تعامل اقتصادی با جهان اظهار کرد: خط قرمز هرگونه رابطه اقتصادی باید منافع ملی باشد. اگر تعاملات اقتصادی در چارچوب منافع ملی دنبال شود، میتواند فرصتهای بزرگی برای اقتصاد ایران ایجاد کند و زمینه توسعه تجارت و سرمایهگذاری را فراهم سازد.
این اقتصاددان همچنین بر ضرورت توسعه روابط اقتصادی با جهان تأکید کرد و افزود: افزایش تعاملات تجاری با اقتصادهای بزرگ دنیا میتواند فرصتهای تازهای برای تولید، سرمایهگذاری و صادرات ایران ایجاد کند.
پازوکی خاطر نشان کرد: از منظر اقتصادی، گسترش روابط تجاری با کشورهای مختلف از جمله ایالات متحده آمریکا، در صورت تأمین منافع ملی، میتواند به سود اقتصاد ایران باشد. به اعتقاد وی، تقویت جایگاه اقتصادی ایران در منطقه و افزایش سهم کشور از بازارهای بینالمللی، لزوماً به مذاق برخی رقبای منطقهای خوش نخواهد آمد؛ چرا که رشد ظرفیتهای اقتصادی ایران میتواند موازنه رقابت اقتصادی در منطقه را تغییر دهد.
او تصریح کرد: هیچ فرصتی بدون مدیریت صحیح و سیاستگذاری کارآمد به نتیجه مطلوب نخواهد رسید. تجربه کشورهای مختلف نشان میدهد که دوران پس از بحران بیش از هر زمان دیگری نیازمند تصمیمگیریهای تخصصی، اصلاحات ساختاری و استفاده از ظرفیت کارشناسان است. صلح میتواند مسیر را برای اصلاحات باز کند، اما بهرهبرداری از این فرصت نیازمند حکمرانی اقتصادی مبتنی بر دانش، شفافیت و عقلانیت است.
پازوکی با تأکید گفت: اقتصاد ایران هر زمان که از مدیریت تخصصی و تکنوکراتها بهره برده، عملکرد موفقتری داشته است. در مقابل، تصمیمات غیرکارشناسی و رویکردهای پوپولیستی هزینههای سنگینی به اقتصاد کشور تحمیل کردهاند.
وی معتقد است؛ استفاده از ظرفیت مدیران متخصص، اصلاح ساختارهای ناکارآمد، تقویت انضباط مالی و پولی و تکیه بر عقلانیت در تصمیمگیری میتواند به کشور کمک کند تا از فرصت ایجاد شده در فضای صلح برای بازسازی اقتصاد، رونق تولید و بهبود معیشت مردم استفاده کند. از این منظر، صلح را نباید یک نتیجه نهایی تلقی کرد؛ بلکه باید آن را نقطه آغاز مسیری دانست که در صورت همراه شدن با اصلاحات اقتصادی و حکمرانی کارآمد، میتواند زمینهساز رشد تولید، افزایش سرمایهگذاری، رونق تجارت و ارتقای رفاه عمومی در کشور باشد.
پازوکی در پایان تأکید کرد: اقتصاد ایران برای دستیابی به رشد پایدار، ناگزیر از حضور فعالتر در شبکه تجارت جهانی است. توسعه صادرات، جذب سرمایه، انتقال فناوری و افزایش بهرهوری بدون تعامل سازنده با اقتصاد جهانی دشوار خواهد بود و به همین دلیل، صلح و تنشزدایی را باید نه صرفاً یک هدف سیاسی، بلکه یکی از پیشنیازهای مهم توسعه اقتصادی و صنعتی کشور دانست.