اقتصاد۲۴- آنچه در روزهای ابتدایی جنگ ۴۰روزه بهعنوان یک تصمیم موقت برای تسهیل جابهجایی خودروهای پلاک مناطق آزاد در سرزمین اصلی اتخاذ شد، اکنون با گذشت هفتهها از پایان درگیریها و برقراری آتشبس، همچنان ادامه دارد. در حالی که هنوز هیچ زمانبندی مشخصی برای پایان این مجوزها اعلام نشده، بازار خرید و فروش خودروهای پلاک گذر موقت رونق گرفته و پلتفرمهای ثبت آگهی مملو از خودروهایی است که تا چندی پیش اساسا قرار نبود به بخشی از معاملات رایج بازار خودرو تبدیل شوند.
بررسی آگهیهای منتشرشده نشان میدهد طیف متنوعی از خودروهای خارجی با پلاک گذر موقت، از برندهای اقتصادی تا خودروهای لوکس، با قیمتهای چندمیلیارد تومانی برای فروش عرضه شدهاند. تقریبا تمامی فروشندگان بر «خرید و فروش قانونی»، «انتقال امن»، «سند به نام»، «تمدید مجوز» و «رفع دغدغههای حقوقی» تاکید میکنند و در گفتوگو با خریداران نیز از امکان تمدید مجوزها و تردد بدون مشکل سخن میگویند.
این در حالی است که پلیس بارها اعلام کرده خرید و فروش خودروهای پلاک گذر موقت و همچنین تردد خارج از ضوابط تعیینشده، فاقد وجاهت قانونی است و خودروهای مناطق آزاد صرفا در محدودههای مشخص یا در چارچوب مجوزهای صادرشده حق تردد دارند. همین دوگانگی، مهمترین ابهام موجود در بازار امروز خودروهای گذر موقت است؛ بازاری که از یکسو با اطمینان کامل در فضای عمومی تبلیغ میشود و از سوی دیگر، از منظر نهادهای نظارتی همچنان با محدودیتهای قانونی مواجه است.
همین موضوع، نوعی بازار خاکستری پیرامون خودروهای گذر موقت ایجاد کرده است؛ بازاری که نه در قالب واردات رسمی تعریف میشود و نه کاملا خارج از چارچوب مقررات قرار دارد.
بررسیها نشان میدهد اهمیت این سیاستها بیش از آنکه در تعداد خودروهای مشمول باشد، در پیام سیاستگذاری نهفته است. وقتی واردات رسمی همچنان محدود باقی مانده، اما همزمان استثناهای متعددی برای خودروهای مناطق آزاد، پلاکهای خاص و خودروهای گذر موقت ایجاد میشود، این تصور در بازار شکل میگیرد که مسیرهای جایگزین برای دسترسی به خودروهای خارجی در حال گسترش است. با این حال، تعداد خودروهای مشمول اندک است، وضعیت حقوقی آنها برای بسیاری از خریداران شفاف نیست و تداوم مجوزهای فعلی نیز تضمین نشده است.
در مقابل، آنچه با سرعت بیشتری در حال گسترش است، بازار واسطهگری و خرید و فروش این خودروهاست. بازاری که در آن شرکتها و افراد با ارائه خدمات انتقال مدارک، تمدید مجوزها و تضمینهای مختلف، تلاش میکنند نگرانی خریداران را برطرف کنند؛ در حالی که هنوز موضع رسمی نهادهای مسئول درباره آینده این خودروها و پایان یا تداوم مجوزهای فعلی به روشنی اعلام نشده است.
به گفته کارشناسان، دولت طی دو سال اخیر رویکرد خود را نسبت به واردات خودرو در مناطق آزاد تغییر داده و این موضوع در کنار افزایش دفعات مرخصی خودروها و رفع محدودیت تردد آنها در ماههای اخیر، نشاندهنده حرکت تدریجی به سمت تسهیل ورود خودروهای خارجی است. به اعتقاد آنها، افزایش عرضه خودروهای خارجی از مسیر مناطق آزاد میتواند بخشی از فشار تقاضا و التهاب قیمتی بازار را کاهش دهد.