اقتصاد۲۴- دبیر کارگروه آسیبشناسی پارسیانجمن؛ انجمنی مستقل از فرهنگستان زبان و ادب پارسی -در رد یک شایعه و ادعا درباره هزینه واژه سازی در این نهاد چنین نوشت:
ویدئویی در رسانههای همگانی دستبهدست میشود که در آن دو کارشناس (بر من روشن نشد که در چه کاری شناسا هستند) گفتوگو میکنند و یکیشان میگوید: «هر واژهی فرهنگستان ۶۴ میلیون تومان آب خورده است!»
از فرهنگستان زبان و ادب فارسی خردهها میتوان گرفت، اما آنچه این کارشناسواره میگویند آشکارا نادرست است و جز یاوه نامی ندارد.
بودجهی فرهنگستان در سیزده کارگروه این نهاد هزینه میشود:
آموزش زبان و ادبیات فارسی، ادبیات تطبیقی، دانشنامهی تحقیقات ادبی، دستور زبان فارسی و رسمالخط، زبانها و گویشهای ایرانی، مطالعات زبان و ادب فارسی در آسیای صغیر، ادبیات انقلاب اسلامی، ادبیات معاصر، تصحیح متون، دانشنامهی زبان و ادب فارسی در شبهقاره، زبان و رایانه، فرهنگ نویسی، واژهگزینی.
در این میان، روشن نیست که دو کارگروه ادبیات معاصر و ادبیات انقلاب اسلامی، با اینهمه خداوندگار و سرپرست در دمودستگاههای گوناگون، چه پیوندی با فرهنگستان دارند؟ برای ادبیات تطبیقی هم میتوان چنین پرسشی درانداخت. از دیگر سو، پویایی کارگروههای زبان و رایانه و واژهگزینی اندک است.
دانشنامهی زبان و ادب فارسی: این دانشنامه که هر چند سال یکبار روزآمد میشود، نخستین و تنها دانشنامهی ویژهکارانهی ادبیات فارسی است و اینک در چهارده جلد در دسترس است.
دانشنامهی زبان و ادب فارسی در شبهقارّه: این دانشنامه را گروه شبهقارهی فرهنگستان درمیآورد و اکنون پنج جلد آن در دسترس است.
فرهنگ جامع زبان فارسی: این فرهنگ هنوز در آغاز راه است. برتریاش بر فرهنگهای دیگر بر جویندگان پوشیده نیست. اگر روزی به سرانجام برسد و در وبگاه فرهنگستان در دسترس باشد، فارسیزبانان از فرهنگهای دیگر بینیاز خواهند شد.
زبانها و گویشهای ایرانی: گروه زبانها و گویشهای ایرانی فرهنگستان تاکنون بسیاری از زبانها و گویشهای ایرانی را گردآوری و ثبت کرده است. این پژوهشها را از انتشارات فرهنگستان میتوان خرید.
افزون بر اینها، در هر کارگروه فرهنگستان چندین پژوهش در حال انجام است و یکی از آنها دانشنامهی زبان و ادب فارسی در آسیای صغیر است. همچنین مجلهی نامهی فرهنگستان، رمجلهی مطالعات آسیای صغیر، انتشارات فرهنگستان، پیکرهی جامع فرهنگستان (دادگان فرهنگستان) و… نیز دیگر بخشهای پویای این نهادند.
بیشتر بخوانید:فیلم/ تعیین معادل فارسی برای واژه اسکوپ
گروهی از استادان دانشور و دلسوز زبان و ادب فارسی، ایرانی و انیرانی، در فرهنگستان سرگرم کارند؛ بماند که این شایستهسالاری در همهی کارگروهها به یک اندازه نیست و در فرهنگستان هم استادانی یافت میشوند که در جستارها و پژوهشهایشان نادرستیهای پیشپاافتاده بسیار است و شاید با زدوبند خود را در این نهاد جای دادهاند.
با این حال، تا جایی که من میدانم و آگاهم، هنوز فرهنگستان به بیماری پژوهشگاه علوم انسانی، دانشگاه تهران و… دچار نشده و هنوز هم آدمهای ایرانستیز نتوانستهاند به این نهاد رخنه کنند و با مالیات مردم ایران و در پوشش پژوهشگر پیگیر منافع کشورهای دیگر باشند. اینکه سرپرستی و پاسخداری فرهنگستان با چهرهای سیاسی است، نباید انگیزهای برای نادیده گرفتن خدمتهای ارزندهی استادان این نهاد باشد.
ناسزاگویان به فرهنگستان چند دستهاند:
۱. برخی از دانشآموختگان نوواژههراس. نقدهای این دسته کموبیش چیزی جز ریشخند و سخنان بیپایه نیست.
نمونههای باسواد این منتقدان را در آغاز سدهی گذشتهی خورشیدی (زمان فرهنگستان نخست) باید جستوجو کرد. کسانی که به پروپای «دانشگاه» و «دادگستری» و… میپیچیدند، اما گذر زمان نشان داد که نقدهایشان نادرست بوده است.
۲. برخی از ادیبان سنتی و برخی از چپهای مخالفخوان و قلندرمنش هم از دیدگاه خود با فرهنگستان پادورزی میکنند.
۳. گروه دیگری هم هستند که فرهنگستان را با واژههای عربی مهربان میبیند و از این چشمانداز فرهنگستان را سرزنش میکنند.
۴. گروهی دیگر از ناسزاگویان به فرهنگستان کسانیاند که میخواهند کنش سیاسی بیخطر بورزند و دیواری کوتاهتر از فرهنگستان نمییابند. گویی برخیها هم بدشان نمیآید سر نقدها و خردهگیریها را به سوی نهادهایی، چون فرهنگستان بگیرند و خود از پاسخگویی برهند!
۵. واگرایان قومی و مذهبی. اینان دردشان این است که چرا فرهنگستان به پویایی زبان فارسی خدمت میکند. در حالی که اگر فرهنگستان نبود، شاید هیچ نهاد دیگری در این اندازه به زبانها و گویشها گوناگون ایرانی نمیپرداخت و آنها را به شیوهای روشمند گردآوری نمیکرد.
فرهنگستان را باید نقد کرد. نقد چیزی است و دروغ تودهپسند چیزی دیگر. پس گزارهی «هر واژهی فرهنگستان ۶۴ میلیون تومان آب خورده است» دروغ و یاوه است.